Als Mia als single de huurprijzen zag, had ze wel afgezien

Conceptafbeelding gegenereerd door arificiële intelligentie

De alleenstand regeert het land, maar helaas niet beter dan ooit tevoren. Bijna een jaar geleden rapporteerde ING nog dat tegen 2040 alleenstaanden ongeveer 40 procent van de bevolking zullen uitmaken. Minder lang geleden vertelde VRT NWS-journalist Michaël Van Droogenbroeck in het consumentenprogramma *WinWin *dat diezelfde alleenstaanden fiscaal gediscrimineerd worden ten opzichte van koppels (met kinderen).

Het lijkt een duidelijke maatschappelijke trend, maar ik betwijfel of dit vooral het resultaat is van bewuste individuele keuzes. Misschien is het eerder een symptoom van een postmoderne eenzaamheidsepidemie. En vooraleer ik mezelf als slachtoffer van die loneliness sickness diagnostiseer, wil ik het in deze blog vooral hebben over symptoombestrijding. Een creatief “vaccin” voor hoe we samenwonen zou daarbij wel eens cruciaal kunnen zijn.

Naast mentaal welzijn zou er een meer rechtvaardige en evenredige vorm van welvaart moeten zijn voor alleenstaanden. Veel jongvolwassenen zijn creatief en kiezen voor co-housing om een groot deel van de maandelijkse kosten te drukken. Als ervaren co-houser wil ik mijn persoonlijke ervaringen koppelen aan een breder maatschappelijk debat. De uitkomst daarvan kan leiden tot minder financiële druk voor alleenstaanden en een beter aanpassingsvermogen van onze maatschappij aan een nieuwe demografische realiteit.

Grafiek van VRT NWS (2025)

Co-housing: if you know how-housing

Co-housing lijkt een nieuwe samenlevingsvorm die het probleem van het toenemend aantal alleenstaanden eenvoudig oplost. In werkelijkheid is het noch nieuw, noch eenvoudig. In de private huurmarkt gebeurt het al decennialang: onder vrienden, maar soms ook onder totaal onbekenden. Dankzij succesvolle sitcoms zoals Friends werd co-housing geromantiseerd, maar de realiteit is minder vanzelfsprekend.

Samenleven brengt spanningen met zich mee en vraagt flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Het is dus niet voor iedereen weggelegd. Toch kan co-housing beter maatschappelijk geïntegreerd en genormaliseerd worden, zodat het een echte sleutelrol kan spelen in de demografische uitdagingen van vandaag.

Naar mijn idee bestaan er vier types co-housers, die het best samenwonen met gelijkaardige profielen. Om dit visueel voor te stellen, stelde ik een tweedimensionaal diagram op met een horizontale en verticale as.

De horizontale as loopt van idealistisch tot individualistisch. Idealistische co-housers leggen de nadruk op het “co”-aspect en vinden het belangrijk om regelmatig samen dingen te doen, soms zelfs dagelijks. Individualistische co-housers staan eerder achter het idee van “naast elkaar samenleven”.

De verticale as loopt van sociaal constructief tot opportunistisch. Sociaal constructieve co-housers hechten belang aan afspraken en wederzijds respect. Opportunistische co-housers zien co-housing eerder als een middel om kosten te drukken en vertonen sneller free-ridergedrag, denk aan het ontwijken van huishoudtaken of het niet naleven van afspraken.

Concept van het tweedimensionaal diagram, gegenereerd door artificiële intelligentie

De bedoeling van deze opdeling is niet normatief of veroordelend, maar om te tonen dat mensen heel verschillend in co-housing kunnen staan. Duurzaam samenwonen lukt beter wanneer bewoners niet te ver uit elkaar liggen op deze schaal. Sociaal constructieve idealisten zullen bijvoorbeeld meer voldoening halen uit huisgenoten die dezelfde ingesteldheid hebben, dan uit mensen die eerder opportunistisch of sterk individualistisch zijn.

Een politieke opportuniteit

De private markt is vandaag nog onvoldoende aangepast aan het groeiend aantal singles in onze samenleving. Alleen huren is voor velen onbetaalbaar, financieel belastend of voelt als weggegooid geld wanneer men op termijn wil kopen.

Co-housing is zowel bij huurders als bij verhuurders nog minder populair dan het zou kunnen zijn. Verhuurders verkiezen stabiliteit: huurders die blijven zorgen voor een constante inkomstenstroom en beperkte administratie. Co-housing is vaak minder stabiel, met wisselende bewoners en kortere verblijfsduur. Daardoor blijven veel verhuurders vasthouden aan klassieke 3–6–9-contracten, ook al past dat niet bij de realiteit van co-housing.

Ook bij huurders blijft co-housing soms taboe (zelfs bij de fans van Friends). Samenwonen met onbekenden voelt risicovol, en zelfs met vrienden kan het complexer zijn dan verwacht. Het vraagt inspanning om je telkens opnieuw thuis te voelen in een gedeelde wooncontext. Daarover kan ik meespreken.

Hier laten lokale, regionale en federale overheden kansen liggen om een maatschappelijk probleem, al is het maar gedeeltelijk, aan te pakken.

Stimuli

Voor verhuurders kan de overheid de huurmarkt stimuleren door de belastingdruk te verlagen voor wie kiest voor co-housingcontracten. Zo worden woningen die anders onbetaalbaar zijn, toegankelijker. Op lange termijn kan dit zelfs, ondanks de belastingsvermindering, financieel positief uitpakken voor de schatkist van de overheid: meer betaalbaar wonen leidt tot meer koopkracht, meer werkmogelijkheden en minder druk op kosten voor mentale gezondheidszorg.

Daarnaast moeten overheden ook alleenstaande huurders stimuleren om te co-housen. Voor kwetsbare groepen kan dit via sociale woningen die specifiek ingericht zijn voor co-housing. Mensen die bereid zijn op deze manier samen te wonen, zouden sneller toegang kunnen krijgen tot zo’n woning. Dat is ook logisch: co-housing vraagt per persoon doorgaans minder ruimte (en kosten) dan alleen wonen. Een bredere maatregel kan zijn om mensen actief te matchen binnen grotere co-housingprojecten, bijvoorbeeld via systemen gebaseerd op het eerder beschreven model.

In zulke grootschalige projecten is enige vorm van regulering echter nodig, maar die hoeft niet noodzakelijk vanuit de overheid te komen. Een vrijwillige, onafhankelijke syndicus binnen co-housinggemeenschappen kan helpen om conflicten te voorkomen of op te lossen. Dit kan ook in de vorm van een buurtcomité, specifiek gericht op co-housing. De mogelijkheden zijn er. Wat ontbreekt, is de politieke wil om dit structureel op de agenda te zetten.

Om het wat concreet voor te stellen, geef ik een fictief voorbeeld. Stel: Mia is 28, werkt deeltijds en kan alleen geen woning huren in Gent. Via een gemeentelijk co-housingplatform wordt ze gematcht met twee anderen op basis van haar profiel; qua levensstijl, werkuren en verwachtingen rond privacy. Samen huren ze een woning die voor elk van hen apart onbetaalbaar zou zijn. Een vrijwillige syndicus helpt bij de eerste afspraken. Zo kunnen de wortels van een mogelijks succesvolle co-housing makkelijker en duurzamer worden gelegd.

Conceptafbeelding van het fictieve verhaal van Mia, gegenereerd met artificiële intelligentie

Dat een topic zoals dit niet op de maatschappelijke of politieke agenda staat is jammer, want dit probleem gaat verder dan financiële ongelijkheid alleen. Het raakt ook aan mentale gezondheid en sociale cohesie van onze samenleving. Co-housing kan een deel van de oplossing zijn in een maatschappij die steeds sterker wordt gekenmerkt door individualisme en zelfredzaamheid, vaak met eenzaamheid en mentale kwetsbaarheid als gevolg. Hopelijk kunnen we de vraag van Mia beantwoorden, en opnieuw durven dromen.