Üslup: İletişimdeki Yeri ve Önemi

Konuşmalarımda ve eğitimlerimde en çok benimseyerek kullandığım alıntıların başında , Sadi Şirazi’nin adeta tüm deneyimlerini özetlediği şu alıntı vardır :

“Yanlış üslup doğru sözün celladıdır” .

Buradaki mesajın içeriği ne kadar doğru olursa olsun, eğer yanlış bir üslupla sunulursa, etkisinin kaybolacağını veya azalacağını ifade eder. Burada, iletişimde kullanılan ton ve yaklaşımın, mesajın özü kadar önemli olduğunu görürüz.

Üslup etimoloji kökenine baktığımızda , Arapça slb kökünden gelen uslūb “yol, yöntem, usul, tarz” sözcüğünden geldiğini görürüz.(Nişanyan Sözlük). Türk Dil Kurumu 3 farklı anlama bölmüş. 3.anlama daha çok değineceğiz : “bir çağın kendine özgü anlatış biçimi , tarz ”

Fikrimi iletmem gerekirse bu anlam etimolojik kökenine bakılırsa daha geniş anlamlar içermelidir. Bence bireysel kişinin,ailelerin , ülkelerin,kurumların vs tekil/kitle bir kimlik gibi üslubları vardır.

Biz burada kişinin konuşma tarzı ve vücut dili, kişinin iç dünyasının ve karakterinin aynası olan üslubun günümüz hayatındaki ve iş dünyasındaki rolünü ele alacağız.

Bugünlerde ihtiyacımız olan üslup yazısını , kutuplaşmanın ve liyakatsizliğin getirdiği toplum gerilimini azaltması ümidiyle yazıyorum.

Günümüz Hayatında Üslup: İletişimdeki Yeri ve Önemi

Kadir Uz resminde üslup geçişgenliği

Günümüz dünyasında üslup, bireylerin toplumsal ilişkilerinde ve kendilerini ifade etme biçimlerinde önemli bir rol oynar. Kullandığımız dil ve bu dili nasıl sunduğumuz, çevremizle kurduğumuz bağın temelini oluşturur. Sadi Şirazi’nin diğer “Üslup, yüce gönüllülüğün aynasıdır” sözü de gönüllüğün yansımasını anlatır. Bir kişinin kelimelerle kendini ifade ederken kullandığı ton, seçtiği kelimeler ve mesajın yapısı, yalnızca bilgi vermekle kalmaz, karşı tarafın duygu ve düşüncelerini de etkiler.

Edebiyattaki üslup ve hayata yansımasını ele almak önemli olduğundan zaman zaman edebiyata döneceğim. Edebiyatın hayattaki deneyimlerin özeti olması , biz okurlar için çok büyük bir nimet.

Lev Tolstoy ise üslubu bir yazarın kişiliği ile bütünleştirerek,

“Üslup, yazarın ta kendisidir.”

der. Tolstoy’a göre, bir yazarın üslubu, onun düşünce yapısını, dünya görüşünü ve içsel benliğini yansıtır. Bu bağlamda, klasik Rus romanlarında üslubun rolü çok büyük bir öneme sahiptir. Dostoyevski, Tolstoy ve Çehov gibi yazarlar, karakterlerin içsel dünyalarını ve toplumun eleştirisini üslup aracılığıyla derinlemesine işler. Tolstoy’un Savaş ve Barış gibi eserlerinde, toplumsal çözümlemeler, karakterlerin duygusal derinlikleri ve toplumsal adaletsizlikler, yazarın benzersiz üslubu sayesinde okuyucuya etkileyici bir şekilde aktarılır.

Birkaç örnekle açıklamaya çalışayım :

Bir tartışma sırasında, “Senin fikrine katılmıyorum ama saygı duyuyorum,” demek, yapıcı bir üslup kullanmaktır. Bu yaklaşım, karşı tarafın düşüncelerine değer verdiğinizi gösterir ve yapıcı bir diyalog ortamı oluşturur.

Aynı durumda, “Bu ne saçma bir fikir,” demek, yıkıcı ve saldırgan bir üslup olarak algılanabilir. Bu tür ifadeler, karşı tarafı küçümser ve iletişimi bozabilir.

Tekrar edebiyat dünyasına dönersek , popüler kaynaklardan biri olan William Zinsser’in On Writing Well kitabında, “İyi yazmanın temeli üsluptur. İfade ne kadar sade ve dürüst olursa, mesaj o kadar güçlü olur,” cümlesi, üslubun etkin ve doğru kullanımının değerini vurgular.

İş Dünyasında Üslup: Liderlik ve Kurumsal İletişimde Önemi

Üslup, iş dünyasında sadece bireyler arası ilişkilerde değil, aynı zamanda kurumsal kültürün ve liderlik tarzlarının yansımasında da kritik bir unsurdur. Özellikle yönetici pozisyonundaki kişilerin hitap tarzları, çalışanlarıyla kurdukları iletişimde büyük rol oynar. Bir CEO’nun şirket içi yazışmalarında ya da halka hitaben yaptığı konuşmalardaki üslubu, şirketin vizyonunu, misyonunu ve kültürünü temsil eder.

“Üslup, iş dünyasında sadelikle birleştiğinde en güçlü yönetim araçlarından biri haline gelir,” (Jack Welch, Winning).

İş dünyasında başarının sıklıkla ekip çalışması ve etkili iletişime bağlı olduğu günümüzde, doğru üslup kullanımı çalışan bağlılığını artırır, kurumsal itibarın inşasında önemli bir yer tutar. Edebiyattan etkisini iş dünyasında özümsersek , Sadi Şirazi’nin şu sözü modern iş dünyasına dair de güçlü bir mesaj verir:

“İnsanları kazanmada üslubun gücü, zenginlikten daha etkilidir.”

Bu söz, liderlerin ve şirketlerin ne kadar zengin ya da güçlü olursa olsun, üsluplarının onların gerçek etkisini ve kalıcılığını belirlediğini hatırlatır.

İş Dünyasından örneklere bakarsak :

• İyi Örnek : Apple’ın eski CEO’su Steve Jobs, ürün tanıtımlarında ve iş iletişiminde kullandığı sade, anlaşılır ve vizyoner üslubu ile sadece şirketi değil, tüm sektörü etkilemiştir. Jobs’un sunumları, karmaşık teknolojik ürünleri bile anlaşılır ve ilgi çekici bir şekilde sunmasıyla bilinir.
• Kötü Örnek : Uber’in eski CEO’su Travis Kalanick’in saldırgan ve empati yoksunu üslubu, şirketin iç krizlerini tetikleyen unsurlardan biri olmuş ve kamuoyunda şirketin imajını ciddi şekilde zedelemiştir. Bu tarz bir üslup, çalışanların motivasyonunu düşürmüş ve şirketin itibarını zedelemiştir.

Ayrıca, ünlü liderlik ve iletişim danışmanı Dale Carnegie’nin How to Win Friends and Influence People adlı kitabında,

“İnsanlarla olan ilişkilerinizde samimi ve saygılı bir üslup her zaman zafer kazandırır,”

sözü, iş dünyasındaki üslubun etkisini açık bir şekilde ortaya koyar.

Gelecekteki üsluba kısaca bir bakalım :

Dijitalleşmenin hız kazandığı bu dönemde, üslup daha da önemli hale gelmektedir. Video konferanslar, e-posta yazışmaları ve sosyal medya platformlarında yapılan iletişimde, dilin doğru bir üslupla kullanımı, iş dünyasında rekabet avantajı sağlayabilir. Gelecekte, çalışanlar ve yöneticiler arasındaki ilişkilerde teknolojinin de etkisiyle daha sanal ve yazılı bir iletişim ağı gelişecektir. Bu noktada, her seviyede insanlarla etkili iletişim kurmak, yalnızca doğru mesajı değil, doğru üslubu da gerektirecektir.

“Üslup, gelecek iletişimdeki başarının anahtarıdır,” (Anonim) bu söz, gelecekteki iş dünyasının kültürel yapılarını ve dijital platformlarda kullanılan dilin önemini işaret eder. Üslup, iletişimde sadelik ve samimiyeti beraberinde getirdiğinde, bireyler ve organizasyonlar arasındaki bağları daha da güçlendirecektir.

Uzaktan çalışma modelinin yaygınlaştığı günümüzde, yöneticilerin dijital platformlarda empatik ve açık bir üslup kullanmaları, çalışanların bağlılığını ve verimliliğini artırmaktadır.

Aynı şekilde, dijital iletişim araçlarında agresif veya belirsiz bir üslup kullanmak, yanlış anlaşılmalara ve iş ortamında stresin artmasına yol açabilir.

Özetle :

Değerlerimizi, hedeflerimizi, fikirlerimiz, duygu ve düşüncelerimizi doğru ifade etmemiz , 5N 1K süzgecinden geçirerek doğru üslupla mümkündür. Bu noktada sadece üslup yeterli olmayacak , Einstein sözündeki basitlik ilkesi destek vermesi gerekecektir.

Albert Einstein: “Eğer 6 yaşındaki bir çocuğa anlatamıyorsan, sen de anlamamışsındır demektir.” dediği gibi basitçe ve ek olarak doğru üslupla anlatmak gerekiyor.

Madalyonun ters tarafına bakarsak , basitçe ve doğru üslupla söylemenin yetersiz kaldığı durumlar olacaktır. Karşı tarafın anlamayacağı / anlamak istemeyeceği bir kutuplaşma/cehalet iklimi olacaktır.

O nedenle yapay zeka ve robotların belirli standartlarda kendi iletişimleri bizden daha verimli,kalitelidir. Bence bizden üstün durumlarından biri de iletişim meselesi olacaktır.

İnsanlığın iletişimdeki kalitesinin artması , iletişim tekniklerinin standartlaşması(verimli olması) ve bilgi havuzunun artmasıyla mümkün olacak gibi görünüyor.

Kaynaklar:

1. Türk Dil Kurumu. “Üslup.” https://sozluk.gov.tr/
2. Zinsser, W. (2006). On Writing Well. HarperCollins Publishers.
3. Carnegie, D. (1936). How to Win Friends and Influence People. Simon and Schuster.
4. Welch, J., & Welch, S. (2005). Winning. HarperBusiness.
5. Tolstoy, L. (1981). Savaş ve Barış.
6. Buffon, G. (1753). Discours sur le Style.
7. Nişanyan Sözlük