Tartışma ve Dalaşma

Almanya’nın yaşayan en büyük sosyal filozoflarından olan Jürgen Habermas demokrasinin temelinin “akılcı kamusal tartışma” ve “akılcı iletişimsel eylem” olduğunu söyler. Sivil toplumun içerisinde akla, mantığa ve bilgiye dayanarak sürdürülen “akılcı iletişimsel eylem” yoluyla yurttaşlar “ortak iyiyi”, herkes için ortak olan değerleri, herkesçe paylaşılan iyiliği inşa ederler. Ortak sorunları keşfederler. Bu sorunların çözümüne yönelik çözüm yollarında anlaşmaya çalışırlar.

Akılcı iletişimsel eylemin gerçekleşmesi bir varsayıma dayalıdır; o da şudur: akılcı açıdan bakıldığında kendi görüşünden daha mantıklı, daha sağlam kanıtlara dayanan, daha ikna edici bir görüşle karşılaşan herkes, kendi görüşünü her ne pahasına olursa olsun savunmaktan vazgeçmek ve aklın gösterdiği bu yeni görüşü benimsemekle mükelleftir. Yani herkes eninde sonunda aklın üstünlüğüne inanır ve akıl konuştuğunda herkes susar.

Günümüzdeki kamusal tartışmaların hepsinin Habermas’ın tarif ettiği türden akılcı tartışmalar olduğunu söylememiz mümkün değil. Tam tersine eğer bir konu popüler kültürün alanına giriyorsa ve sosyal medyada tartışılmaya başlanıyorsa akılcı tartışmanın yerini “dalaşma” alır. Popüler kültürün sınırlarından içeri girilir girilmez tartışma biter, yerini dalaşma alır. Tartışma nasıl akla ve mantığa dayanıyorsa, dalaşma da akıldışına ve mantık dışına dayanır. Tartışmanın amacı nasıl uzlaşmak ve barışmak ise dalaşmanın amacı da uzaklaşmak ve savaşmaktır.

Herhangi bir konu, mesela futbol, pandemi, aşı, enflasyon, demokrasi, savaş, seçim, deprem, genetik, evrim, Mars’a seyahat, her neyse, bir kez popüler kültürün ağına düştüyse, sosyal medyanın kazanlarında kaynamaya başladıysa orada ortak iyiyi bulmak, ortak çözümde anlaşmak gibi Habermasçı erdemler devreden çıkar. Akılcı, mantıklı, yapıcı bir tartışma rafa kalkar. Taraflar büyük bir hırsla ve iştahla birbirlerine dalarlar.

Dalaşmanın ilk adımı daha baştan karşı tarafı bile isteye, büyük bir zevkle yanlış anlamaktır. Önce herkes birbirini yanlış anlar. Ardından sökün eder laf çakmalar, iç dökmeler, duygusal tiradlar, provokasyonlar, belden aşağı vurmalar, küfürler, kavgalar, kıyametler. Kısacası, mahallenin çocukları boş bir arsa bulup birbirlerine dalarlar. Hırslarını ve enerjilerini boşaltırlar. Kavgalarını ederler. Yara bere içinde kalırlar. Sonra hepsi tıpış tıpış evlerine dönerler. Dalaşma da kendi içinde çok zevklidir, eğlencelidir ve toplumun sağlığı için gereklidir.

Bir konuda sadece tartışma varsa ama dalaşma yoksa, durum gayet can sıkıcı ve eğlencesiz olur. Ama bir konuda akılcı ve mantıklı bir tartışma yapılamaz hale gelmişse, her tartışma anında dalaşmaya dönüyorsa o zaman da çok tehlikeli sulara yelken açılmış demektir. Her konuda bir yandan akılcı ve mantıklı tartışmaya, bir yandan da duygusal ve kavgacı dalaşmaya ihtiyaç vardır, ama her ikisini de birbirine karıştırmadan ve dozunda sürdürmek gerekir.