Evrim 36 — Adem’in Cennetini Ararken: 7. Bölüm

Kitâb-ı Mukaddes ve Aden (Eden) Bahçesi (Garden of Eden)

Adem’in “Cennet”i ile İlgili Ayetler Evrim Teorisiyle Çelişiyor mu? 7. Bölüm

[embed]Evrim 35 — Adem’in Cennetini Ararken : 6. Bölüm Adem’in (A.S.) iskân edildiği cennetin yeryüzünde bir bahçe olabileceğini savunanların argümanlarını yazmaya devam…yaratilisayetleri.medium.com

Bu bölümde, Kitâb-ı Mukaddes’te Âdem ve eşinin çıkarıldığı Aden (Eden) Bahçesi’nden (Garden of Eden) söz edeceğiz. Eski Ahit’e göre bu bahçenin yeryüzünde, belirli bir coğrafi konumda yer aldığı açıkça ifade edilir. Bu durum, Müslümanlar arasında farklı şekillerde yorumlanmaktadır:

– Bazı Müslümanlar için, bu bilgi Kur’an’da yer alan “cennet” anlatımıyla doğrudan birebir örtüşmese de, özellikle Âdem’in cennetinin yeryüzünde bir bahçe olduğu yönündeki yorumu benimseyenler açısından tarihî ve sembolik bir destek niteliği taşıyabilir. İslam geleneğinde Tevrat’ın zamanla tahrif edildiği kabul edilmekle birlikte, içindeki bazı anlatıların hakikatten izler taşıyabileceği, yani bütünüyle reddedilmemesi gerektiği görüşü de vardır. Tevrat’ın Aden’i yeryüzünde tanımlaması da, bu bağlamda Kur’an’daki “yeryüzü cenneti” yorumunu destekleyebilecek bir unsur olarak kabul edilebilir. Ancak burada şunu belirtmek gerekir: bir kitaba işine gelince tahrif edilmiş deyip, işine gelince de “burada da yazıyor” demek tutarlı değildir. Daha doğru olan yaklaşım, Tevrat’taki bilgileri kesin hakikat olarak görmek yerine, tarihî ve kültürel bağlam açısından yardımcı bir kaynak olarak değerlendirmektir.

– Diğer yandan, geleneksel tefsir çevrelerinde Kitâb-ı Mukaddes’e dayanan bu tür anlatımlar genellikle temkinli bir yaklaşım ile ele alınır. Bu bilgiler, doğrudan bir delil olarak değil; en fazla, tarihî bağlamda aktarılmış kültürel unsurlar veya rivayetler olarak değerlendirilir. Bu yaklaşımda, Kitâb-ı Mukaddes kaynaklı bilgilerden hüküm çıkarmak yerine, sadece mevcut yorumu anlamlandırmaya yardımcı unsurlar olarak yararlanılır.

Ebû Hüreyre’den (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre şöyle demiştir:

Ehl-i Kitap, Tevrat’ı İbranice okuyor ve onu Müslümanlara Arapça olarak açıklıyorlardı. Bunun üzerine Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu:

“Ehl-i Kitap’ı ne tasdik edin ne de yalanlayın. Şöyle deyin: ‘Allah’a iman ettik; bize indirilene de, size indirilene de (iman ettik)…’” (Ayetin devamını okudu.) [1]

Burada işaret edilen ayet ifadesi genellikle Bakara 2/136 ve özellikle lafız olarak da Ankebût 29/46 ile örtüşür:

Haksızlık edenleri hariç, Kitap Ehli ile ancak en iyi şekilde mücadele edin. Ve deyin ki: “Biz, bize indirilene de size indirilene de iman ettik. Bizim ve sizin ilahınız birdir. Biz de O’na teslim olanlarız.” Ankebût 29/46

Deyin ki: “Biz; Allah’a, bize indirilene, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a ve onların soyundan gelenlere indirilene; Musa’ya, İsa’ya ve diğer Nebilere Rabb’lerinden verilenlere, iman ettik. Onları birbirinden ayırt etmeyiz. Ve biz O’na teslim olanlardanız.” Bakara 2/136

7. Argüman: Kitâb-ı Mukaddes ve Aden (Eden) Bahçesi

Eski Ahit’e göre Âdem’in yerleştirildiği yer, yeryüzünde bulunan bir bahçedir: Aden (Eden) Bahçesi.

**Yaratılış 2. bölümde şöyle ifade edilir:**

RAB Tanrı doğuda, Aden’de bir bahçe dikti ve yarattığı Âdem’i (ibranice metne uygun çeviriye gore *“adamı”) oraya koydu.**

Bahçede, meyvesi güzel ve yenmesi iyi olan türlü türlü ağaç yetiştirdi. Bahçenin ortasında yaşam ağacı ile iyiyle kötüyü bilme ağacı vardı.

Aden’den bir ırmak doğuyor, bahçeyi sulayıp orada dört kola ayrılıyordu.

İlk ırmağın adı Pîşon’dur. Altın kaynakları olan Havilâ sınırları boyunca akar.

Orada iyi altın, reçine ve oniks bulunur.

İkinci ırmağın adı Gihon’dur; Kûş sınırları boyunca akar.

Üçüncü ırmağın adı Dicle’dir; Asur’un doğusundan akar. Dördüncü ırmak ise Fırat’tır.

[Âdem ile Havva — Aden Bahçesi’nin Kuruluşu (Yaratılış 2:8–14)]

*Dikkat: Türkçeye “Âdem” olarak çevrilen kelime **[הָאָדָם (ha‑adam)], İngilizce çevirilerde genellikle “the man” yani Türkçedeki anlamıyla “adam” şeklinde aktarılmıştır. Aslında İbranice’den birebir çevirisi “adam”**dır. Bağlamına göre ingilizcede “the man”, “a man”, “man” veya eski meallerdeki gibi özel isim olacak şekilde “Adam” yani Adem olarak da tercüme edilebiliyor.

Görüldüğü gibi Eski Ahit’te, Tevrat’ın Yaratılış (Tekvin/Genesis) kitabında Aden (Eden) Bahçesi açıkça yeryüzündeki fiziksel bir mekân olarak tasvir edilir.

Adem’in Bahçesini sulamak için Aden (Eden)’den bir ırmak çıkıyordu. Bu ırmak orada dört kola ayrılır. Bu kollar şunlardır:

• Pişon: Havila ülkesinden geçer.
• Gihon: Kush diyarından geçer.
• Dicle (Hiddekel): Asur taraflarına gider.
• Fırat (Euphrates)

Dicle (Tigris) ve Fırat (Euphrates) nehirleri, bugün Irak-Suriye-Türkiye sınır bölgesinde bulunur. Bu bağlamda Aden Bahçesi, Mezopotamya bölgesinde yer alan fiziksel bir mekân olarak tanımlanır.

Ayrıca, bahçenin “doğuda” (eastward) bir yerde kurulduğunun belirtilmesi, ona coğrafî bir yön tayin edildiğini gösterir ki, bu da yeryüzünde fiziksel bir mekân olduğu fikrini destekler.

Aden (Eden) Bahçesi’nin konumuyla ilgili iki farklı yorum öne sürülmüştür;

Yaygın Yahudi-Hristiyan geleneğinde, Aden (Eden) Bahçesi, Dicle ve Fırat nehirlerinin Basra Körfezi’ne döküldüğü bölge civarında yer alır. Ancak bazı yorumcular, bu bahçenin Doğu Anadolu’da, Dicle ve Fırat’ın kaynağına yakın bir bölgede bulunabileceğini ileri sürerler. [2]

1. Yaygın Görüş: Güney Mezopotamya Çoğu geleneksel ve modern yorumcu, Aden (Eden) Bahçesi’nin yerini Güney Mezopotamya, yani bugünkü Irak’ın Basra Körfezi’ne yakın deltası olarak yorumlar. Bu, dört nehirden ikisinin bilinen fiziki yerlerle eşleştirilmesine dayanır.
2. Alternatif Görüş: Doğu Anadolu Bazı araştırmacılar ve tefsirciler ise, Dicle ve Fırat’ın kaynaklarının bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi’ni (özellikle Erzurum–Hakkari arası) Aden (Eden) Bahçesi için daha uygun bir aday olarak görürler. Bu görüş, “başlangıç noktası” fikrinden hareket eder: Aden’den çıkan bir ırmak bahçeyi sulamak üzere akıyordu. Bu nehir, yukarı havzaya işaret ediyor olabilir.

Aden (Eden) Bahçesi’nin konumuyla ilgili iki farklı yorum öne sürülmüştür. Harita ve detaylı görsel analiz için bkz.: BibleStudy.org.nz — Location of the Garden of Eden

Altın, oniks, aromatik reçine gibi doğal kaynaklara atıf yapılması

Bahçenin bulunduğu yer, yeraltı kaynakları bakımından zengin bir bölge olarak betimlenir. Yani soyut, metafiziksel bir alan değil; fiziksel ve doğal bir çevredir.

Tevrat’ta (Yaratılış/Tekvin 2. bölüm) Aden (Eden) Bahçesi anlatımı içinde, yalnızca nehirler değil, aynı zamanda bölgedeki doğal kaynaklara da özel bir vurgu yapılır. Bu detay, Yaratılış 2:11–12 ayetlerinde yer alır:

“Birincisinin adı Pîşon’dur. Havilâ diyarı boyunca akar; orada altın vardır. O diyarın altını iyidir. Orada reçine (bdellium) ve oniks taşı da bulunur.” (Yaratılış 2:11–12)

• Altın (zahav): Değerli maden olarak doğrudan zikredilir, “iyidir” ifadesiyle özellikle övülür.
• Aromatik Reçine (İbranice: bedolah): Çeşitli çevirilerde “reçine”, “incimsi madde” ya da “bedellium” olarak geçer.
• Oniks Taşı (shoham): Süs eşyalarında ve tapınak süslemelerinde kullanılan değerli bir taştır.

Bu detaylar, Aden Bahçesi’nin sadece bir doğa harikası değil, aynı zamanda doğal zenginliklerle dolu bir bölge olarak tasvir edildiğini gösterir.

Tâhâ Suresi 117–119. Ayetler

Tâhâ Suresi, 117–119. ayetler, Kur’an’da Hz. Âdem’in yerleştirildiği “cennet” ile ilgili sunulan tasvir, Tevrat’taki Aden (Eden) Bahçesi anlatımıyla dikkat çekici paralellikler gösterir.

*20:117. “Ey Âdem! Doğrusu bu (İblîs), senin ve eşinin düşmanıdır. Sakın sizi cennetten çıkarmasın; yoksa mutsuz olursun!” 20:118. “Şüphesiz senin için orada açlık yoktur, çıplaklık da yoktur.” 20:119. *“Orada susuzluk çekmezsin, güneşin sıcağına maruz kalmazsın.”

Kur’an’daki bahçenin özellikleri (Tâhâ 117–119), Temel yaşam ihtiyaçlarının eksiksiz karşılandığı bir yer olduğunu gösteriyor

• Açlık yok → Gıda var
• Çıplaklık yok → Giysi/örtünme imkânı var
• Susuzluk yok → Su kaynakları veya içecek var
• Güneş sıcağı yok → Ya gölgeli bir ortam ya da korunaklı bir yapı. R. İsfahânî bu cenneti, “Sık dallarıyla toprağın görünmesini engelleyen sık ağaçlı bahçe” olarak tanımlar (Râğıb İsfahânî, el-Mufredât, s. 105.)

Bu tasvirler, Âdem’e sunulan ortamın güvenli ve refah bir yaşam alanı olduğunu gösterir.. Ayrıca, “örtmek” ve “gizlemek” anlamına gelen cenn kökünden türeyen “cennet” kelimesinin kullanılması, Âdem’in yerleştirildiği bahçenin korunaklı ve gözlerden uzak bir yer olduğu fikrini güçlendirir.

Kur’an’daki Tâhâ Suresi, 117–119. ayetler, Hz. Âdem’in yerleştirildiği bahçeyi hazır nimetlerle donatılmış, sıkıntısız ve korunmuş bir yaşam alanı olarak tanımlar. Bu anlatım, Tevrat’taki Eden Bahçesi tasviriyle konsept düzeyinde paraleldir:

• Her ikisinde de bahçe, açlık, susuzluk, korunmasızlık gibi temel beşerî sıkıntıların hiçbirinin olmadığı bir yer olarak gösterilir.
• Kur’an ise altın, oniks gibi maddi zenginlikleri değil, insanî ihtiyaçların eksiksiz karşılandığı yaşanabilirliği ön plana çıkarır.

Bir itiraz:

• Tâhâ 118–119’da geçen açlık, susuzluk, çıplaklık ve sıcaklığın bulunmaması (“la tadha”) tasviri; yeryüzünde korunaklı ve bolluk içindeki bir bahçeden ziyade, daha çok ahiretteki cenneti işaret etmiyor mu?

El-cevap: Bu vasıflar elbette ahiretteki cennet tasvirine de uyar; ancak bu durum, onların dünya bağlamında bir bahçe olarak yorumlanmasına engel teşkil etmez. Kur’ân’ı okuyan gelenek, ayetleri birden fazla bağlamda — hem zahiri/dünyevî hem de bâtıni/uhrevi — değerlendirmeye açıktır.

Tâhâ 118–119’daki vasıflar Kur’ân’ın dünyadaki örnekleme yöntemiyle tamamen uyumludur — metin hem dünyevi bir durumun (bolluk + nankörlük → azap) hem de uhrevi mükafatın/cezanın dersini eş zamanlı verir.

Allah’ın emrine uymak, kişinin hem dünyasının hem de ahiretinin güzelliklerine kavuşmasını sağlar; yasak olana yaklaşmak ise hem dünyadaki hem de ahiretteki nimetlerden mahrumiyet getirir. Bu nedenle her gün beş vakit namazda, dünya ve ahiret güzelliklerini birlikte talep ederiz: “Rabbimiz! Bize dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver.” (Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhirati haseneten)

Dünyanın lezzetini, zevkini, saadetini, rahatını isterseniz, meşru dairedeki keyfe iktifa ediniz

Dünya ve âhirette ebedî ve daimî süruru isteyen, iman dairesindeki terbiye-i Muhammediyeyi (a.s.m.) kendine rehber etmek gerektir.

Tâhâ 118–119’da geçen “açlık, susuzluk, çıplaklık ve sıcaklığın olmaması” vasıflarının dünya bağlamında bir bahçe olabileceğini göstermek için Kur’an’daki diğer örnekleri ve metodolojik yaklaşımı kullanabiliriz. Bu anlam, iki farklı bağlamda da geçer;

1- Kur’an’da şehir/karye örnekleri Kur’an, bir karyeyi örnek olarak verip orada güvenlik ve bolluk vurgusu yapar. Nahl Suresi 16/112 şöyle der:

Allah, güvenli ve her yönden tatmin olmuş bir kenti örnek verdi. Oraya, her yerden bol bol rızık geliyordu. Ne var ki, Allah’ın nimetlerine nankörlük ettiler. Bunun üzerine Allah da onlara kaypaklıkları nedeniyle açlık ve korku elbisesini tattırdı. وَضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ اٰمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْت۪يهَا رِزْقُهَا رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِاَنْعُمِ اللّٰهِ فَاَذَاقَهَا اللّٰهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

Bu ayette görüldüğü gibi, Kur’an dünyevi bir kentin bolluk ve güven içinde olabileceğini ve bunun bir “mesel” olarak verilebileceğini gösterir. Burada bahsedilen vasıflar — tatmin olmuşluk, bol rızık, emniyet — Tâhâ’daki bahçe tasvirine çok benzerdir. Dolayısıyla bu vasıflar dünyada bir bahçe için de geçerli olabilir.

2. İsrailoğulları’nın şehre girişi (hıttatun meselesi)

Kur’an, İsrailoğulları’na bir şehre girişlerinde bolluk ve emniyet vaad eder. Allah şöyle buyurur:

Hani: “Şu şehre girin, orada dilediğinizden bol bol yiyin. O kapıdan secde ederek girin. Ve “Bizi bağışla.” deyin ki Biz de yanlışlarınızı bağışlayalım. İyilik yapanlara daha fazlasını vereceğiz.” demiştik. (Bakara 2:58)

Onlara, “Şu beldeye yerleşin ve orada dilediğiniz şeylerden yiyin. Af dilediğinizi söyleyin ve teslim olmuş/kabullenmiş olarak kapısından girin.” denilmişti. Biz, “Yanlışlarınızı bağışlayalım ve iyilik edenlere fazlasıyla verelim.”* (*A‘râf 7:161)

Bu ayette şehre güven içinde girme, bolluk içinde dilediğince yeme ve Allah’tan af dileme imkanı verilir. Burada vurgulanan vasıflar — güvenlik, bolluk, tatmin olmuşluk — Tâhâ’daki bahçe tasviri ile doğrudan örtüşür.

Tâhâ 119’daki “وَلَا تَضْحَىٰ (lā taḍḥā)” ifadesi üzerine düşünelim;

Ahirette güneşin varlığı veya yokluğu Kur’an’da açıkça belirtilmemiştir. İnsan Suresi 13. ayeti literal olarak yorumlayanlar arasında, ahiret cennetinde güneşin bulunmadığını düşünenler de vardır.

Orada koltuklar üzerine yaslanmışlardır. Orada ne güneş görürler (la yeravne fiha şemsen), ne de şiddetli soğuk.

Ayette geçen güneş(şems), Arapların çöldeki yakıcı sıcaklığıyla ilişkilendirilmiş olsa da, bu cennette bir aydınlık olmadığı anlamına gelmez; yani ısıdan rahatsız olma söz konusu değildir.

Tâhâ 119’daki وَلَا تَضْحٰى (lā taḍḥā) ifadesi dikkatle incelendiğinde, kelimenin kökü ضحو (DHw) “kuşluk vakti olmak, güneş yükselmek, güneş doğmak” anlamlarını taşır. Dolayısıyla “lā taḍḥā” literal olarak:

• Güneşin zararlı etkilerinden korunacaksın
• Kuşluk sıcağından etkilenmeyeceksin
• Güneşin altında kalmayacaksın
• Güneşin sıcaklığından zarar görmeyeceksin

şeklinde tercüme edenler de vardır

Bu nitelikler, dünyaya özgü fiziksel koşulları da ifade eder; dolayısıyla Tâhâ 119’daki cennet tasviri, literal ve dilsel açıdan değerlendirildiğinde, dünya üzerinde bir yer olma ihtimalini güçlendiren bir işaret da olarak yorumlanabilir.

Aden Bahçesinden Çıkarılma

Âdem ve Havva’nın Cennetten Çıkarılmaları Yeryüzüne Dönüş Değil, Yeryüzü Üzerinde Yer Değiştirme Gibi Anlatılır

Yaratılış 3:23;

Rab Tanrı, onu (Âdem’i) Aden bahçesinden çıkardı, yaratıldığı toprağı işlesin diye.

• Âdem zaten “topraktan” yaratılmıştır (2:7).
• Buradaki “çıkarılma” (İbranice: shalah) kelimesi, bir yer değiştirme ifade eder, metafizik boyutlar arası geçiş değil.
• Yani Âdem zaten dünya üzerindedir; bahçeden çıkarılıp yeryüzünde başka bir yere gönderilmektedir.

Cennetin Korunması için Fiziksel Engel Konur

Yaratılış 3:24;

Onu kovdu. Yaşam ağacının yolunu denetlemek için de Aden bahçesinin doğusuna Keruvlar(Cherubim) ve her yana dönen alevli bir kılıç yerleştirdi.

• Cennetin (bahçenin) girişi fiziksel olarak korunur.
• Bu koruma sembolik olabilir ama anlatım tarzı, bir fiziksel mekânı koruma gibi tasvir edilmiştir.
• Aden Bahçesi’nin “doğusuna” Keruvlar’ın ve alevli kılıcın yerleştirilmesinden söz edilmesi, bahçenin belli bir yönü ve sınırı olan fiziksel bir mekânda konumlandığını açıkça göstermektedir.

“Cennet” ve “Bahçe” Kavramlarının Anlam Farklılıkları:

Kur’an ile Eski Ahit arasındaki benzerlikleri fark etmeyi zorlaştıran önemli bir nokta şudur: Arapçada “cennet” (ٱلْجَنَّة) kelimesi hem dünyevî anlamda bir bahçeyi, hem de öldükten sonra vaat edilen uhrevî ödül yurdunu ifade eder. Bu çok anlamlılık, Kur’an’daki bazı anlatımların bağlamına göre farklı şekillerde anlaşılmasına yol açabilir.

Oysa İngilizcede bu ayrım daha nettir:

• “Heaven”, ahiretteki ebedî yurt, yani cennet anlamına gelirken;
• “Garden” ise dünya üzerindeki bahçeleri ifade eder.

Bu nedenle, “Garden of Eden” (Aden Bahçesi) ifadesi İngilizcede açıkça dünyevî ve coğrafi bir mekanı çağrıştırır. Dolayısıyla İngilizce konuşanlar için bu bahçenin “heaven” yani ahiret cenneti olmadığı daha kolay anlaşılırken, Arapça ya da Türkçe metinlerde bu fark, kelimenin çok anlamlılığı nedeniyle belirsizleşebilir.

Kur’an’ın Kendi Beyanı: Tasdik ve Muhayminlik

Kur’an, önceki kutsal kitaplara karşı konumunu şu şekilde açıklar: “Biz sana, kendinden önceki Kitab’ı tasdik eden, onu düzenleyen bu Kitab’ı hak olarak indirdik.” (Mâide, 5:48). Bu ayette Kur’an:

• “Tasdik edici” (musaddiqan): Önceki vahiylerde yer alan doğru ve özlü bilgileri onaylar.
• “Muhaymin”: Önceki metinler üzerinde koruyucu ve denetleyici bir ölçü olarak durur, yani eksik ya da tahrif edilmiş yönleri tashih eder.

Kur’an ile Tevrat’ta (Yaratılış 2–3) anlatılan Âdem’in yaratılışı, bahçeye yerleştirilmesi, yasak ağacı ihlâl etmesi ve bahçeden çıkarılması gibi olaylar büyük ölçüde örtüşür. Ancak bazı önemli farklar vardır:

• Kur’an’da kadın (Havva) şeytana uymada ilk günahkâr olarak sunulmaz, eşit sorumluluk vurgusu vardır (Bakara 2:36, Tâhâ 20:120).
• Tevrat’ta geçen Tanrı’nın bahçede yürüdüğü, Âdem’den saklandığı gibi antropomorfik olarak yorumlanacak ifadeler, Kur’an’da bulunmaz.
• Kur’an’da tövbe ve affedilme vurgusu vardır; Tevrat’ta ise ceza ve lanet yorumları öne çıkar.

Bu çizim, evanjelikal-Protestan bir Hristiyan araştırmacı tarafından hazırlanmıştır.

Sonuç:

Bible’a göre Âdem’in cenneti olan Eden Bahçesi’nin yeryüzünde olduğu şu delillerle desteklenir:

1. Coğrafî nehir ve bölge adlarının verilmesi (Dicle, Fırat, Havila, Kush)
2. Yön tarifleri yapılması (“Doğu’da”, “bahçeden çıkarıldı”)
3. Bahçeden çıkarılmanın fiziksel bir yer değiştirme olarak anlatılması
4. Altın, oniks, aromatik reçine gibi doğal kaynaklara atıf yapılması
5. Girişin fiziksel olarak korunması

Bu nedenle hem geleneksel Hristiyan hem Yahudi yorumcuların önemli bir kısmı, Garden of Eden’i semavi bir cennet değil, dünya üzerindeki tarihî bir yer olarak yorumlamıştır.

Kaynaklar

1- el-Buhârî, M. b. İ. (t.y.). Sahih al‑Bukhari (Hadis №7362). Sunnah.com. https://sunnah.com/bukhari%3A7362

2- BibleStudy.org.nz, Location of the Garden of Eden, https://biblestudy.org.nz/12-steps-to-understanding-the-bible/1-creation/location-of-the-garden-of-eden/ (erişim tarihi: 17 Haziran 2025).

[embed]Evrim 37 — Adem’in Cennetini Ararken: 8. Bölüm Şimdiye kadar incelediğimiz ilk yedi bölümde gördük ki, Hz. Âdem’in cennetinin ya da bahçesinin yeryüzünde bir mekân…yaratilisayetleri.medium.com