İdealizmin Körlüğü: Bir Bataklıkda Debelenmek

Hayatın akışı içinde bazen anlık bir sekans yaşanır; sokakta bir göz teması, bir kafede yan yana oturulan o birkaç dakika ya da bir yakınınızla paylaştığınız o tuhaf duygusal kırılma. Zaman akar ama o an zihninizde kapanmaz. Yıllar sonra bile kendinizi aynı soruyu sorarken bulursunuz: “Eğer o an şöyle yapsaydım ne olurdu?”

idealizmin körelticiliği

İşte bu noktada zihin, ucu bucağı olmayan bir ihtimaller evreninin kapısını aralar. Tıpkı bir tren istasyonunda peronda beklerken yapacağınız küçük bir seçimin hayatınızı tamamen farklı iki radikal yöne evrilmesi gibi. Seçtiğiniz tek bir kelime ya da o an treni kaçırıp kaçırmamanız, sizi bambaşka hayat çizgilerine fırlatabilir. Zihin bu muazzam olasılık ağını fark ettiği an, yaşanmamış her seçeneği kutsal birer cennet gibi kurgulamaya başlar.

Ancak bu durum, insanı zamanla şimdiki ana karşı tamamen körleştirir. İdealizmin bu karanlık yüzü, insanı elindeki tek gerçeklik olan “şu anki” hayatından koparır. Kafasında kusursuz ihtimalleri, yaşanmamış bakışmaları kurup duran birey, mevcut yaşamındaki somut adımları değersiz görmeye başlar. Yaşanmamış olanın kusursuzluğu, yaşanan her şeyin üzerini kalın bir sis perdesi gibi örter. İnsan, zihnindeki o dallanıp budaklanan olasılıklar labirentinde kaybolurken, gerçek dünyada hiç kıpırdamadan duran bir heykele dönüşür.

SONSUZ DÖNGÜ

Schopenhauer ve Aşkın Metafiziği: Türün Aldatmacası

Arthur Schopenhauer, insanın bu kurgulama ve idealize etme arzusunun kökenindeki o ham trajediyi Aşkın Metafiziği kavramıyla açıklar. Schopenhauer’a göre aşk ve yoğun hoşlantı, bireysel bir mutluluk arayışı değil; “yaşama istencinin” (Wille) türün devamlılığını sağlamak için bireye oynadığı muazzam bir oyundur. Doğa, neslin devamı için en ideal eşleşmeyi hedefler ve bunu gerçekleştirmek için bireyin gözünü kör eder.

Biz bir anlık karşılaşmada veya platonik bir süreçte karşı tarafa muazzam, ilahi bir anlam yüklerken aslında doğanın bu biyolojik illüzyonuna hizmet ederiz. Zihin, o anlık hoşlantıyı alıp gerçekliğin tüm kirinden arındırır. Kafanda kurduğun o alternatif senaryoda ne geçim sıkıntısı vardır ne de hayal kırıklığı. Schopenhauer’a göre insan, zihninde yarattığı bu idealize edilmiş kurgularla aslında hayatın o katı, acımasız ve monoton gerçekliğinden kaçmaya çalışır.

Carl Jung ve Projeksiyon: Karşındakinde Kendini Aramak

Carl Jung bu varoluşsal oyunu psikolojinin en derin kavramlarından biriyle açıklar: Projeksiyon (Yansıtma). Jung’a göre, anlık olarak hoşlandığımız ya da zihnimize takılan o figür, aslında dış dünyadaki gerçek bir birey değildir. O kişi, bizim kendi bilinçdışımızda saklı olan kusursuz partner imajının (Anima / Animus) üzerine yansıtıldığı boş bir perdedir.

O anlık karşılaşmada karşı tarafa dair hiçbir şey bilmeyiz; onun bencilliklerini, sıradanlığını görmeyiz. Sadece bir siluet vardır elimizde. İşte bilinçdışı, bu boşluğu kendi içindeki o kusursuz, idealize edilmiş “bütünlük” arayışıyla doldurur. “O gün o adımı atsaydım hayatım onunla nasıl olurdu?” sorusu, o insana duyduğun özlemden kaynaklanmaz. Sen kendi içindeki eksik parçayı o tesadüfe yansıtıyorsun. Zihin, o yansıtmayı geri çektiği an kendi içsel yalnızlığıyla yüzleşmek zorunda kalacaktır. Kurgu, ruhun kendini tam hissetme illüzyonudur.

kargaşa

Aynadaki İllüzyon: Kimi Seviyorsun?

Burada durup o en can yakıcı gerçekle yüzleşmek gerekiyor. Geceler boyu kafanda kurduğun, “şöyle olsaydı ne mükemmel olurdu” diye iç geçirdiğin, platonik olarak bağlandığın o kız ya da o erkek… Kim o?

Gerçek şu ki, sen dışarıdaki o kanlı canlı insanı sevmiyorsun. Sen, onun senin zihnindeki o boş perdeye yansıttığı silueti; Schopenhauer’ın bahsettiği o yaşama istencinin gözüne taktığı pembe gözlüğü seviyorsun. Jung’un dediği gibi, karşındakinin üzerine kendi ruhunun eksik parçalarını dikiyor, sonra da kendi yarattığın o Frankenstein’a aşık oluyorsun.

Kafanda kurduğun o kusursuz senaryolarda yaşayan insan, gerçek dünyada nefes almıyor. O, senin yalnızlığını uyuşturmak, şimdiki anın yetersizliğinden kaçmak için zihninde inşa ettiğin kusursuz bir heykelden ibaret. Platonik aşkın ya da o bitmek bilmeyen takıntıların bu kadar cazip olmasının sebebi de budur: Gerçek bir insan seni kırabilir, terk edebilir ya da sıradanlaşabilir; ama senin kafanda yarattığın o hayali kişi seni asla hayal kırıklığına uğratmaz.Tehlikeli olanda budur sonsuz bataklık bundan kurtulman içinde tek gerçek kendi zihnin….