Gelecek için Sürdürülebilir Finans Bülten Serisi: 3. Bölüm

imeceLAB olarak, Akbank LAB ana partnerliğinde hayata geçirdiğimiz Gelecek için Sürdürülebilir Finans Programı kapsamında, konu hakkındaki bilinci artırmak ve mesele sürecine ön hazırlık sağlamak üzere ürettiğimiz bültenler, mesele süreci adayları başta olmak üzere konuya ilgi duyanlarla Eylül 2021 boyunca e-posta üzerinden paylaşıldı.

Yoğun ilgi gören bültenlerimiz, sürdürülebilir finans konusunda odaklı bir bilgi akışı sağlarken, mesele sürecinde de nitelikli başvurular almamızı kolaylaştırdı. Alandaki uzmanlarla röportajlar da içeren bu bültenleri, şimdi e-posta kutularımızdan çıkartıyor, Medium’a taşıyoruz. Alandaki literatüre destek sağlamak ve bu alana merak duyarak Google’da arama yapanlara ulaşmak üzere, 4 bültenimizi Medium platformundaki takipçilerimizle paylaşıyoruz!

Gelecek için Sürdürülebilir Finans bülten serisinin üçüncü bültenine hoş geldiniz!

Akbank LAB ana partnerliğinde imeceLAB yürütücülüğünde gerçekleştireceğimiz Gelecek için Sürdürülebilir Finans Mesele Süreci kapsamında hazırladığımız bülten serisinde etki yatırımcılığı, finansal kapsayıcılık, sorumlu tüketim ve sürdürülebilir ürün ve hizmetler başlıkları altında sürdürülebilir finans kavramının derinliklerini inceliyoruz.

Geçen haftalarda Sürdürülebilir Finans ve Etki Yatırımcılığı kavramlarını incelemiştik. Bu bültende ise Finansal Kapsayıcılık konusuna odaklanıyor olacağız.

Bülten serisinin üçüncü haftasında;

- Finansal Kapsayıcılık

- Finansal Kapsayıcılıkta İyi Örnekler

başlıklarına odaklanacağız. Ayrıca Strateji, Dijital Bankacılık ve Ödeme Sistemleri Genel Müdür Yardımcısı Burcu Civelek Yüce ile yaptığımız “Finansal Kapsayıcılık” sohbetinden kesitlere yer veriyor olacağız.

Herkese iyi okumalar dileriz!

Sürdürülebilir bir sosyo-ekonomik kalkınma için gelişmiş finansal piyasaların varlığı kadar bireylerin finansal hizmetlere erişiminin olması da gereklidir. Finansal erişim, kişilerin finansal hizmetlere (kredi, sigorta, tasarruf, yatırım) ulaşması, bunları ihtiyaç ve hedefleri için kullanmasıdır. Finansal hizmetler bireylere kaynaklarını etkili bir şekilde değerlendirme imkanı sunar, bu özelliği ile dünyada yoksulluğu azaltarak gelir dağılımını düzeltici yönde etki sağladığı, böylece gelir eşitsizliğini azalttığı söylenebilir.

Finansal kapsayıcılık, herhangi bir nedenden dolayı finansal sistemin dışında kalan bireylerin finansal sisteme dâhil edilmesidir. Finansal ürün ve hizmetleri, net değerlerine veya şirketlerine bakmaksızın tüm bireyler ve işletmeler için erişilebilir ve uygun maliyetli hale getirme çabalarını ifade eder. Finansal sistemin dışında kalan bu gruplar genellikle esnaf, çiftçi, engelliler, kırsal yoksul kesim ve kadınlardır.

Finansal Kapsayıcılık Sözlüğü’nü buradan inceleyebilirsiniz.

Röportaj: Burcu Civelek Yüce

Burcu Civelek Yüce, 2006 yılında katıldığı Akbank’ta 2009–2014 arasında Strateji Bölüm Başkanlığı, 2014–2019 arasında ise İnsan Kaynakları ve Strateji Genel Müdür Yardımcılığı görevlerinde bulunmuştur. Haziran 2019'dan bu yana ise Strateji, Dijital Bankacılık ve Ödeme Sistemleri Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapmaktadır. Akbank’a katılmadan önce, uluslararası yönetim danışmanlığı ve teknoloji şirketlerinde çalışmıştır. Boğaziçi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği’ni ve Executive MBA programlarını birincilikle tamamlamış, Harvard Business School ve Koç Üniversitesi’nde çeşitli eğitimlere katılmıştır. IIF Future Leaders grubunun ilk üyelerinden ve Yönetim Kurulunda Kadın Derneği mentilerinden olan Burcu Civelek Yüce, Aköde Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri’nin Yönetim Kurulu Başkanı, Akbank AG Gözetim Kurulu Üyesi, Ak Yatırım ve Sabancı DX Yönetim Kurulu Üyesi’dir.

1.Kapsayıcılık günümüzde birçok farklı alanda karşımıza çıkıyor. Finans gibi kapsamlı bir kavramın çatısı altında kapsayıcılık ilkesinin varlığı da oldukça değerli. Siz finansal kapsayıcılığı nasıl tanımlıyorsunuz ve finansal kapsayıcılığın temel hedefleri nelerdir?

Özellikle içinden geçtiğimiz COVID zamanlarında kapsayıcılık ve eşitlik kelimelerini çok fazla duymaya başladık. Pandemi gibi bir durumdan bile insanların eşit etkilenmiyor oluşu çarpıcı bir gerçek olarak karşımıza çıkmaya başladı. Bizim Akbank içerisindeki dört başlıktan oluşan ESG stratejimizden en önemlisi de finansal kapsayıcılık diyebilirim. İnovasyonlarda, servislerin geliştirilmesinde, bankanın pek çok sürecinde bu konuyu daha fazla entegre etme ihtiyacını görüyoruz. Finansal kapsayıcılığın anlatması kolay yapması zor bir tanımı var. Toplumdaki herkesin finansal ürün ve hizmetlere eşit olarak, eşit şartlarda erişebilmesini sağlayabilmek. Herhangi bir kesimi, grubu, kişiyi bu erişim hakkından mahrum etmemek ve herkese eşit imkanı sağlayabilmek.

2. OECD (Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü) tarafından hazırlanan bir raporda gelişmekte olan ülkelerde yaklaşık 2 milyar kişi ve 200 milyon işletmenin finansal hizmetlere erişimi olmadığı verisi paylaşılıyor.Sizce ülkemizdeki durum nedir? Ülkemizde hangi gruplar finansal kapsayıcılıktan mahrum ve bu mahrumiyet 21.yüzyılda ne gibi zorluklara sebep oluyor ?

Bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde finansal kapsayıcılık çok daha önemli çünkü ekonomik kalkınma için finansal kapsayıcılığın yüksek olması gerekiyor. Ülkemizdeki kapsayıcılık bizimle aynı gelir düzeyindeki ülkeler ile karşılaştırınca nispeten daha iyi durumda gözüküyor ancak gidecek çok yolumuz var. %70 civarında bir bankalı nüfusa sahibiz ama burada “underbanked” olan, yani bankada 2 veya daha az ürünü olan ve 2 kere veya daha az işlem yapan kesim bankalı kesimin yaklaşık yarısı. Bölgesel, kadın-erkek, farklı yaş grupları gibi ayrımlara bakılınca o yarının daha da dezavantajlı olduğunu görüyoruz. Ailede kadınların daha az banka hesabı var, bu ekonomik özgürlükle de alakalı. Gençler ise finansal ürünler ile daha iç içe, bu durum umut verici. Türkiye’de değişimi gençler ve kadınlar yapacak. Tüzel tarafta ise özellikle basit usül vergiye göre çalışan küçük işletmelere fayda sağlayacak ürün ve hizmet geliştirmek önemli. 700 bini aşkın bu profilde müşterinin ihtiyacına göre tasarlanan Cebe POS ürümüz ile, örneğin bir dükkan sahibi büyük maliyetlere katlanmadan akıllı telefonunu POS makinesine dönüştürüp çalışanlarına tahsilat yetkisi verebiliyor. Özetle finansal kapsayıcılık söz konusu olduğunda küçük işletmeler, kadınlar, gençler, dijital okuryazarlığı düşük kesimler, belirli yaş grupları ve underbanked kesim öne çıkıyor.

3. Sizce finansal kapsayıcılığın sağlanmasında finansal okuryazarlığın etkisi var mı? Bireylerin veya kurumların kendi finansal verilerini takip ederek bağımsız finansal kararlar alabiliyor olması bu kapsayıcılık ilkesi ile nasıl ilişkilendirilebilir? İki kavram arasında döngüsel bir bağlantı olduğunu söylemek doğru olur mu?

Eskiden bilgisayarı olan ve olmayan, internet erişimi olan ve olmayan insanlar arasında sayıca büyük bir fark vardı. Buna “digital divide” adı verilmişti. Günümüzde ise çok cihaz var ve internete erişim çok daha kolay ancak bu sefer de internete erişilince ulaşılan devasa bilgi kümesinden anlam üretebilecek dijital okuryazarlık sorunu var. Bu durum birinci safhada donanım problemine, ikincide internete erişim problemine, üçüncüde ise kültürel bir bölünme ve eğitimde eşitsizliğe dönüşüyor. İnternete erişmenin bilgi üretmek için yeterli olmaması gibi finansal servislere erişebiliyor olmak da bu hizmetlerden faydalanabiliyor olmak anlamına gelmiyor. Finansal kapsayıcılık için finansal ürünlere sahip olunması gerek şart iken, finansal okuryazarlık yeter şart oluyor. Temelde finansal kapsayıcılık bireylerin finansal araçlara eşit koşullarda erişimini sağlamakla ilintili olduğu için, bireylerin bu araçlar hakkında bilgi birikimlerinin olması ve özellikle yeni ürün ve servisleri etkin ve bağımsız şekilde kullanabiliyor olmaları gerekir. Yani finansal okuryazarlık ile finansal kapsayıcılık arasında güçlü ve pozitif yönlü bir ilişki olduğunu söyleyebiliriz. Biz Akbank olarak uzun vadede finansal okuryazarlığı artırmak için çocuklara, gençlere, dezavantajlı kesimlere eğitim programları yapıyoruz. Finans ile diğer sektörler arası bağlantılar kuruyoruz. Bunlar gelecekte finansal olarak özgür kararlar verebilecek nesillerin yetişmesi için yatırımlar. Kısa vadede ise bilgileri toplumdaki bütün kişilerin anlayabileceği ve yorumlayabileceği basitliğe getirmemiz gerekiyor. Kullanıcıların finansal terimlere, karmaşık hesaplamalara adapte olmasındansa finans kuruluşlarının müşterilerinin günlük yaşantılarından ilham alarak buna uygun tasarımlar ve deneyimler sunmaları gerekiyor. Bu noktada biz Akbank olarak en önemli görevimizin tüm ürün ve servislerimizi finansal okuryazarlık ile finansal kapsayıcılık arasındaki bağlantıyı gözeterek en sade ve anlaşılır şekilde tasarlamak olarak görüyoruz ve müşterinin ihtiyacına odaklanıp onun etrafında şekillendiriyoruz. Yalın mobil uygulama deneyimi ve kişiyi dürtecek akıllı bildirimler ile müşterinin verilerini basit bir şekilde ayna olarak yansıtıyoruz. Müşteriler için yalın ve teknik konuşmalardan uzak bir deneyim gerekiyor. Bu yüzden Akbank Mobil’i 2019 yılından bu yana radikal şekilde yeniliyoruz. Karmaşık menü yapılarından özellikle kaçınan, daha modern bir tasarımla sadeleştirilen bir deneyim sunmaya odaklanıyoruz. Akbank Asistan chatbotu ve akıllı arama fonksiyonları ile kullanıcı dostu bir uygulama oluşturduk. Bunlara ek olarak bankacılık terminolojisinden mümkün olduğunca uzaklaşıp samimi, içten, müşterisi ile onun dilinden konuşan ve hayata dair bir bankacılık dili kurgulayıp ayda 26 milyondan fazla tekil ve kişiselleştirilmiş finansal içgörüyü müşterilerimizle buluşturuyoruz.

4. Teknolojinin hayatımıza kattığı kolaylıklar her yerde karşımıza çıkıyor. Finansal teknolojilerin gelişmesi finansal kapsayıcılığı nasıl etkiler? Finansal kapsayıcılığın artmasında, teknoloji haricinde, başka hangi faktörlerin rolünden bahsetmek mümkündür?

Teknoloji ve dijital dönüşüm kavramlarında mevcut süreçlerin dijitalleşmesi konuşulurken insan faktörü göz ardı edilebiliyor, bu yüzden asıl önemli olan insan odaklı tasarım yapabilmek. Teknoloji, kitlesel ölçekte kişiselleştirme imkanı veriyor. Finansal teknolojiler kapsayıcılığı daha mümkün kılıyor ama arkasında bu iş için yola çıkan akıl, insan, niyet, vizyon ve finansal dünyayı anlama çabası var. Uzun vadede müşteri ile iyi ilişki kurmak ve müşterinin finansal “well-being”ine bugünden yatırım yapmak gerekiyor. Yalnızca teknoloji odağında gelişim sağlamak değil, bu gelişimi insan odaklı bir iş modeli ve tasarım ile de desteklemek şart. Teknolojinin yapay zeka gibi her türlü imkanından ve sağladıklarından faydalanarak, iyi ve insan odaklı tasarımlar yapılması kritik önem taşıyor. Bu odakta finansal kapsayıcılığı destekleyecek ürün ve hizmetlerle toplumumuzu finansal olarak güçlendirmeye ve dezavantajlı gruplar dahil tüm paydaşlarımızın ekonomiye katılımlarını sağlayarak kapsamlı değer yaratmaya inanıyoruz.

5.Bankacılığın finansal kapsayıcılığı sağlamak ve desteklemekte büyük bir rolü var. Akbank’ta EMEA Finance Avrupa Bankacılık Ödülleri kapsamında Orta ve Doğu Avrupa ile Bağımsız Devletler Topluluğu bölgelerinin ‘Finansal Kapsayıcılık Ödülü’nün de sahibi olarak, bu alanda neler yapıyorsunuz? Sizce finansal olarak kapsayıcı bir kurum olmak için alınması gereken aksiyonlar neler?

Temelde çevresel, sosyal ve yönetişimsel kriterleri (environmental, social and corporate governance — ESG) odağa alan bir yatırım stratejisi oluşturmak gerekiyor. Müşterilerin zorluklar, değişen ortam ve öngörülemeyen koşullarla başa çıkması için proaktif davranmaya çok çaba harcıyoruz. Belirlediğimiz ana faydalanıcıların ihtiyaçlarına yönelik düzenlemeler yapıyoruz. Müşterilerin yapmak istedikleri düzenlemeleri daha hızlı yapabilmelerini sağlayan büyük bir ‘Nasıl Yapılır?’ video havuzu yarattık. Kadın girişimcileri ihracata teşvik etmek için gerekli finansal desteğe uygun avantajlı kredi çözümleri geliştirdik. Kobi’lerin işini büyütebilmesi ve dijital platformlarda yer alabilmeleri için için işbirlikleri ile e-ticaret’e girmelerine yardımcı olduk. 1 yıl boyunca devam eden muafiyetler ve chip para hediyeleri ile dijitalde var olmalarını kolaylaştırdık. Kredi kart kullanıcılarının puanlarını kaybolmayan chip paraya çevirdik. Engelli müşterilere yönelik sahada çalışanlara yönelik eğitimler verdik. Mobil uygulamayı yalınlaştırdık ve ATM’leri yenileyip mobil gibi bir yaklaşımla “kendiliğindenlik” gibi hareket eden ATM tasarımına geçtik. Mesela pandemi sürecinde en çok zorlanan gruplar olan sağlık çalışanları ve belli bir yaş üstü kişilerin çağrı merkezinde beklemeden direkt operatöre bağlandığı bir sisteme geçtik. Faaliyet gösterdiğimiz bankacılık sektöründe değişim ve gelişimde öncü kuruluş olma anlayışımızla, çevreye ve tüm paydaşlarımıza karşı taşıdığımız sorumlulukların bilincindeyiz. Hızlı ve kullanıcıyı rahatlatmaya yönelik ürün, hizmet ve kampanyalarla müşteriyi odağımıza alarak şirketimize amaç olarak belirlediğimiz insan odaklılığa doğru kararlı bir şekilde ilerliyoruz!

İyi Örnekler

1–2–3

1)AFI, ülke, bölgesel ve uluslararası düzeylerde finansal kapsayıcılığı geliştirme ortak amacı ile üye merkez bankaları ve finansal düzenleyici kurumlar tarafından sahip olunan ve yönetilen bir politika liderliği ittifakıdır.

2)FISF, ulusal finansal katılım hedeflerine ulaşmak için reformların ve diğer ülke liderliğindeki eylemlerin etkinliğini hızlandırmayı ve artırmayı amaçlayan bir Dünya Bankası Grubu (WBG) girişimidir. Nisan 2013'te başlatılmıştır.

3. Seul’daki G20 Zirvesinde onaylanan, G20 Finansal Erişim Eylem Planı’nın uygulanması da dahil olmak üzere finansal içerme konusundaki çalışmaları sürdürmek için tüm G20 ülkeleri, ilgili G20 dışı ülkeler ve ilgili paydaşlar için kapsayıcı bir platformdur.

4–5–6

4. Tewa, Nepalce’de “destek” anlamına gelir. Yerel bağış toplama yaparak, Nepal’in her yerinden kadın gruplarına hibe veriyor ve çeşitli programlar aracılığıyla Nepal’in insan kaynaklarını güçlendiriyor.

5) FINCA, yoksullar için ekonomik büyüme ve finansal katılım için bir katalizördür. Bunu, finansal hizmetlere erişim sağlayarak ve dünyadaki yoksulların ekonomiye tam katılımını sağlayarak yapar.

6. Çocukların kendi paralarını yönetmesi ve tasarruf bilinci oluşturması amacıyla yola çıkan “Manibux”, yaşadığımız çağın tüm ihtiyaçlarını gözeten bir dijital harçlık uygulaması. imece impact girişimi olan Manibux’ın etki raporuna **buradan **ulaşabilirsiniz.

7

7. imece ve İngiltere Büyükelçiliği Ankara işbirliğinde hazırlanan rapor, fintech’in (finansal teknoloji şirketleri) finansal açıdan daha kapsayıcı toplumlar oluşturmak için en son dijital teknolojilerden nasıl yararlandığını sağlamayı amaçlıyor.

Gelecek için Sürdürülebilir Finans bülten serisinin Finansal Kapsayıcılık konusuna odaklanan üçüncü bölümünün sonuna geldiniz.

Röportajı için Burcu Civelek Yüce’ye ve bu bültenin hazırlanmasında emeği geçen imeceLAB komünite üyeleri Aybike Şahinoğlu, Işın Vardar, İhsan Uyan, Kutadgu Parıltı, Ömer Bahadır Orhan, Şiva Köz, Zehra Koç ve Zehra Nur Şimşek’e teşekkür ederiz!

Sürdürülebilir Finans bültenlerindeki derlemeleri için İdil Lopez ve Simge Taşdelen’e teşekkür ederiz!

Sizlere keyifli ve verimli bir okuma deneyimi yaşatmış olmayı umuyoruz. Bir sonraki bölümde Sorumlu Tüketim ile Sürdürülebilir Ürün ve Hizmetler konularını ele alıyor olacağız.

Sürdürülebilir Finans alanında daha fazla bilgi sahibi olmak için takipte kalın!