ENTELEKTÜEL≠

Toplumda büyük bir yanılgı mevcut. Bazı insanlar ünlüyse, akademisyense,siyasetçiyse, doktorsa,avukatsa, zenginse,makam-mevki sahibiyse bu etiketleri kullanarak bütün bilgiler zihinlerine doldurulmuş, her konuda söyledikleri şeyler sorgulanamaz gerçeklermiş, kendilerinden daha az eğitimli olan insanlara ağzına gelen her şeyi üst perdeden söyleyemek haklarıymış gibi davranıyorlar. Eskiler böylelerine cehl-i mik’ab derlermiş. Yani bilmeyen, bilmediğini de bilmeyen, daha da kötüsü de en iyi bildiğini iddia eden katmerli cahil, cehaletin en vahim ve düzeltilemez hali. Bu durum bir çeşit Dunning-Kruger Sendromudur. Yani yeterli becerilere sahip olmayan bireylerin yeteneklerini olduğundan fazla görme eğilimidir. Ben oldum diyen insan hamdır, olmamıştır. İnsan öğrendikçe hem kendisinin hem de diğer insanların cehaletleri karşısında hayretler içerisinde kalmaktadır.

Yakın zamanda bu küçümseyici tavrı Cumhurbaşkanlığı seçiminde gördük. Önce önlerinde PhD etiketi takılı kimseler ve bunların destekçileri midwitler çeşitli sosyal medya platformlarında ve televizyonlarda, saçma sapan siyasi tespitlerde bulundu sonra destekleyip ileri sürdükleri aday seçimi kaybetti. Akabinde özeleştiri dahi yapılmaksızın belirli bir adaya oy vermeyen seçmenler cahil, aşağılık insanlarmış gibi muamele gördü. Seçimden sonra da sağ görüşe sahip olan insanlar çeşitli sıfatlar takılarak suçlanmaya ve ötekileştirilmeye devam etti. Dün bunun bir benzerini Trump’ın farklı şekilde kazandığı ABD Başkanlık seçimlerinde de gördük. X platformu an itibarıyla demokratların üstenci dilleriyle kirlettiği bir ağlama duvarına döndü. İnsanlar eşit oy hakkına sahip olmalı mı sorusuna cevaben epistokrasinin farklı türlerine yakın biri olmakla birlikte insanların tercihlerine karşı asgari seviyede de olsa nezaket göstermek gerektiği düşüncesindeyim. Bu girişten sonra yazının geri kalanında entelektüellik nedir, entelektüel ne gibi meziyetlere sahip olmalıdır bunu tartışacağım.

Oğuz Atay’ın kaleme aldığı Bir Bilim Adamının Romanı kitabından bir alıntı:

”Üniversitede, en çok sevdiğim hocanın odasındaydım. Bana “Ne olmak istiyorsun?” diye sordu. “Entelektüel olmak istiyorum” şeklinde yanıtladım. “Senden entelektüel olmaz” dedi. Kırılgan bir ses tonuyla “dersinizi geçmeme rağmen sürekli dersinizdeyim. Okulda en çok okuyan, araştıran ve tartışmalara giren, hep benim.” diye şaşırdım. Tekrarladı, “senden entelektüel olmaz.”Çok kızmıştım! “Doçentlere tezlerinin konularını bile ben öneriyorum.”Profesör gülümseyerek geriye yaslandı. Senden çok iyi bir araştırmacı olur ama entelektüel olmaz. Nedenine gelince,sana”Entelektüel olamazsın”dediğimde, bana bir entelektüel gibi “Neden olmaz?”diye sormadın, aksine alındın ve hiddetlendin. Yazarlık bilgi işidir. Entelektüellik bilgi değil, davranış biçimidir. Bir insanın entelektüel olması için en az üç kuşak ailesinin okuması gerekir. Okulun önüne bak. Hepsi son model araç dolu ve hocalara ait. Her sene model yenilerler. Gerçekten böyle bir yenilenmeye ihtiyaçları var mı? Neden bu şekilde yaşıyorlar? Çünkü o unvanlarla gördüğün hocalarının kariyerleri ne kadar yüksek olursa olsun, ruhları feodal bir köylü. Güçlerini topluma kabul ettirmek için böyle hava atmak zorundalar. Gerçek bir entelektüel asla bu güdüyle hareket etmez. Entel feodal köylülere artık diploma ve unvan da yetmez. Tıpkı paranın yetmediği gibi. “

Entelektüel, intellectus Latince kelimesinden gelmektedir. Bu kelimeden türeyen entelektüel kelimesinin anlamı, anlamak ve kavramaktır.

Wikipedia’da entelektüel şu şekilde tanımlanmıştır:Entelektüel , toplumun gerçekleri hakkında eleştirel düşünme yeteneğine sahip olan , araştırma yapan ve toplumun normatif sorunlarına çözümler öneren kişidir . Kültür dünyasından gelen , yaratıcı veya arabulucu olarak entelektüel , genellikle bir ideolojiyi reddederek, üreterek veya genişleterek ve bir değerler sistemini savunarak , somut bir önermeyi savunmak veya bir adaletsizliği kınamak için siyasete katılır”

İlber Ortaylı Bir Ömür Nasıl Yaşanır isimli kitabında entelektüeli şöyle tanımlar:”Entelektüel kimdir? Çok okuyan mıdır, çok gezen midir, çok bilen midir? sorusuna cevaben; Entelektüel, üstüne vazife olmayan işlerle ilgilenen kişidir.( Jean-Paul Sartre) Örneğin mesleği kimyacılıktır ama coğrafya veya tarihle de uğraşır, resim yapar. Bu iş öteden beri böyledir. Kendi dünyasının dışıyla ilgilenendir entellektüel… Bu kadarla da kalmazdı; felsefeyle de uğraşırdı,şiir de okurdu,başka milletlerle ilgi de kurardı…Müzik yaparsın mesela,ciddi anlamda resim yaparsın.Salsa öğrenirsin,vals yahut tangoya merak salarsın.”

Michel Foucault, entelektüel uğraşıyı toplumsal statü edinme uğruna yapmayan ve güncel toplumsal gelişmeleri, tarihsel veriler ışığında doğru ve eleştirel tarzda okuyabilen aktivist entelektüel figürünün önemine dikkat çeker. Foucault’ya göre entelektüelin başlıca sorumluluğu, büyüleyici sözlerle kitlelere öğüt veren bir vaaz verici olmak ya da onlar adına karar vermek değildir, eyleme geçmektir.

Said İsrail Polisine Taş Atarken

Edward Said’e göre entelektüel, iktidara yalakalık yapan değil, hakikati söyleyen kişidir. Ona göre entelektüel, kimseden medet ummayan, iflah olmaz bir ruhtur…Entelektüellerin ne yüksek mevkilerde eş dostları, ne de resmi makamlarda itibarları olur. Entelektüelin görevinin insan düşüncesini ve insanlar arasındaki iletişimi kıskacı altına alan klişeleri ve indirgeyici kategorileri kırmak olduğunu düşünür. Said’e göre entelektüel yalnızca bir şeyler yazıp çizen kimse değildir, aynı zamanda tıpkı Foucault’un söylediği gibi aktivist olmalıdır.

Noam Chomsky’ye göre, modern toplumlarda, geçen yüzyıldan itibaren kendilerini yöneticiler olarak tanımlamaya başlayan entelektüeller, genellikle kendilerini son derece zeki ve aydınlanmış kişiler olarak görme eğilimindedir. Tarih yazma ve sosyoloji yapma gibi görevleri üstlenen bu grup, sundukları dünya tasvirinde halkı cahil ve hiçbir şeyden anlamayan kitleler olarak yansıtır. Chomsky’e göre ise, entelektüellerin sunduğu bu tablonun aksine, toplumun en fazla beyinleri yıkanmış, en cahil ve en yanlış yönlendirilmiş kesimi entelektüellerin kendileridir. Bunun nedeni, okuryazar olmalarıyla birlikte inşa ettikleri propaganda sisteminin aynı zamanda en büyük kurbanları olmalarıdır.

Yukarıdaki tartışmadan yola çıkarsak ve aşağıda belirttiğim kaynaklardan da istifade edecek olursak bir entelektüelin özelliklerinin şunlar olabileceğini söyleyebiliriz:

• Bir kimsenin entelektüel olabilmesi için en az üç kuşak ailesinin üniversite eğitimi almış olması gereklidir.(Buna çok katılmıyorum ancak genetik ve çevresel etkileri es geçmek doğru olmaz.)
• Entelektüel çok yönlüdür. Kendi alanı,mesleği dışındaki başka alanlarda ortalama ve üstü bilgiye sahiptir.
• Entelektüel olmak için sadece malumatfuruşluk yetmez, bilgiyi kullanabilmek-eyleme geçmek-aktivist olmak gerekir. Ayrıca entelektüel, entelektüel görgüye sahip olmalıdır.
• Entelektüel halkı küçümsemez. Halk aydınlığına soyunarak halkı buyurgan bir tavırla eğitmeye çalışmaz ancak halkın faydasına olabilecek işler de yapar.
• Entelektüel olmak aynı zamanda bir meydan okumadır. İnsanların çoğunluğunun anlayamadığı zor konularda özgün fikirlerini beyan eder.
• Entelektüel genellikle sivil toplumun güçlü olduğu ülkelerde ortaya çıkar, geniş bir kamusal alanda özgürce tartışabilen ve siyasi otoritelerden bağımsız hareket edebilen bir figürü içerir.
• Entelektüel düzenin adamı değildir. Entelektüelin siyasi görüşü ne olursa olsun, kendi siyasi düşüncelerine yakın iktidarlar ülke yönetiminde söz sahibi olsalar bile onları eleştirmelidir.
• Entelektüel zihinsel faaliyetlerini olgulara dayandırarak tahkiki bir biçimde(taklit etmeyerek derinlemesine bilgi üretmek ve kendi yorumunu katmak) kuramsal ve kavramsal bir çerçevede işleterek tercihen tutarlı bir meta anlatı ortaya koyar.(Mustafa B. Bozkurt’un bu tanımı çok hoşuma gitti.).Entelektüel eleştirel düşünme, problem çözme gibi yeteneklere sahip olmalıdır.

[embed]

KAYNAKÇA

1. Oğuz Atay-Bir Bilim Adamının Romanı
2. İlber Ortaylı- Bir Ömür Nasıl Yaşanır
3. https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Intellectual?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=wapp
4. Pelin Dilara Çolak-‘Entelektüel’ Gerçekte Kime Denir? Foucault & Chomsky Anlatıyor https://www.youtube.com/watch?v=eioXC2-Qh7o
5. Edward Said-Entelektüel
6. Edward Said’in Entelektüeli (Dr. C. Cengiz Çevik) https://www.youtube.com/live/SHZTPR76eLk
7. Prof. Dr.Mehmet Anık-Muhterem Uysal-Entelektüel Sorumluluk ve Eleştiri: M. FOUCAULT, N. CHOMSKY VE E. SAID Üzerine Bir Analiz(Şarkiyat İlmi Araştırmalar Derneği)
8. Mustafa B. Bozkurt-Entelektüel Olmak Ne Demek? https://www.youtube.com/watch?v=gcrduM4-UlQ
9. Prof. Dr. Besim Dellaloğlu-”Türk Aydını Entelektüel Değil!”https://www.youtube.com/watch?v=RTj-dymAMZA
10. Cemre Demirel-Türkiyede Entelektüel Olmakhttps://www.youtube.com/watch?v=bnJpfywsVKY