SİNYALLEME-ERDEM SİNYALLEME

Instagram’da insanlar gezdikleri yerleri, çocuklarını, okudukları kitapları, katıldıkları etkinlikleri, aldıkları ev ve arabaları kısacası yaşamlarını neden paylaşır hiç düşündünüz mü? LinkedIn’de insanlar iş yaşamlarını veya uzmanlıklarını, X’te daha çok entelektüelliklerini ve siyasi görüşlerini neden sinyaller? Üstelik bu sinyallemelerin bazıları yanıltıcıdır, size sunulan gerçeklik göründüğü gibi değildir. Bak ne kadar güzel bir çift maşallah, üstelik mutlu görünüyorlar, dediğiniz bir çiftin boşandığı haberini üzüntüyle öğrenip nazardan olduğunu iddia edersiniz. Krediyle ev ve araba aldığını bilmediğiniz birinin iflas ettiğini öğrendiğinizde şaşırırsınız. Hayat dolu görünen bir insanın intihar haberini aldığınızda kederlenirsiniz. Bir süre sonra gerçeklik algınız iyiden iyiye kaybolmaya başlar. Zengin sandığınız fakirdir, fakir sandığınız zengin. Mutlu zannettiğiniz hüzünlüdür, üzgün zannettiğiniz keyifli. Neden (Sizden Başka) Herkes İkiyüzlüdür isimli kitaba atıfla konuyu inceleyelim.

Sinyalleme, bir kişinin sahip olduğu veya sahip olduğunu ileri sürdüğü bir özelliği(zenginlik,statü, grup aidiyeti vb.) kanıtlamak için bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, maliyetli bir eylemde bulunması ve sinyalin muhatabı olan alıcının bunu belirli bir grup içi bağlamda yorumlamasıdır.

Sinyalin maliyeti (borçlanma), sinyali gönderen kişinin gerçek kapasitesini aştığında ortaya “yanıltıcı sinyal” çıkar. Tabii bütün sinyaller yanlış ve yanıltıcı olmak zorunda değildir. İnsanlar bazen kendileri gibi olan insanlardan müteşekkil grupları bulmak ve bunlara aidiyet hissetmek için sinyalleme yapar. En nihayetinde insan sosyal bir varlıktır. Ancak yanıltıcı sinyallerle insanları ikna ederek bir şekilde ait olmadığınız o grupların içerisine girebilmişseniz bir süre sonra sizi gruptan gönderirler. Bu geçmiş zamanlarda kabileden atılmak gibidir.

[embed]

Virtue signalling (erdem sinyalleme/gösterişçi duyarlılık-halk arasında duyar kasmak), bireyin kendi ahlaki itibarını artırmak veya belirli bir sosyal grup içerisindeki statüsünü pekiştirmek amacıyla kamuya açık ahlaki söylemlerde bulunması eylemidir. İnsanlar güvenilir olduklarını kanıtlamak için çevrelerine ahlaki sinyaller gönderirler. Bunların en yaygın olanları kötü hadiseler sonrasında yaptığımız Instagram paylaşımlarıdır. Örneğin Kahramanmaraş’taki okul saldırısı, Gülistan Doku cinayeti gibi elim olaylar sonrasında bunların yanlış olduğunu göstermek için sosyal medyada paylaşımlar yaparız veya eylemlere katılırız. Sosyal medyada paylaşım yapmak veya sonuca etkili olmayan eylemlere katılmak düşük maliyetlidir(ucuz laf). Bu durum “Slacktivism” (Tembel Aktivizm) olarak da geçer. Kişinin sosyal medyada bir şeyler paylaşarak vicdanını rahatlatması ve bu rahatlamanın, onu daha etkili ama daha zor eylemlerden (örneğin dilekçe yazmak, bağış yapmak gibi) alıkoyması riskini anlatır. Tabii bu tür paylaşımların hepsini ahlaki ikiyüzlülük olarak addetmemek gerekir, insanlar samimi olabilir, ellerinden bu kadarı geliyor olabilir, yapılan paylaşımlar kamuoyu ve farkındalık yaratmak açısından önemli olabilir.

Bu olaylara biraz daha fazla üzülenlerimiz, somut değişiklikler yaratmaya çalışır, daha maliyetli sinyallemeler yapar. Bir sinyal ne kadar zahmetli, riskli veya maliyetli ise (zaman harcamak, aktivist olmak, maddi destek vermek vb.), o sinyal grup içerisinde samiyet kanıtı(handikap ilkesi) olarak kabul edilir. Tabii yukarıdaki örnekten bağımsız biçimde, maliyetli eylemler yapmak her zaman dürüst ve samimi olunduğu anlamına gelmeyebilir. Kişi fedakar görünümlü manipülatif sinyallemeleriyle grubun gözünü çok daha büyük bir güç, statü veya maddi kazanç elde etmek için boyuyor da olabilir. Bu tür kimselerin en önemli örneklerine genellikle siyaset sahnesindeki radikal tiplerde rastlarız.

Evrimsel biyologlar insanlardaki statü ve güç arayışının ve bütün bu sinyallemelerin arkasında çok daha temel bir biyolojik içgüdü olduğunu belirtir: Cinsel seçilim ve eş bulma. Tavus kuşunun hayatta kalmasını zorlaştırmasına rağmen dişileri etkilemesi için bulunan devasa kuyruğu, erkek aslanlardaki yeleler ilk insanlarda büyük hayvan avlayıp etini dağıtma gibi yetilerle kendini gösterirken günümüzde iyi bir meslek, kaslı bir vücut, özel bir jet olarak kendini göstermektedir.

Erdem sinyalleme içgüdüleri, rasyonellik ve açık fikirlilikle birleştirilmediğinde insan içgüdülerinin en kötüsü haline gelebilir. Sosyal medyadaki linç kültürünün (iptal kültürü-cancel culture), gösterişçi riyakarlık, sosyal adalet savaşçılarının kendi ideolojilerini herkese dayatıp ahlaki üstünlük taslayarak farklı düşünenleri en ufak güç pozisyonundan uzaklaştırma çabasının itici gücü de rekabete dayanan bu irrasyonel bağnazlıktır.

Özetle sinyalleme hakkındaki bu yazının kendisi de bir çeşit sinyalleme içeriyor olabilir.