Keçilerle Başlayan Hikâye: Kahvenin Etiyopya’dan Dünyaya Yayılması

Güneşin doğmasıyla birlikte kokusuyla evlerimizi saran, zihnimizi uyandıran kahve, fincanlarımıza ulaşana kadar oldukça uzun bir yolculuktan geçti. Üstelik bu yolculuk yüzyıllara yayıldı. Meraklı bir çobanın keçilerini gözlemlemesiyle başlayan kahvenin hikayesi; sürgünlerle, ticaret gemileriyle ve elbette yasaklarla şekillenerek günümüze kadar ulaştı. İyi ki de ulaştı.

Bugün Çoban Kaldi’ye çok şey borçlu olabiliriz. Ancak kahvenin büyüleyici kokusu, er ya da geç dünyaya yayılacak kadar güçlüydü.

Kahve, Etiyopya’da hızla yayılmaya başlarken herkes onu farklı şekillerde tüketiyordu. Kimi kahveyi ezerek macun benzeri karışımlar hazırlıyor, kimi ise suyla karıştırarak içiyordu. Nasıl tüketilirse tüketilsin, kahvenin amacı hem geçmişte hem de bugün aynıydı: zinde kalmak, iyi hissetmek ve uyanık olmak. 9. yüzyılda keşfedildiği bölgede hızla ünlenen kahve, kısa sürede tüccarların da radarına girdi.

Kahve Kızıldeniz’i aşarak ticaret gemileriyle Yemen’e ulaştı. Ancak kahvenin dünyaya yayılma hikâyesi bundan sonra çok daha farklı maceralarla şekillendi. Sufiler, zihinlerini dinginleştirmek ve uzun ibadet gecelerinde uyanık kalabilmek için kahveyi sıkça tüketiyordu.

16. yüzyıla gelindiğinde kahve, yine sufiler ve tüccarlar aracılığıyla İstanbul’a ulaştı. Kahvenin İstanbul’a gelişi, onun dünyaya yayılması açısından önemli bir dönüm noktası oldu.

Kahve Avrupa’ya ulaşırken Osmanlı İmparatorluğu toprakları adeta bir köprü görevi gördü. Osmanlılar kahve etrafında kendilerine özgü, güçlü bir kültür geliştirmişti; ancak bu kültürü doğrudan Avrupa’ya taşımadılar. Kahve Avrupa’ya çoğunlukla savaşlar, seferler ve esirler aracılığıyla ulaştı.

O dönemde Osmanlı Devleti kahve ticaretini sistemli bir şekilde eline alabilseydi, belki de bugün kahve ve kahve kültürü konusunda Anadolu çok daha güçlü bir söz sahibi olabilirdi.

Kahvenin Avrupa’ya ilk ulaşmasına dair anlatılan hikâyelerden biri de İnebahtı Deniz Savaşı ile ilgilidir. Savaştan sonra Malta adasına esir düşen Osmanlı askerlerinin ceplerinden çıkan kahve çekirdekleri, Maltalıların ilgisini çeker. Kahve çekirdeklerini nasıl tüketeceklerini bilemeyen Maltalılar, Osmanlı askerlerinden yardım alarak ilk kez kahve içmeyi öğrenirler. Ancak bu olay kahvenin ticaretinin başlamasına yol açmaz; kahve yalnızca ulaştığı yerde kalır.

9. yüzyılda keşfedilen kahve, 17. yüzyıla kadar adım adım dünyaya yayılırken asıl büyük yayılma Venedik üzerinden gerçekleşti. Venedikli tüccarlar, İstanbul’daki yoğun kahve tüketimini gördükten sonra kahve çekirdeklerini şehirlerine götürdüler ve buradan Orta Avrupa’ya kahve ticaretini başlattılar. Yani sanılanın aksine, kahveyi Avrupa’ya tanıtan şehir Viyana değil, Venedik’tir.

Elbette daha sonra Viyana’da başlayan kahve kültüründe Osmanlıların etkisi büyüktür. Ancak Avrupa’daki ilk kahvehaneler Venedik’te açılmış; ardından Londra ve Paris gibi şehirlerde hızla yayılmıştır.

Kahvenin yüzyıllar süren yolculuğu kısaca böyle ilerledi. Bir sonraki yazıda ise belki de kahvenin tarih boyunca karşılaştığı yasakları konuşuruz…