İyi Olmayı Seçmek

Kötü Karakterlerin Anatomisi

Geçenlerde bir arkadaşımla Demon Slayer filmini izlemeye sinemaya gittim. Bilmeyenler için, bu film aynı adlı anime dizisinin devamı niteliğinde. Açıkçası, bu kadar fantastik bir animenin beni bu kadar derinden etkileyeceğini hiç düşünmemiştim. Filmde, dizide çok fazla üzerinde durulmayan bir noktaya değinilmişti: İyi karakterlerin değil, kötü karakterlerin hayatına.

(Ücretli bir Medium üyeliğiniz yoksa yazının devamına buradan erişebilirsiniz)

Çizim yazara aittir.

Demon Slayer evreninde iblisler, yani kötü karakterler, insanları öldürürken; iyi karakterlerimiz bu iblislerle savaşıyor. Yani klasik bir iyi-kötü çatışması izliyoruz. Ama bu filmde farklı olan bir şey vardı. Genelde hikâyelerde iyi karakterlerin iç dünyasını tanırız, onların duygularını, mücadelelerini izleriz. Kötülerinse sadece “kötü” olduklarını biliriz. Fakat bazen onların geçmişini, ne yaşadıklarını, nasıl bu hale geldiklerini gördüğümüzde hikâye bambaşka bir derinlik kazanıyor.

Filmde bazı iblislerin geçmişine kısa kısa flashback’lerle değiniliyor. Fakat bir iblisin hikâyesini baştan sona izliyoruz. Ve bu gerçekten çok etkileyiciydi.

Genelde kötü karakterler, dış görünüşleriyle, güçleriyle ya da karizmatik duruşlarıyla ilgi çekerler. Fakat bir ortak noktaları vardır: Gün sonunda her zaman iyi karakterlere yenilirler. Ama bu yenilgi fiziksel bir kayıp değildir, aslında psikolojik bir sınavdır.

Filmdeki iblisin geçmişini izlerken bunu çok net hissettim. İblis olmadan önceki hayatında zor bir çocukluk geçiriyor. Babasının ilacını alabilmek için hırsızlık yapmak zorunda kalıyor ve her gün bunun cezasını dayak yiyerek ödüyor. Yine de babasının yaşaması için bunu yapmaktan vazgeçmiyor. Ve en sonunda dayak yediği bir gün babası dayanamayarak kendini asıyor ve oğluna geriye sadece bir cümle bırakıyor: “Onurlu bir hayat yaşa.”

Aslında birçok hikâyede, kötü karakterlerin köşeye sıkışmış, tutunacak dalları kalmamış, duyguları ve ihtiyaçları yeterince önemsenmemiş ya da hiç karşılanmamış insanlar olduğunu görüyoruz. Bu yüzden onların karanlığa yönelişi bir tercih değil, bir sonuç gibi geliyor olabilir. Fakat tersinden baktığımızda, iyi ve güçlü karakterlerin de hayatlarında sayısız zorluk yaşadıklarını fark ediyoruz. Onlar da kayıplar vermiş, incinmiş, bazen yalnız kalmışlar. Ama aralarındaki fark şu: Yine de iyi kalmayı seçmişler.

Filmdeki kötü karakterimizin dramı sadece babasını kaybetmekle kalmıyor. Tam hayatını bir düzene oturttuğuna, etrafında sevdiği insanlar olduğuna, hatta evleneceğine ve babasının dediği gibi onurlu bir hayat yaşayacağına inandığı anda sevdiği herkesi yeniden kaybediyor. Bunun sonucunda öfkeyle bir sürü insanı öldürüyor ve oradan kaçarak iblise dönüşüyor.

İşte bizim kötü karakterimizin köşeye sıkıştığı ve seçim yaptığı kısım tam burasıydı. Yaşananlar sonucu kötü biri olmak ya da yaşananlara rağmen iyi biri olmayı seçmek…

Dizi ve filmlerde kötü karakterler genellikle güçlü fiziksel özellikleri, duygusuz davranışları ve acımasızlıklarıyla öne çıkar. Mesela eski iki dostun savaşmak zorunda kaldığı sahneleri hatırlayalım. İyi olan karakter geçmişteki güzel anıları hatırlatır, bir zamanlar paylaştıkları bağa dokunur. Ama kötü olan artık bunların hiçbirini umursamadığını söyler, içindeki tüm duyguları bastırır, kin ve nefretle canice savaşmaya devam eder. Çünkü onun için güç savaş verdiği acılardan sonra, duygusuz ve bencil olmaktır. Onlara göre duygusuz olmak acı çekmemek demektir. Bencil olmak başkalarından zarar görmemektir. Aslında tüm bunlar acıyı yok etmez, sadece baskılar. Filmi izledikten sonra düşündükçe fark ettim ki “kötü” olmak aslında onların savunma mekanizması.

Freud’un psikanaliz teorisine göre savunma mekanizmaları, bireyin gerçekleri manipüle etme, inkâr etme ya da çarpıtma yoluyla, kendisini korumak ve toplumsal olarak kabul edilebilir bir benlik imajını sürdürmek için bilinçsizce geliştirdiği psikolojik stratejilerdir.

Kötü karakterler üzerinden savunma mekanizmalarını inceleyelim.

1. Bastırma

Birey, kaygı veya acı veren duyguları bilinçaltına iterek unutmaya veya zihninden uzaklaştırmaya çalışır.

Örnek: Kötü karakter, geçmişte yaşadığı acı ve kayıpları sürekli bastırır; sevdiklerini kaybetmenin verdiği üzüntü ve suçluluk duygusunu fark etmeden, sadece öfke ve şiddetle tepki verir.

2. Mantığa Bürüme

Kişiler, yaptıkları kötü şeyleri haklı göstermek için “mantıklı” bahaneler uydururlar.

Örnek: “Güçlü olmak için acımasız olmak zorundayım” algısı.

3. Yansıtma

Suçu başkalarına atma.

Örnek: Kendi acı çekmesini başkalarına yükleyerek, onları suçlaması veya düşmanlarını sorumlu tutması.

4. Ödünleme

Kendi eksikliklerini başka bir alanla telafi etme.

Örnek: Sevdiklerini kaybettiği için duygusal boşluğunu fiziksel güç ve şiddetle doldurması.

5. Ters Tepki Oluşturma

Bireyin, içindeki gerçek duygularını veya güdülerini doğrudan göstermemesi; bunun yerine tam tersi davranışlar sergilemesi.

Örnek: İçinde kırılganlık varken bunu acımasız ve zalim davranışlarla gizlemesi.

6. Özdeşim Kurma

Birey, kendisinde eksik olduğunu düşündüğü özellikleri başka kişilerde görüp onlarla kendini özdeşleştirir.

Örnek: Karakter, güçlü ve acımasız bir düşmanı veya rol modeli gördüğünde, onun gibi olmaya çalışır; davranışlarını ve tavırlarını taklit ederek kendi eksikliklerini kapatmaya çalışır.

7. Hayal Kurma

Birey, gerçeklerden ve acılardan kaçmak için kendini farklı biriymiş gibi hayal eder.

Örnek: Kötü karakter, kayıplarını ve zayıflıklarını unutmak için kendisini güçlü, dokunulmaz biri olarak düşler.

8. Kaçma

Birey, karşılaştığı sorunlarla veya duygularıyla yüzleşmek yerine onları görmezden gelir veya önemsemez.

Örnek: İçinde hissettiği suçluluk, üzüntü veya kaybı kabul etmeyip, yalnızca güç ve intikam peşine düşerek bu duygulardan uzak durması.

9. Yön Değiştirme

Birey, öfkesini veya tepkisini asıl hedef yerine başka bir kişiye veya duruma yöneltir.

Örnek: Kötü karakter, babasının ölümüne veya geçmişte yaşadığı haksızlıklara öfkelenir ama bu öfkesini aslında suçlu olmayan masum insanlara, örneğin köylülere veya savaşçılara yönlendirir.

10. Yadsıma

Kendi acılarını, kayıplarını veya hatalarını kabul etmez, gerçekleri inkâr eder.

Örnek: Kötü karakterin “Beni incitenler suçlu, ben masumum” algısı.

Savunma mekanizmaları hem olumlu hem de olumsuz sonuçlara sebebiyet verebilir. Bizim burada incelediğimiz olumsuz sonuçlar.

Filmin sonunda kötü karakterimiz, geçmişteki anıları ve sevdiği insanları hatırlayarak kendisiyle derin bir yüzleşme yaşıyor. Dönüştüğü halin özünde ne kadar zayıf ve anlamsız olduğunu fark ettiğinde, kendini öldürmeye çalışıyor. Fakat artık bir iblis olduğu için yaraları her defasında yeniden iyileşiyor. Ancak gerçek kabulleniş geldiğinde, yani kendini, hatalarını ve duygularını olduğu gibi kabul ettiğinde nihayet huzura kavuşuyor. Ardından sessizce toza dönüşüyor; sanki hiç var olmamış gibi…

Karakterimiz, geçmişin zincirlerini kırmış olsa da, geride kalan boşluk silinmiyor; yalnızca sessizlik kalıyor. Ama belki de asıl ders burada saklı: En karanlık anlarda bile, insan hala seçim yapabilir. Kötülük kolaydır, hızlıdır ve anlık rahatlık verir. Ama zor olan, iyi olanı görebilmektir. Gerçek güç ise iyi olmayı seçebilmek…

• Okuduğunuz için teşekkürler.