Main Character : Trend mi, İnsan Doğasının Yansıması mı?

Bu yazıda son yıllarda oldukça popüler olan “main character” kavramının ne olduğu kadar bize neden bu kadar tanıdık geldiğini etimoloji, popüler kültür, psikoloji, sinema ve felsefe açısından ele alırken son durakta içe doğru bir yolculuk yapacağız.

1. Kavram ve Etimoloji

Main character, çevrildiğinde “ana karakter” anlamına gelir. Edebiyat ve sinemada olay örgüsünün büyük ölçüde takip ettiği, kararları hikayenin yönünü etkileyen kişiyi ifade eder. Buna yakın bir kavram olan protagonist ise anlatının merkezindeki karakterdir. Ancak protagonist mutlaka iyi, kahraman ya da ahlaken örnek biri olmak zorunda değildir; kusurlu, bencil hatta kötü biri de hikayenin baş karakteri olabilir.

▫️Main

İngilizcedeki main sözcüğü başlangıçta “güç”, “kuvvet” ve “etki” anlamlarını taşırken zamanla “başlıca”, “en önemli” ve “temel” anlamlarını kazanmıştır. Bugün main road, main idea ve main character gibi kullanımlarda merkeze alınan unsuru ifade eder.

▫️Character

Character kelimesi ise Eski Fransızca ve Latince üzerinden Antik Yunancadaki kharaktēr sözcüğünden gelir. İlk anlamı “kazınmış işaret”, “damga” veya “ayırt edici iz”dir. Zamanla bu anlam, bir kişiyi diğerlerinden ayıran özelliklere; oradan da “kişilik” ve “hikayedeki kişi” anlamına dönüşmüştür.

Bu köken, oldukça güzel bir çağrışım yapıyor:

Belki gerçekten karakteri var eden, hayatın üzerinde bıraktığı izlerin bir toplamıdır..

▫️Protagonist

Protagonist kelimesi ise Yunancada kabaca “ilk oyuncu” anlamına gelir. Ana karakter her zaman hikayenin kahramanı değildir. Bazen kusurlu, bencil, hatta kötü biri de anlatının ana karakteri olabilir.

Dolayısıyla kendi hayatının ana karakteri olmak, otomatik olarak “iyi insan”, “başarılı insan” veya “özel insan” olmak anlamına gelmez. Daha temel olarak, kendi hayatında edilgen bir gözlemci yerine karar alan özne olmak anlamına gelir.

2. İnternet Kültüründeki Anlamı

Bugün internet kültüründe main character energy, kişinin kendi yaşamını önemsemesi, seçimlerinin sorumluluğunu alması ve günlük hayatını yalnızca geçip giden zaman olarak görmemesi anlamında kullanılır. Örneğin;

Buradaki temel fikir oldukça basittir:

Hayatın başlamasını beklemek yerine, yaşadığın anı hayatının bir parçası olarak görmek.

Ancak internet kültüründe pek çok kavram gibi bunun anlamı da zamanla değişmeye başladı. Başlangıçta insanları daha bilinçli yaşamaya teşvik eden bu yaklaşım, zamanla iki farklı yöne ayrıldı.

✔️Main Character Energy: Kendi hayatımı önemsiyorum.

✖️Main Character Syndrome: Yalnızca benim hayatımın önemli olduğunu düşünüyorum.

Main Character Syndrome, psikiyatride yer alan resmî bir tanı değildir. Sosyal medyada belirli davranış biçimlerini eleştirmek için kullanılan gündelik bir ifadedir.

Bu ayrım, yazının devamındaki psikolojik ve felsefi tartışmalar için de temel oluşturuyor.

3. Nasıl ve Ne Zaman Popülerleşti?

Her ne kadar bugün TikTok ile özdeşleşmiş olsa da “main character” ifadesi yeni değildir. Yüzyıllardır edebiyat, tiyatro ve sinemada kullanılan bir anlatı terimidir. Yeni olan, bu kavramın insanların gerçek yaşamlarını tanımlamak için kullanılmaya başlanmasıdır.

Akım özellikle 2020 yılında, COVID-19 pandemisi sırasında TikTok’ta hızla yayıldı. İnsanlar evlerine kapanmış, sosyal hayat büyük ölçüde durmuş ve gelecek üzerindeki kontrol duygusu zayıflamıştı. Böyle bir dönemde sıradan günlük anlar, sinematik müzikler ve estetik görüntüler eşliğinde paylaşılmaya başlandı.

Bu dönemde Ashley Ward’ın paylaştığı şu sözler milyonlarca kişiye ulaştı:

“You have to start romanticizing your life. You have to start thinking of yourself as the main character.”

(Hayatınızı romantikleştirmeye başlamalısınız. Kendinizi ana karakter olarak düşünmeye başlamalısınız.)

Photo by Bai Z on Unsplash

Bu çağrı, insanlara kendilerini dünyanın merkezi ilan etmelerini değil; hayatlarını ertelemeden yaşamalarını öneriyordu.

Aslında aynı dönemde yalnızca Main Character değil, That Girl, POV, Romanticize Your Life, Hot Girl Walk ve estetik günlük yaşam videoları gibi birçok akım da popülerleşti. Hepsinin ortak noktası, sıradan hayatı daha bilinçli, daha anlamlı ve daha estetik deneyimleme fikriydi.

Pandemi döneminde insanlar büyük olayları kontrol edemiyordu; fakat küçük anlara yükledikleri anlamı değiştirebiliyorlardı. Bu nedenle bir yürüyüş yalnızca yürüyüş, bir kahve yalnızca kahve olmaktan çıkmış; kişinin kendi hikayesinin küçük ama değerli sahnelerine dönüşmüştü.

4. Psikolojik Temeli: Anlatısal Kimlik

Main Character kavramını psikolojik açıdan anlamak için en önemli kavramlardan biri “Narrative Identity (Anlatısal Kimlik)”tir.

Psikolog Dan P. McAdams’a göre insanlar kimliklerini yalnızca kişilik özellikleriyle oluşturmaz. Geçmişte yaşadıkları olayları seçer, bunlar arasında bağlantılar kurar ve tüm bu deneyimleri anlamlı bir yaşam öyküsüne dönüştürürler. Başka bir deyişle, kimliğimiz yalnızca “kim olduğumuzdan” değil, kendimize anlattığımız hikayeden de oluşur.

Bu nedenle aynı olay, iki farklı insan için bambaşka anlamlar taşıyabilir. Örneğin aynı başarısızlık biri için:

“Ben hiçbir şeyi başaramayan biriyim.”

anlamına gelirken, bir başkası için:

“Bu deneyim bana hangi yöntemin bana uygun olmadığını öğretti.”

şeklinde yorumlanabilir.

Yaşanan olay değişmez; değişen, kişinin onu kendi yaşam hikayesine nasıl yerleştirdiğidir.

Burada önemli olan nokta, anlatısal kimliğin yaşananları inkar etmek ya da her şeyi olumlu göstermeye çalışmak olmadığıdır. Asıl mesele, yaşanan deneyimlere anlam kazandırabilmektir.

2024 yılında yayımlanan bir araştırma da insanların kendilerini her zaman kendi hikayelerinin merkezinde hissetmediğini gösteriyor. Bazı bireyler, kendi yaşamlarında bile kendilerini adeta “yan karakter” gibi algılıyor. Araştırmacılar bunun psikolojik iyi oluşla ilişkili olabileceğini düşünüyor.

İyi oluş (well-being) kavramın günümüzdeki anlamına temel oluşturan en eski kökleri, Antik Yunan filozofu Aristoteles’in eudaimonia kavramına dayanır. Aristoteles, iyi oluşu yalnızca anlık bir “mutluluk/haz” değil, insanın potansiyelini gerçekleştirmesi ve erdemli bir yaşam sürmesi olarak tanımlar

Belki de bu yüzden “Kendi hikayenin ana karakteri ol.” sözü, aslında çok daha derin bir çağrıyı temsil ediyor.

5. Sinema ve Kahramanın Yolculuğu

Main Character düşüncesinin bize bu kadar tanıdık gelmesinin bir nedeni de yıllardır izlediğimiz hikayeler olabilir.

Mitolog Joseph Campbell, dünyanın farklı kültürlerindeki yüzlerce efsaneyi inceledikten sonra dikkat çekici bir ortaklık keşfetti. Ona göre kahramanların hikayeleri farklı görünse de çoğu aynı yolculuğu izliyordu. Bu yapı daha sonra **Kahramanın Yolculuğu (Hero’s Journey)** olarak anılmaya başladı.

Bu yolculuk genellikle şu aşamalardan oluşur:

• Sıradan bir dünya
• Beklenmedik bir çağrı
• Konfor alanından ayrılış
• Engeller ve yardımcılar
• Dönüşüm
• Eve değişmiş biri olarak dönüş

Harry Potter, Frodo, Neo, Moana ve daha birçok karakter aslında aynı anlatı iskeletini paylaşır. Örneğin yeni bir işe başlamak bir “çağrı”, taşınmak tanıdık dünyadan ayrılmak, ayrılık yaşamak bir kriz, yeni bir beceri öğrenmek ise dönüşüm olarak görülebilir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.

Ana karakter olmak, sürekli olağanüstü olaylar yaşamak anlamına gelmez.

İyi hikayelerin çoğunda karakteri özel yapan şey, başına gelen olaylar değil; o olaylar karşısında nasıl değiştiğidir.

Belki de gerçek hayatta da bizi biz yapan, yaşadıklarımızdan çok onlara verdiğimiz tepkiler ve onların bizde yarattığı etkilerdir..

6. Popüler Kültür: Neden Hepimiz Bir Anda Ana Karakter Olmak İstedik?

Main Character akımı tek başına ortaya çıkmadı. Aynı dönemde sosyal medyada birbirini besleyen pek çok kavram hızla yaygınlaştı. İlk bakışta birbirinden farklı görünen akımların ortak bir noktası vardı:

Sıradan hayatı daha anlamlı hissettirmek.

Fakat bu durum zamanla yeni bir soruyu da beraberinde getirdi.

Hayatı gerçekten daha bilinçli yaşadığımız için mi romantikleştiriyoruz, yoksa romantik görünsün diye mi yaşamaya başlıyoruz?

Belki de Main Character akımının kırılma noktası tam burada başlıyor.

Hayatı fark ederek yaşamak ile hayatı sürekli izlenebilir hale getirmeye çalışmak arasındaki çizgi düşündüğümüzden daha ince olabilir.

7. Felsefi Açıdan: Senarist miyiz, Karakter mi? 🎬

Main Character kavramı yalnızca psikolojik değil, aynı zamanda felsefi bir soruyu da beraberinde getiriyor.

Hayatımızı gerçekten biz mi yazıyoruz?

Bu sorunun kesin bir cevabı yok. Ancak farklı filozoflar buna farklı açılardan yaklaşmış.

🔹Stoacılık

Stoacılar için mesele başrol olmak değildi. Onlar, insanın kontrol edemeyeceği şeyler yerine kontrol edebileceği şeylere odaklanmasını savunuyordu.

Marcus Aurelius’un düşüncesiyle bakarsak, bize düşen rolü seçemeyebiliriz; fakat onu nasıl oynayacağımızı seçebiliriz.

Belki de Main Character olmak, herkesin dikkatini üzerine çekmek değil; kendi rolünü erdemli bir şekilde oynayabilmektir.

🔹Nietzsche

Nietzsche’nin en bilinen ifadelerinden biri şudur:

“Become who you are.” “Olduğun kişi ol.”

İlk bakışta bu cümle Main Character anlayışına oldukça benziyor.

Ancak Nietzsche’nin kastettiği şey, kendini özel hissetmek değil; toplumun hazır kalıpları yerine kendi değerlerini oluşturacak cesareti gösterebilmekti.

Belki de kendi hikayenin ana karakteri olmak, başkalarının yazdığı senaryoyu oynamayı bırakıp kendi değerlerini inşa etmeye başlamaktır.

🔹Viktor Frankl

Viktor Frankl’a göre insan, başına gelen her şeyi seçemez. Fakat yaşadıklarına vereceği anlamı seçebilir.

İkinci Dünya Savaşı sırasında toplama kampında yaşadığı deneyimler üzerine geliştirdiği bu düşünce, Main Character kavramına bambaşka bir bakış sunuyor.

Belki de hayatın en önemli sahneleri, her şey yolunda giderken değil; en zor anlarda verdiğimiz anlam sayesinde yazılır.

🔹Jean-Paul Sartre

Varoluşçu filozof Sartre ise insanın özünü seçimlerinin oluşturduğunu söyler.

Yani insan, yalnızca düşündükleriyle değil; yaptığı seçimlerle kim olduğunu belirler.

Bu bakış açısıyla düşündüğümüzde, hayatın senaryosu tamamen bize ait olmayabilir. Ancak oynadığımız karakteri nasıl şekillendireceğimiz büyük ölçüde bizim seçimlerimize bağlı değişir.

Farklı dönemlerde yaşamış bu filozoflar birbirinden oldukça farklı şeyler söyleseler de ortaklaştıkları önemli bir nokta var:

Hiçbiri insanı pasif bir izleyici olarak görmüyor.

Belki de Main Character kavramının bu kadar ilgi çekmesinin nedeni de tam olarak bu.

İnsan, kendi yaşamında söz sahibi olmak istiyor..

8. Yazmak ve Yaşamak 🛤️

Main character akımını yalnızca “kendini özel hissetme trendi” olarak göremeyeceğimiz ve kökeninin insanlık kökeni gibi derinden geldiğine değindik. Ve yüzyıllar öncesine dayanan bu olgunun temelinde; yaşadıklarının rastgele olmadığını, bir bütünün parçası olduğunu hissetmek olduğunu hatırladık.

Belki de bu yüzden hikayeler anlatıyor, filmler izliyor, anılar biriktiriyor ve zaman zaman kendi hayatımıza dışarıdan bakmaya çalışıyoruz.

Ancak kırılma noktasına baktığımızda kendi hikayemizi önemsemek başka şeydir; başkalarının hikayelerini değersiz görmek bambaşka bir şey.Bu yüzden mesele kendimizi dünyanın başrolü ilan etmek değildir. Mesele, kendi hayatımızda kaybolmuş bir figüran gibi yaşamamaktır.

Şimdi, şunu içtenlikle sormak isterim;

Eğer hayatımız gerçekten bir film sahnesiyse; biz sadece yan karakter olmamaya çalışan bir ana karakter miyiz, yoksa aynı zamanda senarist de olabilir miyiz?

Belki de cevap ikisinin tam ortasında saklı.

Bunu filmden bir kesit alarak araba sahnesinde olduğumuzu varsayalım; yan koltukta otursanız da araba ilerler, direksiyonun başına geçseniz de. Fakat direksiyona geçtiğinizde yalnızca gideceğiniz yönü değil, yol boyunca neye dikkat edeceğinizi de siz seçiyor olursunuz.

Kimi yalnızca varacağı noktaya odaklanır.

Kimi dikiz aynasından geride bıraktıklarına odaklanır.

Ve çoğu, yol boyunca yanından geçtiği hayat dolu manzaralara bakamayacak kadar hızlıdır.

Belki de kahramanın yolculuğu, yalnızca hedefe ulaşmakla değil; yolun kendisini de görebilmekle anlam kazanır. Bu yol sadece birine odaklanmayacak kadar uzun ve anlamlı olabilir ve bence kaçırılmayacak kadar da güzel ve yeganedir.

Ayrıca unutulmamalıdır ki, bu yolda bazen durmak da yolculuğun bir parçasıdır.

Umarım hepimiz eserimizi iyi yazar ve yazdığımızdan da iyi yaşarız.😊

Kaynakça

• McAdams, D. P. (2001). The Psychology of Life Stories.

• Rogers, B. A. ve diğerleri (2023). Seeing Your Life Story as a Hero’s Journey Increases Meaning in Life.

• Avci, H. ve diğerleri. Sosyal medya kullanımı ve kimlik gelişimi üzerine sistematik derleme.

• The Guardian. Pandemi dönemindeki #MainCharacter akımı.

• The New Yorker. Main character energy’nin 2020’de yaygınlaşması.

• Online Etymology Dictionary. Main ve character kelimelerinin kökenleri.