DENİZİN ÖTESİNDE KENDİNİ ARAMAK: CHRISTOPHER NOLAN’’N “THE ODYSSEY” FİLMİN YORUMU ÜZERİNE…

“Biz yeryüzündeki insan soyları kolay kaptırırız öfkeye kendimizi”-HOMEROS

AI ile oluşturulmuştur-İthaka

Merhaba sevgili okurlarım, nasılsınız?

Pazar sabahı saat 11.00 seansında Christopher Nolan’ın “Odyssey” filmini izledik. Sinema salonundan çıktığımda aklımda savaş sahneleri ya da görkemli görsellikten çok daha başka bir şey vardı: İnsan gerçekten ne zaman evine döner?

Homeros’un binlerce yıl önce anlattığı destan, Nolan’ın anlatımıyla yalnızca yeniden canlanmıyor; günümüz insanının iç dünyasına da dokunuyor. Nolan’ın zamanla oynayan, katman katman ilerleyen hikâye örgüsü bu kadim metni modern bir bilinç yolculuğuna dönüştürüyor. Her sahne, yalnızca bir olay örgüsünün değil, insan ruhunun da yeni bir katmanını açıyor.

Bu yazıyı kaleme alırken bana eşlik eden müzik de Christopher Nolan’ın “THE ODYSSEY” filmi için Ludwig Göransson’un bestelediği etkileyici albümdü. Eğer siz de Odysseus’un efsanevi yolculuğunu müziğin büyüsüyle yeniden deneyimlemek isterseniz, aşağıdaki bağlantıdan dinleyebilirsiniz.

[embed]

Filmi izlerken aklıma sürekli Joseph Campbell’dan okuduğum kitapları “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” ile “Tanrıçalar ve Tanrıça’nın Dönüşümleri” geldi. Campbell, dünyanın dört bir yanındaki mitlerin aslında aynı temel hikâyeyi anlattığını söyler: Kahraman çağrıyı duyar, bildiği dünyadan ayrılır, sınavlardan geçer, kaybolur, yardım alır, dönüşür ve sonunda eve döner. Fakat eve dönen kişi, yola çıkan kişi değildir.

Odysseus da tam olarak böyle bir kahramandır.

Troya’dan ayrıldığında zaferiyle gurur duyan, zekâsına güvenen, hatta zaman zaman kendisini tanrıların bile üzerinde gören bir adamdır. Antik Yunan’ın “hubris” dediği kibir, onun en büyük sınavına dönüşür. Çünkü mitoloji bize tekrar tekrar aynı gerçeği hatırlatır: İnsan çoğu zaman dışındaki düşmanlar yüzünden değil, kendi gururu yüzünden yolunu kaybeder.

Yıllar boyunca denizlerde sürüklenmesi, canavarlarla, tanrılarla ve fırtınalarla karşılaşması yalnızca fiziksel engeller değildir. Bunlar, insanın kendi gölgesiyle yüzleşmesinin simgeleridir. Odysseus’un asıl savaşı Poseidon’la değil, kendi benliğiyledir.

Bu yolculukta beni en çok düşündüren karakter ise Athena oldu.

Campbell’ın “Tanrıçalar ve Tanrıça’nın Dönüşümü” kitabında tanrıça arketipi, yalnızca koruyan ya da ödüllendiren bir figür değildir. Tanrıça aynı zamanda insanı hakikate çağıran, bilgelik kapısını aralayan dönüştürücü bir güçtür. Film boyunca Athena’yı tam da böyle hissettim. Sanki Odysseus’un dışında duran bir tanrıçadan çok, onun içinde henüz tam anlamıyla uyanmamış bilgelik sesiydi.

Her karşılaşmalarında ona yalnızca yolu göstermiyor, aynı zamanda kendisiyle yüzleşme cesareti de veriyordu. Belki de gerçek rehberler bize cevap vermez; doğru soruları sordururlar.

Ve sonra…

Filmin en sessiz ama en güçlü sahnesi geldi.

Argos…

Yıllardır sahibini bekleyen yaşlı köpek…

Herkes Odysseus’u unutmuştu. Yıllar onu değiştirmiş, yaşlandırmış, kimliğini gizlemişti. Fakat Argos tek bir bakışta onu tanıdı. Bekleyişi sona erdiğinde ise sanki dünyadaki görevini tamamlamış gibi usulca gözlerini kapadı. O an salonda zaman durdu. Mitolojinin en büyük kahramanlık sahnesi ne bir savaş ne de bir zaferdi. Sadece sadakatti. Belki de Odysseus’un gerçek eve dönüşü, İthaka kıyılarına bastığı an değil; Argos’un gözlerinde yeniden kendisi olduğunu gördüğü andı.

Campbell’ın düşüncelerini yeniden hatırladım. Kahraman, yolculuğun sonunda dünyayı değiştirmekten önce kendisi değişir. Yolculuğun ödülü altınlar ya da krallıklar değildir; daha derin bir bilinçtir. Bu yüzden artık İthaka bana yalnızca bir ada gibi görünmüyor. İthaka, insanın kendi içindeki eve dönüşüdür. Belki hepimizin hayatında geçmemiz gereken denizler, yüzleşmemiz gereken korkular ve bırakmamız gereken kibirler vardır. Belki hepimizin içinde bize sabırla yol gösteren bir Athena ve bizi koşulsuzca bekleyen bir Argos vardır.

Christopher Nolan’ın filmi bana bir kez daha şunu düşündürdü:

Hayat, eve varma telaşı değil; eve dönebilecek insana dönüşme yolculuğudur. Ve belki de en uzun yolculuk, denizlerin üzerinde değil; insanın kendi kalbinin derinliklerinde yapılır. Tam da bu noktada aklıma Yunan şair Konstantinos Kavafis’in “İthaka” şiiri geliyor. Kavafis, bize varılacak yerden çok, o yere giderken yaşadığımız dönüşümün önemli olduğunu hatırlatır. Çünkü bazen yolun sonunda ulaştığımız yer değil, yol boyunca öğrendiğimiz hayat bizi değiştirir.

Belki de Odysseus’un en büyük öğretisi budur.

İthaka hiçbir zaman yalnızca bir ada olmadı.

İthaka; sabrı öğrenmekti.

İthaka; kibri geride bırakmaktı.

İthaka; kaybetmeyi, beklemeyi ve yeniden başlamayı kabul etmekti.

İthaka; insanın kendi hakikatiyle karşılaşmasıydı.

Joseph Campbell, mitlerin insan ruhunun ortak dili olduğunu söyler. Bu yüzden Odysseus’un hikâyesi binlerce yıl sonra bile bizi hâlâ derinden etkiliyor. Çünkü onun denizleri, aslında bizim hayatlarımız; canavarları bizim korkularımız; tanrıları ise bazen kader, bazen vicdan, bazen de içimizde konuşan bilgelik.

Christopher Nolan’ın filmi bana bir kez daha şunu düşündürdü:

Hepimizin hayatında bir Troya vardır; uğruna savaştığımız…

Hepimizin bir Poseidon’u vardır; bizi defalarca yolumuzdan eden…

Hepimizin bir Athena’sı vardır; doğru zamanı bekleyerek bize fısıldayan…

Ve eğer şanslıysak…

Bizi yıllarca unutmadan bekleyen bir Argos’umuz da vardır.

Belki de bu yüzden, sinema salonundan çıkarken zihnimde tek bir soru yankılanıyordu:

“Ben kendi İthaka’ma doğru mu yürüyorum, yoksa sadece yol aldığımı mı sanıyorum?”

Çünkü bazı yolculuklar kilometrelerle ölçülmez.

Bazıları, insanın kendi içine attığı tek bir adımla başlar.

Ve belki de bütün kahramanların ortak sırrı şudur: Gerçek eve dönüş, insanın sonunda kendisiyle barışabilmesidir.

Peki ya siz?

Sizin İthaka’nız neresi?

Bugün peşinden koştuğunuz şey gerçekten varmak istediğiniz yer mi, yoksa sizi dönüştüren yolun kendisi mi?

Belki de bu sorunun cevabını yalnızca uzun yolculuklara çıkanlar değil, cesaretle kendi içine bakabilenler verebilir.

Burada yazımı sonlandırırken siz değerli okuyucularım yazımı okuduktan sonra alkış atarak ve paylaşarak daha fazla kişiye ulaşmasını sağlayabilirsiniz. Bir sonraki yazıma kadar sevgiyle ve şükürle kalın.