Kitapçıların Kurtuluşu Sabit Fiyat Yasası mı?

Yayıncılar birliği Almanya’da uygulanan sabit fiyat yasasının Türkiye’de de uygulanmasını talep etmiş. Bir çok alanda düşülen politika ithalatı hatasına bu sefer de yayıncılar ve kitabevi sahipleri düşmüş. Peki bu tip yasalar bizde nasıl işler?

Olgunlar caddesinde polis baskını (?)

Ankara’da korsan kitapların satıldığı bir cadde vardır. Kızılay’da bulunan Olgunlar caddesine giderseniz üniversite ders kitaplarının ve diğer popüler kitapların korsanını bulabilirsiniz. Elif Şafak, Zülfü Livaneli gibi yazarların kitapları kitabevleri ile eş zamanlı olarak bu sokaktaki tezgahlarda yerini alır. Hatta ders kitapları ellerinde kalmamışsa on dakika içinde fotokopisini çeker, spiraller ve getirirler. Geç saatte korsan kitap almak durumunda kalırsanız ama Olgunların çalışma saatlerinde yetişemezseniz de meraklanmayın. Caddenin yokuşunun başladığı yerde Karanfil sokak vardır, oradan Kızılay’a doğru yürürseniz Ankaralının buluşma noktası olan Dost Kitabevi’nin önünde korsan kitap satıcılarını görürsünüz.

Ülkemizde korsan kitap satışı yasak, hatta ara sıra bu yasa dışı sektöre karşı polis operasyonları yapıldığı iddia ediliyor. Ancak, en azından Ankara’da korsan kitap almak yasal yolla almak kadar kolay, nerede satıldığı herkes tarafından bilinmekte.

Yayınevleri ve kitap satan perakendecilerin hayati öneme sahip olduğunu düşündüğü sabit fiyat yasası özetle şöyle: Yayınevleri bir etiket fiyatı belirliyor ve hem sanal hem de fiziksel mağazalar bu fiyatın altında satış yapamıyorlar. Almanya’da kitabın yayın tarihinden itibaren 18 ay süren bu sabit fiyat yasası Fransa ve bir çok Avrupa ülkesi ile birlikte Güney Kore ve bazı Asya ülkelerinde de uygulanıyor. Böylece online alışverişte uygulanan yıkıcı indirimlerin son bulacağı öngörülüyor.

Teknolojinin pek çok sektörde yol açtığı yapıcı yıkım günümüzdeki en yoğun tartışmalardan birisi. Hatta teknoloji ile birlikte gelen işsizlik ve gereksiz insan yığınlarının açacağı sosyal problemlerin kıyametvâri sonuçları konuşulmakta. Kitabevi sektörü de bu gidişattan nasibini alacak. Diğer ülkelerde olduğu gibi sabit fiyat yasası bu gidişata dur diyecek mi? Ülkemizin koşulları aslında aksini gösteriyor.

Daha önce sistemler ve boyutları üzerine yazmıştık. Günümüzde hayat günden güne daha karmaşık bir hal alıyor. Sosyal politika üretirken de bu ağın her düğümünün kabul edilebilir ölçüde istikrarlı çalıştığı varsayılıyor; zira aksinin kabul edilmesi temeli olmayan bir binanın 3. katının iç dekorasyonunu tartışmak gibi oluyor. Yazımıza işte tam olarak bu yüzden korsan kitap konusu ile başladık.

Korsan kitap böyle bir şey değil.

Sanal mağazalar ve yaptıkları indirimlerle birlikte kitap okumayı seven kişiler için korsan kitap almanın hiçbir ekonomik anlamı kalmadı, zira korsan kitap fiyatlarına yakın bedellerle (banka kampanyaları ile çok daha ucuza) yayınlara erişebiliyor. Üstelik korsan kitabı seçerek alabilecekken kargo bekleme maliyetine katlanmayı da kabul ediyor. Ayrıca Türkiye’de sanal kitap mağazaları arasındaki rekabet çok yüksek, bir çok farklı şirket çeşitli kampanyalar ve sanal kitap fuarları ile müşterileri kendisine çekmeye çalışıyor. Fiziksel mağazaların çok daha yüksek maliyetlere göğüs germek zorunda olması yüzünden bu kulvarda zaten bir rekabet yok. Sanal mağazalar için rekabetin yok edilmesi büyük bir satış kaybına neden olacakken fiziksel mağazalar konum, dükkan dekorasyonu gibi alanlarda rekabet etmeye devam edecekler. İnsanlara kaliteli hizmet vermek, alanında yetkin reyon elemanları istihdam etmek gibi üretici çözümleri denemeden direk yasal düzenleme isteyen fiziksel mağazalar böylece rekabet açıklarını kapatacaklar.

Üstelik yeni ve amatör yazarların kitapları fiziksel mağazalarda pek fazla yer bulamazken, online siparişlerde tüketiciye ulaşması çok daha rahatken yeni yazarlar için bu avantaj da ortadan kalkacak.

Sabit fiyat yasasının olası sonuçlarını tartışırken sistemdeki bütün noktaların en azından istikrarlı bir şekilde çalışıyor olduğunu kabul etmemiz gerekiyor. Kitap fiyatları konusunda yapılan düzenlemenin sonuçlarını öngörebilmek için korsan kitapla mücadelenin istikrarlı bir şekilde yürümesi gerekmekte. Korsan yayınlara ulaşmanın bu kadar kolay, kitap fotokopisinin bu kadar erişilebilir, korsan e-kitapların internette bu kadar rahatlıkla paylaşılabildiği bir dönemde rekabetin aktörlerini iyi belirlemek gerek. Yasal olmayan yollar tıkanmadan bu önlemleri hali hazırda hayata geçirmiş ülkelerden yasa ithal etmek hiçbir şeyi çözmeyecek.

Zeminin bozuk olduğunu kabul edip ona göre politika üretmek bir seçenek olsa da bunun akademik ya da entelektüel olarak kabul edilmediği ortada. Üstelik kitlelere “bu malın temeli çürük bununla idare edin” demek pek estetik görünmüyor. Yayıncılık konusu üzerinden yaptığımız tartışmanın amacı aslında şunu söylemek: Politika üretirken üzerinde durduğumuz yapıyı iyi tanımalı, eksik noktaları doldurmayı hedeflemeliyiz.

Dolgusuz zeminde bina yükselmez, yükselse de yıkılır. Bunu sosyal, siyasal ve ekonomik konularda kabul etmekte neden bu kadar zorlanıyoruz anlamak mümkün değil.