Felaketlerin Çok Boyutlu Doğası

Yine büyük umutlarla başladığımız yeni bir yılın henüz 3. haftasını tamamlamışken bir yangın felaketi ile sarsıldı Türkiye. Bir çok aile çocukları ile sömestir tatilinin keyfini henüz yaşamaya başlamıştı ki gelen haberler ile yasa boğulduk. Peki, hep mi bize denk geliyor bu kötü olaylar, felaketler, yıkımlar? Nerde hata yapıyoruz, yoksa takdir-i ilahi mi? Hayatını veriye ve bilgiye dayalı işleyen ve yaşayan biri olarak bence her şeyin bilimsel bir açıklaması olmalı.

Her olaya tek açıdan bakmak ya da bir nedenden ötürü gerçekleştiğini düşünmek oldukça sığ bir yaklaşım olabilir. Bunu hayatınızın her evresi için ele alabiliriz, örneğin yalnızca bir nedenden bir şeyi sevmezsiniz ya da nefret etmezsiniz. Bir duygunun oluşmasında bile birden fazla etken vardır, tıpkı oluşan felaketlerdeki gibi…

Bir felaketin oluşabilmesi için zincirleme etkilerin ortaya çıkması gerekiyor. Bu zincirleme etkiyi yaratacak tüm bileşenlerin sağlanması sonucunda ise felaket de kaçınılmaz bir hale geliyor. Çoğu zaman görünür bir “kıvılcımı” olsa da arka planda biriken ve zincirleme etki yaratan faktörler bu işin mimarı haline geliyor. Peki, nedir bu faktörler? Önlenemezler mi ya da bizim ısrarla göz ardı ettiğimiz bir şeyler mi var? Elbette önlenemez durumlar da var fakat genelinde göz ardı ettiğimiz, ihmal ettiğimiz yani hazırlıksız olduğumuz durumlar bunların temelinde yatıyor.

Örneğin:

• Teknolojik Felaketler: Siber saldırılar, teknolojik kazalar. (Bir güvenlik açığının sistematik denetimsizlikle birleşmesi.)
• İnsani Krizler: Ekonomik çöküşler, savaşlar, göçler. (Bir ülkenin ekonomik zorlukları, siyasal baskılar ve dış ilişkilerinin çöküşüyle birleşerek kriz yaratması.)
• Doğal Felaketler: Depremler, kasırgalar, sel felaketleri. (Yanlış planlama ve inşaat faaliyetlerinin düzenli denetlenmemesi gibi insan eliyle artan riskler.)

Aslında “Proaktif Tedbirler” yani erken uyarı sistemleri, eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları bir çok felaketin henüz başlamadan bitmesini sağlayabilir. Bunun için ise toplumsal bilincin ve kurumsal yapıların sürekli olarak geliştirilmesi gerekir. Çoğu zaman felaketin tek bir nedeni olmadığı gibi, çözümü de bir kişinin ya da bir grubun elinde değildir. Toplumsal ve bireysel çabaların ortak bir amaca yönelmesi, bu zincirleme etkiyi durdurabilecek en etkili yöntemdir.

Son olarak şunu unutmamalıyız: Hiçbir felaket “aniden” ortaya çıkmaz. Felaketlerin izlerini doğru bir şekilde okuyabilmek, öncesinde gerekli tedbirleri almak ve olaylardan ders çıkarmak, insanlık olarak en büyük sorumluluğumuzdur.