Erken Hristiyanlık: Roma’da Yayılış, Baskılar ve Azizler

Roma Dönemi Erken Hristiyanlığın Yayılışı

Roma’nın kuruluşunda pagan animizm ve çok tanrılı inanç sistemi dini açıdan ön plandaydı ve bundan dolayı yeni yayılan dinlere pek de olumlu bakılmazdı.

M.S. 1. yüzyılda, Yahudiye eyaletinde İsa Mesih’in yaşamı, öğretileri ve ölümünden sonra Hristiyanlık ortaya çıktı. İmparator Augustus döneminde başlayan bu süreçte, yeni inanç başlangıçta Roma tarafından bağımsız bir din olarak değil, Yahudiliğin bir yorumu veya bir kolu olarak görülüyordu.

İlk yıllarda havariler ve takipçiler Yahudi gelenekleriyle iç içe yaşamış, ibadet ve düşünce yapısı büyük ölçüde Yahudilikten beslenmişti. Bu nedenle Hristiyanlık, uzun süre ayrı bir din olarak net bir şekilde tanımlanmamıştı.

Ancak M.S. 1. yüzyılın sonlarından itibaren ve özellikle M.S. 2. yüzyıl boyunca Hristiyan topluluklar Yahudilikten giderek ayrışmaya başladı. Roma İmparatorluğu içinde de bu yeni inanç, Yahudilikten farklı, bağımsız bir topluluk olarak algılanmaya başlandı.

Hristiyanlığın Yayılışı ve Roma’nın Tepkisi

Hristiyanlık, ilk dönemlerinde küçük topluluklarla sınırlı kalmasına rağmen zamanla Roma İmparatorluğu’nun farklı bölgelerine yayılmaya başlamıştır.

Şehirlerde küçük Hristiyan topluluklar oluşmuş, bu topluluklar garip, kapalı gruplar olarak görülüyordu ve imparatora tapmadıkları için başlangıçta yerel halk nezdinde büyük bir problem olarak ifade ediliyordu.

Bu yüzden imparatorluk tarafından henüz sistematik bir baskı ve önlem alınacak bir durum olarak görülmüyordu; ancak yerel yöneticiler bazen sorun çıkarıyordu. Yani daha çok dağınık ve yerel tepkiler baş gösteriyordu.

Bu dönemlerde Roma tarafından ciddi bir tehdit olarak görülmeyen Hristiyanlık, zamanla büyüyen topluluklar ve farklı inanç yapısı nedeniyle dikkat çekmeye başladı ve bu durum Nero döneminde çok daha sert bir kırılmaya yol açtı.

İmparator Nero Dönemi ve Büyük Roma Yangını

Büyük Roma Yangını, 64 yılının 18 Temmuz gecesini 19 Temmuz’a bağlayan gece patlak verdi.

Büyük Roma Yangını

Yangın 6 gün sürdü ve Roma’nın büyük bir kısmı tahrip oldu. Halk, Nero’nun yangını çıkardığı iddiası üzerinde duruyordu. Yangını üstlenmek istemeyen İmparator Nero, suçu Hristiyanların üzerine yıktı ve bu suçlamadan sonra zulüm ve baskı dönemi başladı.

Bu dönemde Hristiyanlara yönelik ilk büyük ve sistematik baskılar ortaya çıktı.

Hristiyan olduğu düşünülen kişiler tutuklandı; bazıları ise ağır işkencelere maruz bırakıldı. Roma kaynaklarına göre bu kişiler yalnızca cezalandırılmadı, aynı zamanda toplumda ibret olsun diye oldukça sert yöntemlerle infaz edildi.

Bu dönem, Hristiyanlık tarihinde bir dönüm noktasıdır. Çünkü artık Hristiyanlar sadece yerel şüphelerin değil, doğrudan imparatorluk otoritesinin hedefi haline gelmiştir. Bu baskılar, Hristiyan topluluklarını yok etmek yerine onların daha da örgütlenmesine ve kimliklerini güçlendirmesine neden olmuştur.

Azizler

Aziz Pavlus (D: M.S. 5 — Ö: M.S. 64–65)

Pavlus, Yahudi asıllı bir Roma vatandaşıdır. Hristiyan olmadan önce kendisini Hristiyanları ve Hristiyanlığı yok etmeye adamıştır.

Hristiyan olmadan önce Hristiyanlara zulüm ve işkenceler yapmış ve bunların tümünü Pavlus kendisi itiraf etmiştir.

Pavlus, Hristiyanları tutuklamak amacıyla Şam’a doğru giderken İsa’nın ona göründüğü (Elçilerin İşleri 9, 22 ve 26. bölümler) söylenir. Bu olayda Pavlus’un görme yetisini kaybettiği, üç gün sonra Şamlı Hananya’nın Pavlus’un gözlerinin tekrar şifa bulmasına vesile olduğu anlatılır.

İsa’nın Pavlus’a görünmesi sonucunda Pavlus Hristiyan olmuştur ve bunun sebebinin İsa’nın ona görünmesi olduğunu dile getirmiştir.

İsa’nın Pavlusa Görünmesi

Aziz Pavlus, Hristiyanlığın yayılmasında büyük rol oynamasının yanı sıra Hristiyanlığın Yahudilikten ayrı bir din olduğunu kanıtlamada en önemli rolü üstlenmiştir.

İncil’in Elçilerin İşleri kısmında anlatılan iki yıllık Roma ev hapsinden (M.S. 60–62) sonra serbest kaldığı ve Doğu Akdeniz’de hizmetine devam ettiği, daha sonra yeniden tutuklanarak Roma vatandaşı olduğu için çarmıha gerilmek yerine başı kesilerek idam edildiği kabul edilir.

Aziz Petrus (D: M.S. 1 — Ö: M.S. 64–68)

M.S. 1. yüzyılda Roma’da Hristiyan toplumuna liderlik yapmıştır. Ayrıca ilk Papa (Roma Piskoposu) unvanına sahiptir.

Pavlus paganlara (Yahudi olmayanlara) elçilik ederken, Petrus öncelikle Yahudilere yönelik misyonerlik faaliyetlerine odaklanmıştır.

Petrus, M.S. 29–40 yılları arasında Antakya’da inancı yaymış ve o dönemde “mağara kilisesi” olarak bilinen St. Pierre Kilisesi Hristiyanlığın yayılmasına öncülük etmiştir.

Ardından Petrus Roma’ya geçip şehit olmuştur. Ölüm şekli, İsa ile aynı şekilde ölmeyi kendine layık görmediği için baş aşağı çarmıha gerilerek şehit edildiği şeklinde anlatılır.

Aziz Petrus’un çarmıha gerilişi

Aziz Yuhanna (D: M.S. 6 — Ö: M.S. 100)

Yuhanna’nın teolojisi, İsa’nın ilahi doğasına odaklanarak Roma’daki pagan inançlarına karşı Hristiyan inancını güçlendirmeyi amaçlamıştır.

İncil’de Yuhanna, İsa’nın sevdiği öğrencisi ve İncil yazarı olarak görülür.

Yuhanna, Yahudiye eyaleti ve ardından Küçük Asya (Efes) bölgesinde Hristiyanlığın yayılmasında önemli bir role sahiptir.

Roma kültüründe yetişmiş olanlar için Yuhanna, evrensel temaları kullanarak İsa’nın evrensel kurtarıcı olduğunu vurgular. Logos (Kelam) kavramının kullanılması, Grek düşüncesinden etkilenen okuyucular için özellikle anlamlıydı.

Yuhanna’nın şehit edildiğine dair bilgiler olsa da bazı kaynaklarda sağlık sorunları nedeniyle öldüğü de söylenir.

İsa ve Yuhanna’nın Son Akşam Yemğindeki Tasviri

Yazar: Seyit Ali Yurtsever

Kaynaklar:

• İncil, Elçilerin İşleri Bölümü
• Yeni Ahit (Genel Hristiyan kaynak metinleri)
• Roma Tarihi ve Erken Hristiyanlık Dönemi üzerine genel tarih kitapları
• Britannica — Early Christianity
• Wikipedia
• kutsalkitap.org
• Tarihsel Hristiyanlık Ansiklopedik kaynaklar