Lazlar nerede yaşar? Doğu Karadeniz Laz mıdır?

Giresun dışında yaşayan hemşehrilerimizin ve Giresunlu olmayan insanların, her Doğu Karadenizliyi Laz sanması bende tepki uyandırdı ve bu konuyu yazma gereği duydum. Tarihini değil, sadece nerelerde yaşadıklarını yazacağım.

Öncelikle belirtmeliyim ki; tarihte kolay kolay kimse dedesinden dolayı bir soya bağlı kalmayı başaramaz. Sürekli meydana gelen evlilikler ve zenginleşen gen haritası dolayısıyla kolay kolay ırklar soylarına bağlı kalamazlar.

Yazının önemini; “Tarihini yazmayacağım, sadece nerede yaşadıklarına dair bilgiler” diye vurguluyorum.

“Ben Laz’ım ama Giresun’da yaşıyorum ya da ben Laz’ım ama Trabzon’dayım, kimliğimde Trabzon yazıyor” gibisinden cümlelerden mümkün olduğunca kaçınınız. Belkide Türkiye’nin her ilinde Lazlar yaşıyordur fakat tarih ve araştırma kitapları bunları yazmaz. Dolayısıyla çoğunluk oldukları yerleri sadece belirtecek ve Türkiye’deki Laz yanılgısını bir kez daha ispatlamış olacağım. Başlıyoruz;

Öncelikle şehrimizde ki bazı hemşehrilerimizin bile yanlış bildiklerini doğruluğa kavuşturalım:

Lazlar Türk değillerdir ve Lazlar; Rize’nin Fındıklı, Ardeşen, Pazar, Çamlıhemşin ilçelerinde ve Artvin’in Hopa, Arhavi, Borçka ilçelerinde yaşarlar. Rize ve Artvin’in Laz olmayan bazı köylerinde de yaşamlarını sürdürürler. Örnek olarak Rize’nin girişinde ki Kalkandere ilçesinde küçük bir köyde göçmen Lazlar yaşamaktadır. Sayıları 10 ila 20 arasında değişir. Her Doğu Karadenizliyi Laz sanmak yanlıştır. Zira Türkiye’de gerçek Laz nüfusu 50 bin kadardır ve bu sayı gittikçe düşmektedir.

Lazların, aynı Türkçe gibi kendilerine ait bir dilleri mevcuttur. Lazca’nın kelime karşılığı “ Lazuri’dir. “ Bilindiği üzere “ Geldum, gittum, gidiyrum “ gibi kelimeler Lazcaya girmez. Bu sadece illerimize ait kullanılan bir ağızdır. Buna göre, Rize’nin ve Artvin’in ilçelerinin Lazca karşılığı aşağıda ki gibidir;

Artvin; Hopa ( Xopa ), Arhavi ( Arkabi ), Borçka ( Borçxa )

Rize; Fındıklı (Viǯe), Ardeşen ( Arteşeni ), Pazar ( Atina ), Çamlıhemşin ( Vijadibi )

Giresun Laz mıdır?

Değildir. Giresun’un büyük bir kısmını Çepni soyundan gelen insanlar oluşturmaktadır. Fakat bu demek değildir ki kimliğinde her Giresun yazan insan Çepnidir. Giresun’da Çepni’den sonra Gürcü soyundan ve Rum soyundan gelen insanlar boy göstermektedir. Fakat sayıları oldukça azdır. Kendimden örnek vermek gerekirse, benim dedelerim Trabzon’un Tonya ilçesinden göçüp, Giresun’a yerleşmiştir. O yıllarda dedelerim Rumca konuşan insanlarmış. Fakat günden güne topraklardan Rumlar uzaklaştırılınca, konuştukları Rumca da eriyip gitmiş. Gürcü köylerinin kalıntı bıraktığı yerler olarak Bulancak, Yağlıdere, Dereli ve Tirebolu ilçelerimizi örnek gösterebiliriz. Konuyu kısaca özetleyecek olursam, Giresun’un çoğunluğu özbeöz Türk ve Müslüman bir halk oluşturur.

Trabzon Laz mıdır?

Türkiye’de Trabzonluları Laz sanmak gibi bir yanılgı var. Aksine kimliğinde Trabzon yazan insanların çok büyük bir bölümü Laz değildir. Diğer kalan kısmı ise dedelerinden süregelen bir soy haritasını oluşturmaktadır. Fakat onun için net bir şey yazmak mümkün olmaz. Yani 300 yıl önce büyük dedesi Laz olan bir Trabzonlu, günümüzde Laz olma ihtimalini belli edilir bir oranla çok düşürür. Zira sürekli meydana gelen evlilikler, değişen gen haritası dolayısıyla, eskiye nazaran kimse gerçek soyuna ait değildir. Trabzon’un çok az bir kesimi Rum soyundan gelmektedir. Buna örnek olarak Tonya ve Maçka ilçelerini gösterebiliriz. Ek olarak az sayıda Rum köyleri barındıran Of ilçesi vardır. Fakat bu ilçelerde ki insanların konuştuğu Rumca ( Kofça ) günden güne Lazca gibi eriyip gitmektedir. İnsanları Müslümanlaşmış, dilleri Türkçeleşmiştir.

Trabzon’un büyük bir kesimini Karamanoğulları, Gürcü ve Çepni soyundan gelen insanlar oluşturmaktadır. Konuyu kısaca özetlemem gerekirse Trabzon halkının çoğunluğunu Türk soyu oluşturmuş ve Müslümanlaşmıştır. Zira Kaşgarlı Mahmut’un eserinde de Trabzon, aynı şehrimiz Giresun gibi “ Çepni Vilayeti “ olarak geçmektedir.

Rize Laz mıdır?

Gerçek Lazlar Fındıklı, Ardeşen, Pazar ve Çamlıhemşin ilçelerinde yaşarlar. Bu ilçeler dışında Rize’de yaşayan Lazlar azınlıktır ve göçmen olarak bilinirler. Rize’nin de çoğunluğu aynı Trabzon’un Of ilçesi gibi Karamanoğulları soyundan gelmektedir ve Trabzon’da olduğu gibi, Rize’de de Çepni köyleri vardır. Örnek vermek gerekirse Rize’nin Çayeli ilçesinde birçok Çepni soyundan gelen insana rastlamak mümkün. Konuyu özetleyecek olursam aynı Trabzon ve şehrimiz Giresun gibi, Rize’nin de çok büyük bir bölümü Türk’tür ve Müslümandır.

Değerli okurlar, seyahati seviyorsanız bahsettiğim bu ilçelere gidip onlarla tanışabilir, sohbet edebilir ve kendilerine has dillerini onların ağzından dinleyebilirsiniz.

Sağlıcakla, esen kalın.