Çekingenlik: İnsanların İçine Çekilmesinin Sessiz Psikolojisi

Bazı insanlar kalabalık bir ortamda kendini rahat hisseder. Konuşur, dahil olur, hata yapmaktan çok korkmaz. Bazılarıysa aynı ortamda biraz geri çekilir. Ne söyleyeceğini düşünür, yanlış anlaşılmaktan çekinir, dikkat çekmek istemez. Dışarıdan bakıldığında bu bazen sadece “utangaçlık” gibi görünür. Ama kişinin içinde yaşadığı şey çoğu zaman bundan daha fazlasıdır.

Çekingenlik bazen insanın kendini koruma biçimi haline gelir. Yanlış bir şey söylemekten korkmak, insanlar tarafından yetersiz görülmek, rezil olacağını düşünme Bunlar zamanla kişinin sosyal ilişkilerde sürekli kendini geri çekmesine neden olabilir. Bazı insanlar konuşmadan önce defalarca düşünür. Mesaj atmadan önce tekrar tekrar okur. Kalabalık ortamlarda görünmez olmaya çalışır. İnsanlarla iletişim kurmak ister ama aynı zamanda bundan korkar. Çünkü zihnin bir tarafı: “Bir şeyler ters giderse?” demeye devam eder. Çekingenlik çoğu zaman yalnızca sosyal beceri eksikliği değildir. Kişinin kendisiyle ve diğer insanlarla kurduğu ilişkinin içinde gelişir. Özellikle çocukluk döneminde: sürekli eleştirilmek, hata yapmaya alan tanınmaması, utandırılmak, kıyaslanmak, duygusal olarak geri planda kalmak kişinin zamanla daha temkinli bir sosyal yapı geliştirmesine neden olabilir. Bir süre sonra kişi farkında olmadan şunu öğrenir: “Az görünürsem daha güvende olurum.” Sorun şu ki kaçındıkça rahatlama gelir, rahatladıkça kaçınma büyür. İnsan bir süre sonra yalnızca insanlardan değil; kendi potansiyelinden de geri çekilmeye başlayabilir. Çekingen insanlar çoğu zaman düşündüğünden daha fazla şey hisseder. Ama bunu göstermemeye çalışırlar. Dışarıdan sakin görünen biri, iç dünyasında yoğun bir değerlendirilme korkusu yaşayabilir. Özellikle sosyal kaygıyla birlikte görüldüğünde kişi: yeni insanlarla tanışmaktan, topluluk içinde konuşmaktan, hata yapmaktan, dikkat çekmekten kaçınabilir. Bu durum bazen iş yaşamını, ilişkileri ve kişinin kendisini ifade etmesini ciddi şekilde etkileyebilir. Çekingenliği aşmaya çalışırken insanların en sık yaptığı şeylerden biri, hissettiği korkuyu tamamen yok etmeye çalışmaktır. Halbuki çoğu zaman süreç korkunun yok olmasıyla değil, kişinin korkuya rağmen hareket edebilmesiyle değişmeye başlar. Küçük sosyal adımlar, kontrollü yüzleşmeler ve kişinin kendisini sürekli yargılayan iç sesi fark etmeye başlaması bu süreçte önemlidir. Terapi sürecinde de genellikle kişinin: kaçınma davranışları, yetersizlik düşünceleri, reddedilme korkuları üzerinde çalışılır. İnsan bazen yıllarca “ben buyum” diye düşündüğü şeyin, aslında geliştirdiği bir korunma biçimi olduğunu terapi sürecinde fark edebilir.

Çekingenlik bir karakter kusuru değildir. Ama kişinin yaşam alanını daraltmaya başladığında, üzerinde çalışılması gereken bir hale gelebilir. Bazen insanın hayatındaki en büyük değişim, ilk kez geri çekilmeden kendini gösterebildiği yerde başlar.