Nüfus: Kapitalizmin Büyüyen Krizi

/www.pexels.com

Geçtiğimiz günlerde bir aile dostumuzla dünyayı kurtardığımız bir sohbet sırasında;doğum oranlarının dünya genelinde çok düştüğünü,bu durumun devamının ekonomiye ciddi bir zarar verebileceğini söyledi. O an kafamda bir şimşek çaktığını hissettim. Son zamanlarda bu cümleler karşıma çok çıkmaya başlamıştı,kapitalist sistemin pastasında büyük paya sahip olan kişiler sürekli farklı kelimelerle aynı mesajı vermeye çalışıyorlardı: Daha çok çocuk yapın.

Bir sohbet sırasında söylenen olgunun(Etik algılarıma ters değilse) karşıtını düşünmek hoşuma gider. Çatışma ortamlarının fikri büyüttüğüne ve temellendirdiğine inanırım çünkü. Bu sebeple sohbet sonrasında nüfus artış hızının düşmesinin ve sonucunda kaçınılmaz olarak dünya nüfusunun doğal bir şekilde azalmasının nasıl etkilere ve sorunlara yol açacağını düşünmeye başladım.

Araştırma sürecinde bazı fikirlerim değişti,bazıları da yeni oluştu. Fakat gördüğüm en net gerçek,bu sorunun dünya genelinde kabul gören ekonomik sistemin ya kendini güncellemesine ya da yıkılmasına sebep olacak olması.Size de dünyanın gelecek 20 yılında bol bol duyacağınıza inandığım bu sorun hakkında farklı bir bakış açısı kazandırmak isterim.

Kapitalist sistemin tezine göre ekonomik ve sosyal refaha ulaşmak için ekonomik büyüme gereklidir. Bunun en kolay yolu ise tüketen kişi sayısını artırmaktır. Teoriye göre daha çok kişinin para harcaması sistemdeki para dolaşımını artıracak,kişi başına düşen gelir(GSYH) artarken şirketler de karlarında artış yaşayacak ve herkesin kazandığı bir dünya oluşacak.İşte İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra da olan buydu.

Savaşın bitişinden itibaren, dünyada ani ve büyük bir nüfus patlaması yaşandı. Bu artış, özellikle kapitalist ülkelerde iç pazarları genişleterek tüketimi ve üretimi teşvik etti. Soğuk Savaş döneminde bu demografik dinamizm, liberal ekonomilerin büyümesini ve refah seviyesinin yükselmesini sağladı. Kapitalist sistem, bu büyümeyi sürdürebilmek adına küresel ölçekte yeni pazarlar ve etki alanları oluşturma yoluna gitti. Sovyet Rusya’nın yıkılmasından itibaren ise dünya üzerinde tek hakim güç haline geldi.

Sosyal devlet anlayışıyla birlikte,ılıman bir liberal ekonomi uygulayan devletler öncü olmak üzere refah seviyesi yükseliyordu. Kişisel haklar kazanılıyor,azınlıklar tanınıyor,kadınlar iş hayatında daha aktif rol almaya başlıyordu. Küreselleşen dünyada ekonomi de büyüyor,gelişmiş ülkeler, gelişmekte olanlara yatırım yaparak kalkınmalarını sağlıyordu.Gerçekten de 21. yüzyılın ilk yıllarında sistemin çarkları dönüyor gibiydi.Gelir adaletsizliği,işçi hakları gibi temel ve önemli sorunlar hala vardı ama ideal olarak gösterilebilecek bazı ülkeler bu problemleri minimal hale getirmek için çabalıyor,sosyal yardımlar ve güçlü kamu kurumlarıyla sınıf farklarını azaltmaya uğraşıyordu. Fakat son 15 yılda,otomasyon sonucu artan işsizlik ve sınırlı kaynakların yönetimi gibi sorunlarla boğuşmaya başlayan kapitalizm,elleriyle yarattığı refahın sonucu olarak; kendini besleyen en önemli damarlardan birini kaybetmeye başlamıştı: Nüfus

www.herkesebilimteknoloji.com

Birleşmiş Milletler nüfus projeksiyonuna göre günümüzde 8,1 milyar olan dünya nüfusu 2080 yılı civarında 10,3 milyar ile zirve yapacak ve bu nüfus artışının yarısını tek başına Afrika kıtası sırtlamış vaziyette. Kalan tüm bölgelerde nüfus ya yerinde sayıyor ya da önemli miktarda azalıyor. 2100 yılına geldiğimizde ise 10,2 milyar kişi ile,zirvesinin altına düşmeye başlayan bir eğriye dönüşüyor. Bu tablo şu anki ekonomik düzen için çanları çalan verilerden sadece biri. Aynı projeksiyona göre şu an %10 olan 65 yaş üzerindeki kişilerin oranı 2100 yılında %23’e çıkacak. Yani zaten azalan işgücü nedeniyle sisteme giren para miktarı düşerken,bakıma muhtaç insan sayısı artacak. Güncel olarak uyguladığımız Sosyal Güvenlik Sistemlerinin günümüz şartlarıyla sürdürülebilmesi mümkün değil.Aynı sebeplerden ötürü devletlerin de vergi gelirlerinin büyük darbe alacağı çok açık.

Pastadan en büyük payı alanların, yani aşırı varlıklı olanların bu sorunu giderek daha sık dile getirmesi boşuna değil. Eğer sistem, halkın yaşam standardını korumayı ve sosyal istikrarı sağlamayı hedefliyorsa, gelirlerini artırmak zorunda. Ancak doğum oranlarındaki düşüş nedeniyle yeni tüketiciler sisteme katılmıyor, para dolaşımı yavaşlıyor, bir yandan da yaşlanan nüfusun bakımı için kaynak ihtiyacı artıyor. Bu koşullarda sistemin sürdürülebilirliği için gereken finansmanın geniş tabanlı tüketici kitlesinden değil, servetin büyük bölümünü elinde tutan %1’lik kesimden sağlanması kaçınılmaz hale geliyor. Eğer buradan yeterince gelir elde edebilirsek,sistemin dönüşümü için gereken zamanı kazanabiliriz. Bu geliri sağlamak için de 3 tane temel vergilendirme kalemi kullanılmalı.

1)Varlık vergisi:

Kişilerin sahip oldukları toplam varlık üzerinden alınan vergiye varlık vergisi denir. Şu an dünyada neredeyse hiçbir ülke uygulamıyor,uygulayanlar da güçlü lobi faaliyetleri ve siyasi direnç yüzünden alabilecekleri verimi alamıyorlar. Eğer tek bir ülke tarafından uygulanırsa kaçınması çok kolay bir vergi olması da yararından çok zararı olacağı düşünülerek vazgeçilmesine sebep oluyor. Fakat gelir adaletsizliğinin her geçen gün arttığı ve kişisel servetlerin hayal edilemez noktalara ulaştığı düşünülürse,nüfusun azalmasıyla oluşacak sosyal güvenlik sistemi ve devlet yardımları sorunlarının en büyük finansörü olma potansiyeline sahip. Küçük miktarlarda yüzdelikler bile önemli bir katkı sunma potansiyeline sahip.

2)Miras Vergisi:

Miras yoluyla para aktarımı zenginleşmenin en adaletsiz yöntemlerinden biri olmuş vaziyette. Devlet ve halk sayesinde kazanılan paranın hiçbir kesinti olmadan kan bağıyla veya bağışlarla,tamamının aynı aile içinde sürdürülmesi sebepsiz bir zenginleşmeye sebep oluyor. Belirli yüzdeliklerde kesintiler ve bazı muafiyetler ile birlikte alınacak vergiler, sistemin sürdürülebilirliğine katkıda bulunabilir

3)Otomasyon vergisi:

Üretim bandının kontrolünün otomatik sistemlere geçmesiyle birlikte insanlar işlerini kaybetmeye başlayacak,hem ödeyeceği maaş azalan hem de daha çok sayıda üreten şirketler ise kârlarını artıracaklar. Kurulan otomasyon sistemleri ve üretilen birim miktarına göre vergilendirme ile insanı sistem dışına iten şirketlerin, sistemi beslemeleri sağlanabilir.

Bu vergiler sayesinde dünyada nüfus doğal bir şekilde azalırken,sistemin sorunsuz bir şekilde dönüşmesi için gereken geliri elde edebiliriz. Hem de gelir adaletsizliği gibi belki kapitalist sistemin en büyük prangası haline gelmiş sorunu,makul ve kontrol edilebilir hale getirmiş oluruz. Nüfusun azalmasıyla doğal kaynakların kullanımı azalır, kirlilik kontrol edilebilir hale gelirken küresel ısınmanın sebebi olan etmenler silinmeye başlar.Dünyanın kendini iyileştirmesine fırsat vermiş oluruz.

Fakat fark ettiğiniz üzere iki kesim arasında bir çıkar çatışması oluşmuş vaziyette.Zengin azınlık daha da zengin olmak istiyor,ama onlara bu geliri sağlayan sistem artık o paraya muhtaç,yoksa çoğunluğa sağladığı refahtan feragat etmek zorunda.Bu yazıyı okuyan bizler için ne yapılması gerektiği belli. Peki azınlık olmasına rağmen sistemin tüm gücünü elinde bulunduran %1 bizim için bu fedakarlığı yapmaya hazır mı?

Eğer bu vergiler alınmazsa veya alternatif başka çözümler bulunmazsa… Böyle bir durumda ortaya çıkan çok önemli bir soru var. Bizler sadece sistemin devamı için var olan üreme araçları mıyız? Eğer rolümüz buysa ve sistemdeki işimizi yerine getirmeyi bırakırsak ne olacak?

Şu an sistem bize muhtaç, robot teknolojileri ve yapay zeka bizim üretim bandındaki yerimizi almak için yeterince verimli değil. Peki o gün geldiğinde biz ne olacağız? Gelir pastasının büyük payına sahip olanlar,gücü elinde bulunduranlar;sadece tüketime yarayan bu topluluğu faydasız gördüklerinde ne olacak? Sistem için yük haline geldiğimizde, sistemi kontrol edenler bizi nerede konumlandıracak? Yaşlı olanımız,hasta olanımız,yani ‘verimsiz’ hale gelenimize sistem ne yapacak? Şu an sistem bizi hapsedemez, Peki ihtiyacı kalmadığı zaman…

Bu soruların cevaplarını ben tek başıma veremem,ama sizin de üzerlerine düşünmenizi isteyebilirim. Biz bu denklemin neresindeyiz?

Sistem değişmek zorunda. Hem kendisini sürdürebilmesi için,hem de asıl fayda görmesi gereken kişiye,bize,hizmet etmeye geri dönmesi için. Ve hala bize muhtaç olan sistemi değiştirmek için yeterli gücümüz var. Kontrolü elimize almalı ve gereken adımları atmalıyız. Gelir adaletini sağlamak,ihtiyacı olana yardım etmek,Siyasi ve ekonomik gücü yalnızca elit kesimlerin değil, toplumun geniş kesimlerinin faydasına kullanmak zorundayız. Eğer bunları yapmazsak… O zaman bizi bekleyen geleceğin çok güzel olacağını sanmıyorum.

Evet bir yazının daha sonuna geldik. Yazarken planladığım,hayal ettiğim ton ve metin bu değildi açıkçası. Ama bazen düşünceler kendi yollarını çiziyorlar. Konunun üzerine düşündükçe sistemin değişmediği bir gelecekte bizi bir distopyanın beklediğini düşünmeye başladım. Yine de genel olarak çok da fikrim olmayan bir konuda yeni bir şeyler öğrenmek, düşünmek için zaman harcamak ve sizlerle paylaşmak çok eğlenceliydi. Bu yazı günümüze bırakılmış bir zaman kapsülü gibi benim için. Gelecekte açıp okuduğumda,bahsettiğim sorunların ne kadarının çözüldüğünü ve nasıl çözüm yollarının kullanıldığını merak ediyorum. Belki o gün de bir şeyler yazarım :) Umarım bu yazıdan da keyif almış,başka bir perspektif kazanmışsınızdır. Farklı görüşleriniz veya eklemek istedikleriniz varsa yorum yapmaktan çekinmeyin lütfen.Hepinize iyi günler dilerim.

Veriler BM’in 2024 yılında yayınladığı Population Prospects raporundan alınmıştır. Bıraktığım linkten siteye ulaşabilirsiniz

https://population.un.org/