DEMOKRASİ?

Demokrasi kelimesini hepimiz duyuyoruz ama bu kelimenin anlamını, tarihini ve en önemlisi ne işe yaradığını biliyor muyuz? Benim buradaki amacım, hepimizin aşina olduğu bir kelime olan ‘demokrasi’ kelimesini daha iyi anlamamızdır. Demokrasi aslında o kadar değerli bir konu ki bizim bunu hayatımız boyunca her yerde anlamamız ve anlatmamız gerekir. Bugün bu yazı serisinde ilk olarak, demokrasi nedir ve nasıl uygulanabilir? Bu soruları yanıtlayacağım daha sonraki yazılarda ise demokrasinin tarihçesini, demokratik devletlerin özelliklerini, hangi devletlerin demokratik olduklarını, Türkiye Cumhuriyeti’nin demokrasi karnesini ve bizim ne kadar demokrat olduğumuzu değerlendireceğim.

İlk olarak demokrasi nedir? Demokrasi kelime kökü olarak eski yunancadan dilimize geçmiş bir kelimedir. ‘Demos’ ve ‘krotos’ kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. ‘Demos’ halk anlamına gelirken, ‘krotos’ yönetim, iktidar anlamına gelmektedir. Kelime bütünleştirildiği zaman demokrasi yani ‘halkın yönetimi’ ortaya çıkmıştır.

Demokrasi halkın kendi kendini yönetmesi anlamına gelmektedir. Ancak bu gerçekten bu kadar basit mi? Günümüzde oy vermenin bir vatandaşlık görevi olduğunu ve oyumuzu kullandığımızda demokratik görevimizi tamamladığımızı düşünmekteyiz. Oysaki oy kullanmak demokrasinin önemli ilkelerinden sadece bir tanesidir.

Demokrasinin üç önemli ilkesi bulunmaktadır. Bu üç madde katılım, itiraz ve hesap verebilirlik. Bu üç unsur birbiriyle iç içedir. Saydığımız unsurlardan herhangi birinin eksik olması veya yok sayılması demokrasiyi yaralar ve halkın yönetimi olmaktan çıkabilir.

Katılım, her vatandaşın eşit oy hakkı olması ve özgür bir biçimde tüm vatandaşlar oylarılarını kullanabilmelidir. Demokrasilerin en önemli özelliklerinden birisi bu oy hakkı eşitliğinin sağlanmasıdır. Mesela bir ülkede sadece erkekler oy kullanıyor veya sadece mülkü olanlar oy kullanıyorsa burada herkese eşit oy hakkının sağlanmadığını görmekteyiz.

Örneğin; amerika birleşik devletleri 1787 yılında kurulmuştur ve dünyanın en demokratik ülkelerinden birisi olarak görülmektedir. Ancak kadınlara oy kullanma hakkı 1920 yılında verilmiştir. Bir başka örnek; Türkiye Cumhuriyeti 1923 yılında kurulmuştur ancak kadınların ilk oy kullanma hakkı 1930 senesindeki belediye seçimlerinde olmuştur.

Bir diğer önemli ilke itiraz ilkesidir. Bunu şu şekilde açıklayabiliriz bir ülkede bir seçim sonucunda bir siyasi parti hükümete geldi. Bu demek değildir ki bu siyasi parti her istediğini yapabilir. Çünkü demokrasilerde sadece çoğunluklar yoktur. Azınlık grupları da mevcuttur. Örneğin bir ülkede bir seçim oldu ve bir siyasi parti yüzde 51 oy aldı. Bu oy oranı ile siyasi parti iktidar seçildi. Ancak bu demek değildir ki artık tüm ülke yüzde 51'in istediği gibi yönetilecek. Çünkü ülkede yüzde 49'luk bir diğer grupta mevcuttur ve azınlık kısmının da hakları korunmalıdır. Yoksa Alexis de Tocqueville’in kitabında anlattığı gibi ‘Çoğunluğun Zorbalığı’ ortaya çıkar. Bu yüzden ülkelerde itiraz mercii olarak düzenli olarak seçimler yapılmalıdır ve yargının bağımsız olması gerekmektedir. Yoksa ülkede çoğunluğun zorbalığı ortaya çıkmaktadır.

Son olarak demokratik sistemler hesap verilebilir olmalıdır. Bunun anlamı itirazı anlatırken saydıklarımızla benzerdir aslında. Çünkü siyasilerin seçildikten sonra sorumsuzca hareket etmeleri pek doğru değildir. Bir şekilde hukuksal olarak siyasi sorumlulukları bulunmalıdır. Bu siyasi sorumluluk sayesinde iktidar organını doğru bir şekilde kullanacaklarını düşünebiliriz. Bunun için denetim organları olarak meclislerde bulunan oylamalarda nitelikli çoğunluk, gen soru veya bir başka denetleme yolu anayasa mahkemesini örnek olarak gösterebiliriz.

Sonuç olarak anlattıklarımızı kısaca özetlersek; demokrasi Antik Yunan çağından itibaren gündemimizde olan bir konudur. Ancak Antik Yunan’daki ve şu an kullandığımız demokrasi tanımları aynı değildir. Günümüzde demokrasi için katılım, itiraz ve hesap verilebilir olması gerekmektedir. Demokratik toplumlar daha refah ve kalkınmışlardır. Bunun bilimsel ve istatistiksel karşılaştımalarını sonraki yazılarımda yapacağım. Karşılaştırmalı bir şekilde inceleyeceğiz ve düşüneceğiz. Biz demokrasi ile mi yönetiliyoruz? Eğer demokrasiyle yönetilmiyorsak, neyi eksik yapıyoruz diye düşünmeliyiz.

Demokrasi, halkın kendi kendini yönetmesidir dedik. O zaman gücümüzün ne kadar farkındayız…