Fakirlik, Mutluluk ve Mizahın Alın Yazısı Mıdır?

Sabah güneşi, evin kırık penceresinden duvara dikey çizgilerle süzülüyordu. Pencerenin hemen dışındaki badem ağacının dalında bir kuş, sabah şarkılarını bir o dala bir bu dala atlaya atlaya sevinçle söylüyordu. Ocağın üzerindeki eski çaydanlıktan çıkan buhar kokusu, badanası dökülmüş evin tüm odasını sarmıştı. Anne, elindeki tavaya kırdığı, dumanı üstünde tüten soğanlı yumurtasıyla salona geldi. Yumurtayı masaya bıraktıktan sonra, salonda uyuyan çocuklara seslendi: “Uykucular, hadi kalkın!”

Evin en büyük çocuğu yatağından hemen atıldı: “Oh, mis gibi muhteşem anne yumurtası koktu! Hooop diye kalkıyorum hemen, ilk sofraya oturan daha çok yumurta yer!” Mutfaktan içeri göz attı: “Anne sobanın üstünde ekmek kızarttın mı? Bayılıyorum kızarmış ekmek kokusuna!” Salondaki rengi atmış bordo koltuktan geçerken masaya bir göz attı ve hızla elini yüzünü yıkamaya gitti. Anne, oğlunun bu sözlerine güldü: “Eşek sıpası, sanki kardeşine ayırmadan yiyecek!” Sobayı yeni yaktım, az sonra kızartırız ekmekleri,” diyerek ince belli çay bardaklarını tepsiye dizdi.

O sırada evin kapısı açıldı. Ekmek almaya gitmiş olan baba terliklerini çıkardı, kafasını oturma odasına çevirdi: “Kalkmadı mı hâlâ bu haylazlar?” diyerek içeri girdi. Kızının yattığı kanepeye doğru yürüdü, saçlarını eliyle okşadı: “Kalk bakalım, uykucu prenses! En sevdiğin peynirden aldım,” diyerek yanına oturdu. Kafasına kadar çektiği yorganı indiren sarı bukleli saçlı kızı, “peynir” kelimesini duyar duymaz gözlerini ovuşturarak yatağında doğruldu: “Baba, ben prenses miyim?” Babası gülerek cevapladı: “Tabii ki! Sen benim prensesimsin, hatta peynir prensesim!” Kızı dudağını büzerek, “Peynir prensesi olmak istemiyorum ama,” dedi, babasının gıdıklamasından kaçmaya çalışarak kıkırdıyordu. Babası kahkaha attı: “Peyniri çok seversen peynir prensesisin ve ben de çayı bu kadar sevdiğime göre çay kralıyım!”

Yukarıda birkaç dakika içine konuk olduğumuz bu samimi ve sıcak ev ortamı , herhangi bir para karşılığında oluşturulamaz. Bu evlerin içi, değer biçilemeyecek samimi davranışları aynı zamanda mutluluk ve huzuru kalbinde besler. Bu evlerde yaşayan yoksul ama az ile yetinmeyi bilen, insanlar tebessümlerini dudaklarının kenarlarından asla düşürmezler. Az veren candan veriyordur çünkü; azın bir alt derecesi ‘’yok’’ olmasıdır. Bu insanlar daha çok olması için beklentiye girmez; “nasıl olsa elimde var” diye düşünürler.

Fakir sözcüğü Arapça kökenli olarak dilimize geçmiş, ve anlamı “omurga kırıklığı” dır.Bu anlam, fakirliğin sadece fiziksel bir durumdan ibaret olmadığını, aynı zamanda insanın ruhsal olarak da zedelenmesine neden olduğunu göstermekte. Ama bu kırılma her zaman bir çöküş değildir; bazı insanlar için, omurgası kırılmış gibi görünen hayatlarında dik bir duruşu temsil eder.

Peki maddi imkânsızlıklar bizi gerçekten mutsuz eder mi? Belki de bu sorunun cevabı, azla yetinmeyi öğrenmiş hayatların şen kahkahalarında gizlidir. Özellikle çocuklar, bu sorunun cevabını en saf haliyle verir: Nasıl mı? Anda kalarak ve koşulları severek. Yetişkinleri çocuklardan ayıran en önemli özelliklerden biri de bu değil midir zaten?

Yoksul mahallelerde hâlâ mahalle maçları, ebelemeceler, evcilik oyunları devam eder. Ne giydiğinin, ayakkabısının markasının ya da tişörtünün kalitesinin bir önemi olmadan, bağıra çağıra ve neşeyle oynayan çocuklar görürüz. Gelecek kaygıları veya geçmiş pişmanlıkları yoktur; çünkü çocuklar, sahip oldukları anı tüm kalpleriyle yaşarlar. Oynarken terliği yırtılan bir çocuk önce ağlar, ama sonra onun için yeni bir terlik alınana kadar yırtık terliğiyle oynamaya devam eder. Hatta yeni bir terlik alındığında bile eski terliğini atmayıp ondan bir gemi, bir telefon icat edebilir. Terliğinin yırtık olması onun mutlu olmasına engel olmaz; aksine, bu durum kendi kendine bir mutluluk sebebidir.

Yetişkinlerin mizah anlayışının kökeni de çoğu zaman çocuklukta yaşanan zorluklara kadar uzanır. Bir zamanlar utançla saklanan yırtık pantolon, ilerleyen yıllarda arkadaş ortamlarında kahkahalarla anlatılan bir hikâyeye dönüşür. İşte bu noktada mizah devreye girer.

Kültürümüzde de geleneksel Türk mizahına değer katan karakterler çok belirgindir: Düşündüren Nasreddin Hoca fıkraları, Kahkahaya boğan Hacivat ve Karagöz oyunları, eğlenceli Keloğlan masalları, bitmeyen mahalle esprileri, imece usulü komşu dayanışmaları… Hepsi ‘‘yokluğun’’ içinden çıkan neşeli durumların birer göstergesidir.

Dünyanın başka yerlerinde de bizim kültürümüze benzeyen durumlar vardır. Yoksulluğun içinde olan Afrika kabilelerinde o gün yemek yoksa “Bugün midemiz oruçta ama gönlümüz ziyafette” denir. Dünyanın en fakir ülkesi olarak bilinen Bhutan’da “Gayri Safi Milli Mutluluk” politikasıyla maddi yoksunluk yerine ruhsal zenginliğin önemine dikkat çekilir. Yine yoksulluğun adı çokça geçen ülkesi Hint kültüründe düğünler ve cenazeler bile dans ve şarkılarla kutlanır.

Son söz olarak, fakirlik insanların hoşnut olmadığı bir durumdur; ancak bunu mizahına konu edebilen kişiler, hayatın daha yaşanabilir yanlarına odaklanarak yaşamlarını sürdürebilir. Belki de fakirlik, mutluluk ve mizahın alınyazısı değil, en içten kahkahasıdır diyebiliriz.

sevgiyle kalın…