SDG – Şam Mutabakatına Dair Kamuoyuna Yansıyan Maddeler

SDG – Şam Mutabakatına Dair Kamuoyuna Yansıyan Maddeler

Aşağıdaki maddeler, tarafların beyanları ve kamuoyuna yapılan resmî açıklamaları esas alınarak derledim. Henüz imzalı ve bağlayıcı bir anlaşma metni yayımlanmadı.

1. SDG ile Suriye hükümeti arasında kapsamlı ve süresiz ateşkes ilanı.

2. SDG bünyesindeki silahlı unsurların kademeli biçimde Suriye ordusu ve İçişleri Bakanlığı yapısına bireysel entegrasyonu.

3. SDG kontrolündeki bölgelerde güvenlik, idari ve sivil kurumların merkezi devlet otoritesine devri.

4. Petrol ve doğalgaz sahaları, sınır kapıları ve stratejik altyapıların Şam yönetiminin denetimine bırakılması.

5. Kürt toplumunun Suriye devletinin ayrılmaz bir parçası olarak tanınması; kültürel ve dilsel haklara dair genel çerçeve beyanı.

6. Yerinden edilmiş kişilerin geri dönüşünün kolaylaştırılmasına yönelik karşılıklı taahhüt.

7. Anlaşmanın uygulanmasına ilişkin ayrıntıların sonraki teknik görüşmelere bırakılması.

Suriye’de Kürtler, Sessiz Maddeler ve Diasporaya Düşen Sorumluluk

Ortadoğu’da anlaşmalar çoğu zaman metinlerle değil, sessizliklerle okunur. Ne yazıldığı kadar neyin yazılmadığı; neyin garanti altına alındığı kadar neyin yoruma bırakıldığı belirleyicidir. SDG ile Şam yönetimi arasında kamuoyuna duyurulan bu mutabakat da tam olarak böyle bir metindir: söylenenlerden çok, boşluklarıyla konuşan bir uzlaşı.

İlk bakışta ateşkes, entegrasyon, istikrar ve devlet bütünlüğü gibi kavramlar ön plandadır. Diplomatik dil tanıdık; neredeyse ezberdir. Ancak bu dilin ardında, güç ilişkilerinin nasıl yeniden düzenlendiğine dair net bir tablo var. Silahlı, örgütlü ve fiilî bir yapının, devlet aygıtı içinde bireysel entegrasyon yoluyla çözülmesi öngörülmektedir. Bu, klasik bir barış inşası değil; daha çok asimetrik bir siyasal geçiştir.

Bu tür geçişlerin tarihsel hafızası zayıf değildir. Devlet ile devlet olmayan aktörler arasındaki anlaşmalar, garantörsüz ve denetimsiz kaldığında, genellikle güç merkezinin lehine evrilir. Burada da temel sorun, mutabakatın hukuki bağlayıcılığından ziyade, uygulanabilirliğinin kimin iradesine bırakıldığıdır.

Anlaşmanın kamuoyuna yansıyan yönleri, güvenlik, ekonomi ve idare alanlarında ciddi bir merkezileşmeye işaret ederken; kültürel ve siyasal haklar alanında muğlak ifadelerle yetinmektedir. Bu dengesizlik tesadüf değil. Güç devri somut, haklar ise niyet beyanı düzeyindedir. Ortadoğu’da niyet beyanlarının ömrü ise, çoğu zaman ilk krizle sınırlıdır.

Daha da kritik olan, bu sürecin uluslararası bir garantörlük mekanizmasından yoksun olmasıdır. Ne Birleşmiş Milletler’in kurumsal bir çerçevesi, ne açık bir ABD garantisi, ne de çok taraflı bir izleme yapısı vardır. Bu durum, mutabakatı hukuki olmaktan çok siyasi takdir alanına taşımaktadır. Takdir yetkisi ise, güç asimetrisinin olduğu yerde her zaman güçlü olandan yana işler.

Tam da bu noktada mesele yalnızca Suriye içi bir denklem olmaktan çıkar; diasporayı doğrudan ilgilendiren bir sorumluluk alanına dönüşür.

Bugün Kürt diasporası, nicelik ve nitelik bakımından tarihinin en geniş entelektüel ve kurumsal kapasitesine sahiptir. Akademisyenler, hukukçular, siyaset bilimciler ve insan hakları uzmanları, artık yalnızca yorum yapan değil; süreci izleyen, belgeleyen ve hukuki dile tercüme eden aktörler olmak zorundadır.

Bu mutabakatın izlenebilir kılınması için:

Akademik çevreler, uygulama pratiklerini düzenli raporlayan bağımsız izleme çalışmaları üretmelidir.

Hukukçular, kültürel ve siyasal hak ihlallerine dair uluslararası başvuru dosyalarının altyapısını şimdiden kurmalıdır.

Diaspora kurumları, bu süreci geçici bir gündem değil, kurumsal hafıza meselesi olarak ele almalıdır.

En önemlisi, bu mutabakatın “oldu bitti” psikolojisiyle normalleştirilmesine izin verilmemelidir. Tarih, hakların çoğu zaman masada değil, masadan sonra savunulduğunu göstermiştir.

Bugün ilan edilen şey, yarın nasıl uygulanacağı belirsiz bir süreçtir. Belirsizlik ise, örgütsüz bırakıldığında daima güçlü olanın lehine çalışır.

Bu nedenle diasporanın rolü yalnızca destek vermek ya da eleştirmek değildir. Asıl görev, bu mutabakatı şeffaf, izlenebilir ve uluslararası hukukun diliyle kayıt altına alınabilir hâle getirmektir. Aksi hâlde bu metin, barışa giden bir yol değil; sessiz bir siyasal çözülmenin belgesi olarak tarihe geçebilir.

Sami Zana Aslan