İyi Niyetin Kirası: Bir Taşınmanın Ardından Notlar

Beş yıl süren bir kira ilişkisinin sonunda taşınırken, sadece eşyalarımı değil; iyi niyet, güven ve hukuki teminat arasındaki farkı yeniden düşünmek zorunda kaldım.

Bu satırları kaleme aldığım 17 Haziran günü, 5 yıldır oturduğumuz evden taşındık. Ev sahibi ile yeni kira dönemi için görüşme yaptığım Mayıs ayının ilk günlerinden bugüne hayatımızda aksiyon hiç eksik olmadı. Ev dolaşmak, yeni evin bulunması, sözleşme imzalanması, boya temizlik ve birtakım tadilat işleri, küçük eşyanın paketlenip götürülmesi, nakliye operasyonu, eski evin temizliği ve anahtar teslimi...

Taşınma iş ve işlemlerinin haricinde rutin mesleki ve şahsi işlerim hiç durmadı. Onları bir noktaya kadar dondurabildim. Bu taşınmaya birkaç kez daha yeltenmiştik, kısmet bugüneymiş. Hayatımın en yorucu dönemlerinden biriydi.

1.Kira Meselesi: Herkes İçin Ateşten Gömlek

Ülkemizde enflasyonun sıradışı biçimde yükseldiği 2022’den itibaren birçok vatandaşın önemli gündemi kira meselesi oldu. Uyuşmazlıklar had safhaya çıktı, mevzuatın ve fiili durumun kiracı ve ev sahibine sağladığı tüm imkanlar fazlasıyla kullanıldı. Piyasa koşullarında enteresan çözümler üretildi. Bunlardan kanuna aykırı olanlar da var. Kira konusu herkes için ateşten gömlek haline geldi. Kendi dosyalarımızda hem kiracı hem ev sahibi tarafında bulunduk. Her iki taraf bakımından art niyete ve iyi niyete şahit olduk. Bu açıdan kategorik olarak kimseyi etiketlemek doğru değil.

Bazı evlerden eşyalar değil, güven duygusu da taşınır.

2. İyi Niyet&Hukuki Prosedür: Rekabet mi İşbirliği mi?

Hukuki meselelerde ve hayatın genel akışında da insanların çelişkili tutumlarına fazlaca rastlıyoruz. Bu her zaman art niyetten kaynaklanmıyor. Çoğu hukuki ilişki, o alana dair teamüller ve iyi niyete dayalı olarak tesis ediliyor. Tabii başlangıçta herkes "iyidir". Ancak devamında çeşitli sebeplerle ipler kopma noktasına gelince, kanuni hak ve yükümlülükler gündeme geliyor.

Örneğin ilk kira ve depozito bedeli, güvene dayalı olarak elden ödenmiş ve herhangi bir yazılı belge düzenlenmemiş olabilir. Peki işler bozulduğunda ne olacak?

Ben hayatımda 11-12 defa taşınma yaşadım. Hiçbirinde anahtar teslim tutanağı yapmadık, halbuki bugünkü koşullarda bu ciddi bir risk. Çünkü tutanak yoksa kira ilişkisinin devam ettiği kabul edilerek kira borcunuz devam ediyor. Aboneliklerin kapatılması, ikametgah değişikliği, eşyaların taşınması bir şey ifade etmiyor.

Baktığımız bir dosyada ev sahibi, istediği kira bedelini alamayınca iletişimi keserek kiracısına tahliye için ihtarname çekmişti. Kiracılar benim akrabam ve olaya müdahil olduk. Ev sahibi dava açtı. Dava devam ederken bizimkiler kendi evine taşındılar ve daireyi boşalttılar. Anahtar tesliminde ev sahibi, müvekkil hakkında kinayeli cümleler kurdu. Biz tahliyeyi selametle tamamlamak adına kendisine cevap vermedik.

3. Tutarsızlık ve Art Niyet Manzaraları

İşte burada, bahsettiğim tutarsız tavır apaçık ortaya çıkıyor: Sen iletişimi kesip kanuni yollara başvururken çekinmiyorsun; ben kanuni hakkımı kullanınca utanç verici bir eylemde bulunuyorum öyle mi? Bir de dava devam etseydi kabataslak 1 yıl daha sürecekti. Bu örnekte de gördüğümüz gibi, insanlar çoğu zaman kendi lehlerine olan durumda hukuku, aleyhlerine olan durumda ise hakkaniyeti hatırlıyor.

Bedel konusu başta olmak üzere "kulağının üzerine yatan" kiracılar bu meselenin önemli bir kısmı. Malum 2022’deki enflasyon zamanında yüzde 25 zam tavanı belirlendi. Peki her yasal düzenleme makul, makbul, hakkaniyetli veya helal midir? Yüzde 25 uyulması zorunlu bir kural değildi. Bazı kiracılar sağlanan bu "imkanı" adeta semirme yolunu tuttular. Genel itibarıyla yüzde 25 kuralı pek karşılık bulmadı ama zorla da olsa uygulayanlar oldu elbette.

Tüm bunlara karşın bizim evden çıktığımız zaman ödediğimiz kira, rayiç bedel seviyesindeydi. Son süreçte ev sahibi ile yaptığım görüşmede taleplerin ve küstahlığın dozu artınca eşimle durum değerlendirmesi yaptık ve tahliye kararı aldık.

4. Yazılı ve Yazısız Kuralların Birlikteliği

Bu köşede kaleme aldığım yazılarımda hayatın yazılı hukuk kurallarından ibaret olmadığını anlatmaya çalışıyorum. Kurallar belli bir mantığı bünyesinde taşır ve taraflar arasında denge sağlamaya çalışır. Ancak bu dengenin belirlenmesi siyasi, sosyal ve ekonomik koşullarla alakalıdır. İşte kiracıyı fazlaca koruyan hükümlerin sebebi hikmeti buradadır.

Kanunkoyucu ev sahibini epey zorluyor. Art niyetli bir kiracı ev sahibini ziyadesiyle mağdur edebilir. Bu mağduriyetin tamiri çok zordur. O kiracıyı evden çıkarmak da uğraştırıcıdır. Bu denge kurma çabasının önemli bir sebebi, bazı ev sahiplerinin bitmek bilmeyen talepleridir. Fakat bu kaygı, art niyetli kiracıların elinde bir zulme dönüşüyor.

İyi niyet ilişkiyi başlatır, hukuk ise ayakta tutar.

Özetle Roma'dan bu yana iyi niyet temel bir prensip olsa da, günümüz koşullarında iyi niyetin "enayiliğe" varan bir yanı var. Eğer kanun ve içtihatlarla desteklenmiyorsa yaptığın "iyilik" karşılıksızdır. Sistem seni pek ödüllendirmez.

Belki de kira ilişkilerinin en büyük açmazı tam burada yatıyor: Taraflar ilişki iyi giderken güvene, ilişki bozulunca kurallara sığınıyor. Oysa sağlıklı bir hukuki ilişkinin temelinde ne yalnızca iyi niyet ne de yalnızca kanun vardır; ikisinin birlikte varlığı gerekir.

Bu yazı, "Kira, Güven ve Gündelik Hayat" başlıklı yazı dizisinin bir parçasıdır. Dizide ev, mülkiyet, komşuluk, ortak yaşam ve hukukun gündelik hayattaki görünmez etkilerini ele alıyorum.