Çuvallar, sesli tiktok, rötar, abi cüzdanım düşmüş bi kalkar mısın?

(eng below)

Bu yazı Doğu Anadolu turumu anlattığım bölümün üçüncüsü. İlki Kars hakkındaydı. İkincisi ise Iğdır, Doğubeyazıt ve Ağrı hakkında. Bu bölüm ise Ağrı’dan Bitlis’e kadar.

Doğu Anadoluyu şöyle tanımlıyorum: Gezilecek ve keşfedilecek bir sürü doğal güzelliğe ve tarihe sahip, dışa misafirperver ve yardımsever fakat kendi içlerinde hala geleneksel sorunlarla boğuşan, aşılması gereken sosyolojik problemlerden bazılarıyla hala cebelleşen, gittiğiniz her şehirde farklı bir kimliğe bürünen bir coğrafya.

Bu tanımı da yazı boyunca yineliyorum, yineleyeceğim.

Kars’ta muhtemelen Doğu Anadolu turu için en elzem olacak şeyi unutmuştum. Kulaklığımı … Morpheus gelse ve bana Doğu Anadolu’ya gideceksin, kulaklık mı mavi hap mı dese ben kulaklık derdim. O kadar önemli yani. Burada toplu taşımada sesli bir şey izlenilmez veya dinlenilmez bir kural yok. Aç tiktoku, kökle sesi sona kadar … “eVet arkadaşlar kanalıma … bugün size özel abdigör köfte yapılışını taarif edi… Nissan’ın çıkardığı son mode …” Saçma sapan reelsler için hep sorardım bu reelsleri veya tiktokları kim izliyor diye. Sizler için cevabı buldum, Doğu Anadolu yolcuları izliyor.

Ağrı’dayım, Van’a geçeceğim, bir sonraki güne otobüs bileti almışım. Saat 8'e. Fırat abi sağ olsun sabah aradı ve otobüsün ne kadar rötar yapacağını sordu, bize 9'da gelecek dediler. Saat 10'da geldi. Çuvalların arasına koydurdum çantamı. Burada erzak vb. gönderimi otobüsler aracılığıyla yapılıyor. Yani bir yolcunun 1–2 devasa çuvalı olabiliyor. İçinde muhtemelen peynir, tereyağı vb. felan dolu full. Dolayısıyla Doğu Anadolu’da otobüs ile seyahat edecekseniz çantanızı felan en sona felan verin ki çuvalların altında ezilmesin.

Otobüse bindim, full erkek yolcu. Otobüs bileti alırken herhalde asker otobüsü felan sanmıştım. Yoo. Herkes 30–35 yaşında, asker otobüsü felan da gibi değil. Sonra oturdum koltuğuma, çoğunlukla Kürtçe konuşulduğu için konuşulanları anlamıyorum. Bir noktada da uyumaya başladım zaten, 3 saat civarı bir yolculuk. Arada biri beni uyandırdı, “abe cüzdanımı unuttum bir kalkar mısın, ben orada yatıyordum bi ara” dedi. Kalktım, adam baktı baktı bulamadı. Sonra böyle böyle herkesi kaldırdı, meğersem adam 5–6 tane koltuk değiştirmiş gelene kadar. En sonunda buldu ve gitti ama beni de bi 2–3 kez kaldırdı. Van’a varıldığında muavin evet arkadaşlar cümleten geçmiş olsun gibi bir şey dedi. Yolculardan biri de “yav bi bırak harap olduk kaç saattir” dedi. Van’da gitmeyi önceden planladığım çok fazla yer yoktu. Bir kedi evi var, Van kedileri ile dolu olan, oraya gitmek istiyordum. Sonrasında Van kalesi ve Van müzesi.

Van’a indiğimde Van’ın Doğu Anadolu’nun başkenti gibi bir şey olduğunu fark ettim. Batı’da karşılaştığımız mağazaların çoğu var ve çok kalabalık. (Bunun ne kadar lüks olduğunu Ağrı’daki LC Waikiki mağazasına Gucci muamelesi yapılınca anlıyorsunuz.) Nüfusu 1.1 milyon. Erzurum’un nüfusu 760 bin bir karşılaştırma için. Filistin yardım çadırının aşağısına doğru dolmuşların beklediği yere vardım. Dolmuşun şöforu 9 yaşında bir çocuk. Babası bir yere kadar gitmiş o bekliyor. Dedim Van Kalesi’ne gider mi, gitmez dedi. Arkadaki yolcu “yok gidiyo gidiyo” dedi. Sonra Kürtçe bir açıklama yaptı çocuğa. Böyle 10 dakika bekledik, babası gelmiyor, sonra başka bir dolmuş geldi ona geçtik. Van müzesinin yakınında inip bir markete girdim. Marketteki çalışan bana “müzeye para verme, ben buralıyım parasız olduğunu biliyorum, de” dedi. Zaten kale o kadar büyük ki girişine varmak için bile bir 10 dakika yürümeniz gerekiyor. Orada burada arıyorum girişini, yok. En sonunda karşıdan gelen biri vardı, çobana benziyor bu kesin bilir diye seslendim. “Pardon kalenin girişi nerede acaba?” Aldığım yanıt: “English man, don’t know Turkish”. Adam İtalyan çıktı, Matteo. İtalya’nın en güzel coğrafyalarının birinden, Cinque Terre’den (5 farklı köyden oluşuyor, Cinque 5, Terre ise tepe demek) geliyormuş. Bildiğim A1 İtalyanca ile kendimi tanıttım ve 2 saatliğine gezi buddysi olmaya karar verdik.

Önce Van Müzesi’ne girmeye karar verdik. Aşırı büyük bir müze, bölgenin geçmişine dair Paleolitik’ten itibaren her şey var. Müzenin büyük bir kısmı doğal olarak Urartulara ayrılmış bir şekilde. İskeletler, Urartularda kadın yaşamı, steller ve daha bir çok tarihi eser … Stel bölümünü gezerken 60–70'li yaşlarda bir amca ile karşılaştım. “ben eskiden Hakkari’ye, Şırnak’a yük taşırdım katırlarla. Yollarda giderken bunlarla karşılaşırdım. O zaman önemli olduklarını bilmiyorduk tabi. Çocuklar aha bunlara sapanla taş atarlardı. Yüzleri insan yüzüne benziyor ya … Sonra bunları buldukça devlete haber verirdim. Çok para kazandım öyle. Tanıdıklara da söylerdim. Bulunca Ermenilere felan veriyorlardı. Diyordum onlara vermeyin, devlet size para veriyo bunları getirince. Dinlemediler beni pek. Neyse, iyi yolculuklar sana.” En sevdiğim şeydir lokal bilgiler. Amca da gayet şirin, kanburluğundan ötürü 75 derecelik bir açıya evrilmiş sırtındaki ceket ile aşırı tatlıydı. Eserlere de bayağı ilgili bir şekilde bakıyordu, inceliyordu.

Ben de o sırada Van’dan Tatvan’a Van gölü üzerinden vapurla gitmeyi düşünüyordum. Ama vapur saatleri belli değil ve bir yerde yazmıyor. Çünkü aslında yük vapuru ama 30–40 TL gibi az bir ücretle yolcu da alıyorlar. Toplamda 3 saat felan sürüyor eğer fırtına felan kopmazsa. Siz de Van Gölü’nün keyfini çıkarmış oluyorsunuz bu şekilde. Ama vapurun ne zaman kalktığına dair farklı farklı şeyler söyleniyor. Kimisi diyor günde sadece 2 defa, sabah ve akşam, öbürü diyor yükleme yaptığında.

Ben müzenin başka bir odasında bu amcayı tekrar gördüm. Dedim bu amca kesin biliyordur. Sordum vapur var mı diye. Amca başladı anlatmaya. Sonra kendi hikayelerine de girdi tekrardan. “ben işte tatvanda yaşarken gece 3–4 oluyordu, diyordum kendi kendime bir Van’a gideyim diye. Atlayıp gidiyordum, o zamanlar 5–6 saat sürüyordu. Şu an 3 saat sürüyor. Ben zamanında Hakkari’ye Şırnak’a erzak götürüyordum katırlarla …” Amca yüzümü tanıyamadı galiba az önce diğer odada anlattığı hikayeyi tekrar anlatmaya başladı. Bense zamanım kısıtlı olduğundan teşekkür edip kaçtım hemen. Öyle böyle Matteo ile turu bitirdik ve sonrasında Van Kalesi’ne doğru yürümeye başladık. Sordum birine kaleye nasıl gidiliyor diye. “Duvardan atlasanız olmaz mı?” dedi. “Kalenin girişi şo tarafta da bi 10 dakka sürer yürümeniz.” Biz bu seferlik yürümeyi tercih ettik, arada da sohbet ediyorduk. Kendisi Lonely Planet için yazarlık yapıyormuş, uçak kullanmadan Kırgızistan’dan Yunanistan’a, sonra da İtalya’ya bir tur yapıyormuş.

Az ötede bir gişe gördük ve kaleye girdik. Müzekarta ücretsiz fakat müzekartınız yoksa 70 TL. Kaleye çıkmak da bir 10 dakika felan alıyor, ben de yolda bahsediyorum Matteo’ya işte ben de vlog çekiyorum yeni başladım felan. Arada kafamı sola çevirip Van’a bakıyorum, kaleden tüm şehir görünüyor. Nihayetinde en yukarı geldik. Önümüzde Van Gölü, sol tarafta karlı tepeler, sağda Van … “Molto bello!” “Burada bir 2 dakika bekleyeceğim, biraz sessiz kalıp etrafı dinlemek istiyorum, böyle farkına varıyorum yerlerin.” Bunları söyledi bana Matteo, ben de tabi dedim. O mini meditasyon yaparken ben de ileri gidip geliyorum, manzaraya bakıyorum, derin derin nefes alıp veriyorum temiz havayı içime çekmek için. Burnum tıkalı olduğu için reddediyor, çekemiyorum.

Van Kalesi

Sonra manzaraya son bir kez bakarken Matteo bir vapur görüyor. Tatvan’a giden vapur mu? Muhtemelen! Yetişebilir miyim? Kaç dakikam var? 13. Maps kaç dakika gösteriyor? Araç ile 10. Hemen bana verilen numarayı arıyorum. Vapur mürettebatından birinin numarası. “ALO, ABİ NE ZAMAN KALKAR? 5.30 gibi felan kalkacağız kardeşim. ABİ BEN ŞU ANDA KALEDEYİM DE HEMEN GELİYORUM, BİRAZ BEKLEYEBİLİR MİSİNİZ? Yükleme yapıldığında çıkacağız 5.35, 5.40'ı bulabilir. TAMAM ABİ BEN GELİYORUM.” Sonra Matteo ile ayrılıyoruz ve ben aşağı doğru koşmaya başlıyorum kaleden. Kar ve buz var ama sağ salim aşağıya varıyorum. 8 dakika kaldı! Bir taksi görüyorum ama kimse yok içinde. Hemen güvenliğe soruyorum. “Abi vapur iskelesine giden araç var mıdır? Siz gidiyorsanız parasını size veriyim beni bırakır mısınız?” “- Kardeşim valla arabayla gelmedik gelsek ne parası ben bırakırdım seni.”

Bu interaksiyonu bir başka kişi ile de yaşadıktan sonra vapura yetişemeyeceğimin farkına varıyorum :( Sonrasında yavaş yavaş Van şehir merkezine geri dönüyorum. Dönerken de oradaki güvenlik bana eşlik ediyor.

“Ben: Buradaki insanlar bayağı yardımsever gibi. Güvenlik: Dışa karşı öyleler de buranın insanı kendine karşı kötü. Aşiretlenme çok fazla burda.”

Sonrasında Van Gölü’nden ve göle eğlenmeye gelen İranlılardan bahsediyorum. İran’da alkol yasak olduğundan ve kadınlar özgür bir şekilde istediklerini yapamadıklarından İranlılar genelde Van Gölü çevresinde parti vb. yapıyorlar. Sınırı geçtikten sonra çarşaflarını atıyorlar, alkollerini Türkiye’den alıyorlar, eğlenip sonrasında İran’a geri dönüyorlar. Güvenlik abi bunu “rezillik” olarak yorumluyordu. Bense gayet üzücü bir durum olduğunu düşünüyordum. Çünkü özgürlüklerinin kısıtlanmalarından ötürü eğlenmek ve sosyalleşmek için kendi ülkelerinden çıkması gereken insanlardı onlar benim için.

Merkez’e döndüğümde aşırı acıktığımı hissettim, normalde yöresel şeyleri denemek isterim ama hiiç uğraşamadım. Bir kebap dükkanına girdim ve kebap siparişi verdim. Aşırı lezzetliydi. Doğu Anadolu’nun bu yönü çok güzel. Mesela İstanbul’da aşırı kalitesiz yiyeceklere, fast fooda çok fazla para veriyoruz. Doğu Anadolu’da hem ucuz hem de lezzetli yediğiniz şeyler. Kebabımı yedikten sonra IBAN’la ödememi yaptım. Abiye kontrol etmesini söyledim ama teminkar bir tebessümle “gerek yok, afiyet olsun” dedi. Ben de selam verip ayrıldım oradan.

Van’dan Bitlis’e giden otobüsüme bindim. Sesli tiktok, bağrıltı gürültü felan her şey yine var … Buna ekstradan Dünya’nın en saçma rötarı da yaşandı. Belki görmüşsünüzdür, otobüslerin altındaki kabinlere bagaj verirken çantanıza koltuk numaranızı felan yazarlar. Bu muavin koltuk üstü bölmelerine de yazmaya başladı. İşte öyle yaza yaza gidiyor. “Sizin numaranız? — 42. — Abe direk çantanın üstüne yazsam olmaz mı? — Yaz, yaz.” Tüm çantalara yazdı böyle. Arada soruyor, bu sizin çantanız mı felan diye. Sonra elinde bir çantayla geliyor koridordan. “Abe bu çantanın sahibi yok, arabada unutulmuş.” Sonra arıyor Van’daki yazhaneyi felan. Çantayı kontrol ediyor, bir askeri personele ait. “Kim unuttuysa artık yapacak bir şey yok, buradan alırlar.” diye bir petrol istasyonunda durup çantayı istasyondaki markete bırakıyor. Sonra uyumakta olanlardan biri uyanıp çantasının olmadığını fark ediyor … Vallaha ben olsam çıldırırdım, ama adam gayet (belki uyku sersemi olmasından ötürü) kibar, sakin bir ses tonuyla konuşuyor. Çantayı nasıl alırız diye. Neyse, bu da böyle bir anımdır.

Bir sonraki bölümde Bitlis/Tatvan’da görüşmek üzere.

Sacks, loud tiktok, delays, bro, my wallet has fallen, can you get up?

This article is the third part of the section where I describe my Eastern Anatolia tour. The first one was about Kars. The second one is about Iğdır, Doğubeyazıt and Ağrı. This section is from Ağrı to Bitlis.

I define Eastern Anatolia as follows:

It is a geography that has a lot of natural beauty and history to visit and discover, is hospitable and helpful towards the outsiders, but still struggles with traditional problems internally, still battles with some of the sociological problems that must’ve been resolved long ago, and takes on a different identity in every city you visit.

I will repeat this definition throughout the entire blogseries.

In Kars, I probably forgot the most essential thing for the Eastern Anatolia trip. My headphones… If Morpheus came and said to me, “You are going to Eastern Anatolia, headphones or blue pills?”, I would say headphones. That’s how important it is. There is no rule here that you cannot watch or listen to anything with sound on on public transport. Turn on TikTok, rock the sound all the way to the end… “Yes, friends, to my channel… Today I will show you how to make special Abdigör meatballs… The latest model released by Nissan…” I would always ask to myself who watches these reels or tiktoks for nonsense ones. I found the answer for you, passengers from Eastern Anatolia are watching.

I’m in Ağrı, going to Van, I bought a bus ticket for the next day. To 8 o’clock. Thanks to Fırat abi, he called in the morning and asked how long the bus would be delayed, they told us it would arrive at 9. It arrived at 10 o’clock. I had my bag put among the sacks because there were too many. In that part of Turkey, sending essentials such as food is done via buses. I mean, not officially but that’s how mostly villagers do it so they save some money. So a passenger can have 1–2 huge sacks. It probably contains cheese, butter, etc. Therefore, if you are going to travel by bus in Eastern Anatolia, give your bag at the very end so that it does not get crushed under the sacks.

I got on the bus, full of male passengers. When I bought the bus ticket, I thought it was a military bus or something. Nope. Everyone is 30–35 years old, it’s not like a military bus or anything. Then I sat down in my seat, I couldn’t understand what was being said because it was mostly spoken in Kurdish. At some point I started to sleep anyway, it was around a 3 hour journey. Once in a while someone woke me up and said, “Abi, I lost my wallet, can you get up, I was sleeping there before” I got up and the man looked and couldn’t find it. Then he got everyone up like this, later I realized the man changed seats 5–6 times until he arrived. He finally found his wallet and left, but he also told me to get up up 2–3 times. There weren’t many places in Van that I planned to go to in advance. There is a cat house, full of Van cats, I wanted to go there. Afterwards, Van castle and Van museum.

When I landed in Van, I realized that Van was like the capital of Eastern Anatolia. There are many of the stores we encounter in the West, and they are very crowded. (You understand how luxurious this is when the LC Waikiki store in Ağrı is treated like Gucci.) Its population is 1.1 million. For comparison, the population of Erzurum is 760 thousand. I arrived below the Palestinian aid tent, where the minibuses were waiting. The driver of the minibus was a 9-year-old boy. His father had gone somewhere and he was waiting. I asked him whether he would go to Van Castle or not. The child said no but the passenger in the back said, “No, it’s going, it’s going.” Then he made a statement to the child in Kurdish. We waited like this for 10 minutes, his father did not come, then another minibus came and we went to him. I got off near the Van museum and entered a market. The employee at the market said to me, “Don’t give money to the museum, say I’m from here, I know it’s free.” The castle is so big that you have to walk for 10 minutes to even reach its entrance. I’m looking for the entrance here and there, but can’t find it. Finally, there was someone coming from the opposite direction. He looked like a shepherd At least that’s what I thought. I told myself, “He sure knows the entrance” “Excuse me, where is the entrance to the castle?” The answer I got was: “English man, don’t know Turkish”. The guy turned out to be Italian, Matteo. He comes from one of the most beautiful geographies of Italy, Cinque Terre (it consists of 5 different villages, Cinque means 5 and Terre means hill). I introduced myself with the A1 Italian I knew and we decided to be travel buddies for 2 hours.

We decided to visit the Van Museum first. It is an extremely large museum, it has everything about the history of the region, starting from the Paleolithic. Naturally, a large part of the museum is devoted to the Urartians. Skeletons, women’s life in the Urartians, steles and many other historical artifacts… While visiting the stela section, I met an old man in his 60s and 70s. “I used to carry loads to Hakkari and Şırnak with mules. I used to come across the stela on the roads. Of course, we didn’t know that they were important at that time. Children used to throw stones at them with slings. Their faces look like human faces… Then, when I found them, I would inform the government. I earned a lot of money that way. I would also tell my acquaintances. When they found them, they were giving things to the Armenians. I was saying don’t give them to them, the state gives you money when you bring them. They didn’t really listen to me. Anyway, have a safe trip.” Local information is my favorite thing. The old man was also very cute, with the jacket on his back that had turned to a 75 degree angle due to his bloodlust. He was looking at the works with great interest and examining them.

At that time, I was thinking of going from Van to Tatvan by ferry over the Lake Van. But ferry times are not clear and are not written anywhere. Because they are actually cargo ferries, but they also take passengers for a low fee of 30–40 TL. It takes about 3 hours in total, unless there is a storm. This way, you can enjoy Lake Van too. But different things are said about when the ferry departed. Some say it’s only twice a day, in the morning and evening, while others say it’s when they load up.

I saw this old man again in another room of the museum. I said to myself, this guy definitely knows about ferry time. I asked if there was a ferry. He started to explain. Then he got into his own stories again. “When I was living in Tatvan, it was 3–4 o’clock at night, I was telling myself to go to Van. I was jumping and going, back then it took 5–6 hours. Now it takes 3 hours. I used to take food from Hakkari to Şırnak with mules… “I guess he forgot my face my face, so he started telling the same story he had just told in the other room again. Since I had limited time, I thanked him and ran away immediately. Just like that, we finished the tour with Matteo and then started walking towards Van Castle.

I asked someone how to get to the castle. “Can’t you just jump over the wall?” he said. “The entrance of the castle is on the right side and it will take you 10 minutes to walk.” We preferred to walk this time, and chatted in between. He was writing for Lonely Planet and was traveling from Kyrgyzstan to Greece and then to Italy without using a plane.

We saw a toll booth a short distance away and entered the castle. It’s free with a museum card, but if you don’t have a museum card, it’s 70 TL. It takes about 10 minutes to get to the top of the castle, so I tell Matteo on the way, I’m making vlogs too, I’ve just started. From time to time, I turn my head to the left and look at Van, the whole city is visible from the castle. Finally, we came to the top. Lake Van in front of us, snowy hills on the left, Van on the right… “Molto bello!” “I’ll wait here for a minute or two, I want to stay quiet and listen around, that’s how I become aware of places.” Matteo told me these, and I said sure. While he is doing the mini meditation, I am walking forward and back, looking at the view, breathing deeply to breathe in the fresh air. My nose refuses because it is blocked and I can’t take fresh air in.

Then, as he looks at the view one last time, Matteo sees a ferry. The ferry to Tatvan? Probably! Can I catch up? How many minutes do I have? 13. How many minutes does maps show? 10 by car. I immediately call the number given to me. The number of one of the ferry crew. “HELLO, WHEN WILL YOU Leave? We will leave around 5.30, brother. I AM IN THE CASTLE RIGHT NOW, AND I AM COMING IMMEDIATELY. CAN YOU WAIT FOR A LITTLE BIT? — When the loading is done, we will leave at 5.35 or 5.40. — OK I AM COMING.” Then we leave with Matteo and I start running down from the castle. There is snow and ice, but I get down safely. 8 minutes left! I see a taxi, but there is no one in it. I immediately ask the security. “Is there a vehicle going to the ferry port? If you are going, I can give you the money for the ride” “Brother, we didn’t come by car. If we had come, I would take you without taking the money” After experiencing this interaction with another person as well, I realize that I will not be able to catch the ferry. :( Afterwards, I slowly return to Van city center. The security there accompanies me when I return.

“Me: People here seem pretty helpful. Security: “They are that way to the outsiders, but the people here are bad to themselves. There’s a lot of tribalism here.”

I talk about Lake Van and the Iranians who come to the lake to have fun. Since alcohol is prohibited in Iran and women cannot do whatever they want freely, Iranians generally hold parties, etc. around Lake Van. After crossing the border, they take off their veils, buy their alcohol from Turkey, have fun and then go back to Iran. Security man interpreted this as “infamy”. I thought it was a very sad situation. Because for me, they were people who had to leave their own country to have fun and socialize due to restrictions on their freedom.

When I returned to the center, I felt extremely hungry. Normally, I would like to try local things, but I couldn’t bother. I entered a kebab shop and ordered kebab. It was extremely delicious. This aspect of Eastern Anatolia is amazing. For example, in Istanbul, we pay too much for extremely poor quality food and fast food. Things to eat are both cheap and delicious in Eastern Anatolia. After eating my kebab, I made my payment with IBAN. I told the guy to check it, but he said “no need, enjoy your meal” with a reassuring smile. I said hello and left.

I got on my bus from Van to Bitlis. Loud tiktok, shouting, noise and everything is there again… In addition, the world’s most ridiculous delay occurred. You may have seen that when you hand over your luggage to the cabins under the buses, they write your seat number or something on your bag. This assistant also started writing on the seat-top compartments. “Your number? — 42. — Abi, can’t I write it directly on the bag? — Write, write.” He goes through the whole bus like that. Sometimes he asks, “Is this your bag?” Then he comes down the corridor with a bag in his hand. “Abi, this bag has no owner, it was forgotten in the car.” Then he searches for the office in Van or something. He checks the bag, it belongs to a military personnel. “Whoever forgot, there is nothing to do anymore, they will take it from here.” He stops at a petrol station and leaves the bag at the market at the station. Then one of the sleeping people wakes up and realizes that he doesn’t have a bag… I swear, if it were me, I would go crazy, but the man speaks in a very polite, calm voice (maybe because he is sleepy). “How can we get the bag?” Anyway, this is one such memory.

See you in Bitlis/Tatvan in the next part.