Spiritüel Yükselişin Ekrandaki İzi: Atiye Analizi

Toplumun modernizmden sonra Weber’in meşhur kavramı olan büyü bozumunun içine girse de aslında her zaman maneviyatın peşinde koştuğunu görürüz. Yapay zekalar ve bürokrasilerle dolu rasyonel binbir örgüyle bağlanmış ve artık paslanmış tüm bu sistemin içinde maneviyatına tutunan bireyler olması anormal olmayacaktır. Yoğun bir iş gününün ya da halledilmesi gereken evraklar, faturalarla dolu bir günün ardından namaz kılmak, gittiği işin ağırlığının hesabını ilahi bir güce sormak, yardım istemek, bir tütsü yakmak ya da meditasyon yapmak artık bireylerin ellerinde kalan son ilaçtır.

Bilinen kutsal kitapları olan dinlere mensup insanların yaptığı ibadetler postmodern zamanda ilginç değişimlere uğradı. Birey, kimliğini oluştururken inandığı dine hala bağlı kalıyor ancak yaptığı ibadetler bir diğer büyük dine ait olabiliyor. Örneğin, 52 yaşında bir kadınla yaptığım röportaj sırasında sorduğum ‘‘Hangi dine inanıyorsunuz?’’ sorusuna ‘‘Ben Müslümanım, Allah’a inanıyorum.’’ cevabını alsam da günlük hayatında ibadet sayılacak ritüelleri sorduğumda Zen meditasyonu yaptığını, tütsü yaktığını ve hiç namaz kılmadığını ya da Kuran okumadığını söylüyor. Böylece postmodern zamanda dinlerin karma ve bireye özgü bir şekilde deneyimlendiğine şahit oluyoruz.

Bu spritüel dalga kendini yeni dijital dizi projelerinde de gösterdi. Örneğin Netflix’in 2019 tarihli orijinal yerli yapımı olan Atiye, bu dalganın kültürel çeşitliliği nasıl beslediğini ve Anadolu halkının aslında uzun zamandır zaten spiritüel olduğunu izleyiciye gösteriyor. Yıllar boyunca Şamanik ya da İslami pratiklerle iç içe olan Türk halkı, maneviyatını yeni ritüellerle gösteriyor. Atiye, tarihi bir mağaraya girdiği bir sahnede:

‘‘Bu semboller, bana bir şey anlatmaya çalışıyor, bir mesaj iletmeye çalışıyor gibi hissediyorum. Her şey birbirine bağlı… Ben, bu anı ve bu bilgeliği hissediyorum. Bu deneyim, sadece benimle sınırlı değil, bu evrensel bir bağlantı.’’ diyor.

Atiye (2019) — 2. Sezon

Atiye (2019) — 2.Sezon

Mağara duvarlarının üzerindeki tarihi sembolleri kendi geçmişi ve geleceğine bir mesaj olarak algılayan ve yorumlayan bu ana karakter aslında günümüzdeki spritüel bireyi de özetler nitelikte. Kendini dünyanın merkezine alan ve bilinen dinler dışında başka bir inanç yaratma ihtiyacı hisseden birey bunu tarihsel ya da kültürel birçok araçla yeniden inşa ediyor. Tek doğrunun olmadığı artık birçok doğrunun olduğu bir çağda ise yazılan kutsal kitaplar bazı bireylerin hiçbir yarasını sarmıyor ve onları bambaşka karma deneyimler yaratmaya itiyor.

Atiye’nin gördüğü rüyaları işaret olarak kabul edişiyle beraber zamanın ve mekanın ötesinde kendisine gönderilen mesajlar olduğuna inanması ilahi güce yüklediğimiz anlamlar hakkında da çok şey söylüyor. Postmodern birey artık üretim ve tüketimin gözdesi olmuş, seçimleriyle tüm sistemi etkilemektedir. Böyle bir zamanda bireyin kendini önemsemesini hatırlatan reklamlar, kişisel gelişim kitapları, ‘‘Sorun sen değilsin, çevren’’ diyerek tüm sorumluluk yükünü bireyin üzerinden çekip alan narsistik söylemler sayesinde belki de evrenden mesaj aldığına inanmak çok da saçma olmayacaktır.