NOBELS LITTEATURPRIS

Jon Fosse, den første nynorskskrivande vinnaren av nobelprisen i litteratur

I dag vart Jon Fosse tildelt nobelprisen i litteratur. Han vart dermed den fjerde norske vinnaren av prisen, etter Bjørnstjerne Bjørnson (1903), Knut Hamsun (1920), Sigrid Undset (1928).

Foto: New York Times

Full N.Y.T. artikkel: Nobel Prize in Literature Is Awarded to Jon Fosse: Live Updates — The New York Times (nytimes.com)

Foto: New York Times/IBL/Shutterstock

Eg er lykkeleg for at vi i dag kan heidra ei litterær kjempe frå dei vakre vestnorske fjordane, Jon Fosse. Han er eit strålande eksempel på ein forfattar med eit stort talent som har vove den rike kulturen og språket i nasjonen vår inn i den globale litterære scenen. Fosse har i mange år vore breitt anerkjent som ein av dei største forfattarane i vår tid, og han har vore ei sentral røyst, ikkje berre i norsk litteratur, men i den heile globale litterære sfæren. Det er vel fortent at han no har gjort seg fortent til Nobelprisen i litteratur.

Jon Fosse skriv på Nynorsk, eitt av Noregs to offisielle språk og det minst brukte av dei to. Nynorsken ber på ei stolt historie og fungerer som eit symbol på det rike språklege og kulturelle mangfaldet i Noreg. Djupt rotfesta i landlege dialektar vitnar nynorsken om Noreg si varierte og komplekse språklege historie, og gir røyster til ein viktig, om enn mindre, del av den norske befolkninga.

Fosses sine tekstar er ofte kompakte og døyvde, og foirmidlar det djupare og universelle, og navigerer gjennom dei vide landskapa av menneskelege kjensler, forhold, og eksistensielle søk, mens han bruker eit språk som kjem frå ein minoritetsspråkleg tradisjon. Forteljingane hans er ofte fortalde mot dei rolige, men av og til uhyggelig isolerande norske landskapa. I bøkene sine grev Fosse djupt inn i dei grunnleggjande spørsmåla om eksistens, einsemd, og det menneskelege tilværet. Han er ein meister i å utnytta det tilsynelatande stille og ordinære til å utforska djupnene i den menneskelege sjela. Fosse er universelt anerkjend og har mange lesarar langt utover grensene til heimlandet.

Verket hans gjer ikkje berre den litterære verda rikare, men løftar også det nynorske språket og presenterer det på ein global scene, og framhevar dei djupe uttrykka som er særmerkte for den nynorske skrivetradisjonen. Fosse kjem fram ikkje berre som ein representant for norsk litteratur, men spesielt som ein stolt berar av eit minoritetsspråk, og viser verda djupnene, venleiken og kor allsidig nynorsken er.

Når vi no feirar Jon Fosse, klappar vi dermed ikkje berre dei litterære prestasjonane hans, men anerkjenner også draumane og dei viktige kulturelle bidraga frå det nynorske språket og dei som snakkar det, innanfor det vide og mangfaldige universet av global litteratur.

**All Rights Reserved © 10–2023 Øivind H. Solheim**