Diderot Etkisi

Her şey kırmızı bir sabahlık satın almakla başladı. Sebep masum görünse de sonucu zincirleme etkilere sebep olacaktı.

Fransız filozof Denis Diderot (1713–1784)’un hikâyesini duyanlarınız olmuştur.

Neredeyse tüm zamanını ciddi fakirlik içinde geçirmiş fakat içinde bulunduğu çaresizlik, onu çok farklı deneyimler yaşamaya sürüklemişti. Diderot 1772 yılında, yaşadığı bir deneyimini kaleme alarak “Eski Sabahlığımdan Ayrılmanın Pişmanlıkları” (Regrets Sur ma Vieille Robe de Chambre) başlıklı bir makale yazmıştı.

Bu makalenin devamında aynen kendi sözlerini aktarmak gerekirse “Neden saklamadım onu sanki? O bana alışmıştı, ben de ona… Vücudumun bütün kıvrımlarını sarıyordu. Diğeri kaskatı ve kolalı, beni hantal gösteriyor. Oysa eskisi tüm ihtiyaçlarımı karşılıyordu. Tozlanan kitapları eteği ile silebiliyordum. Üzerindeki çizgiler edebiyatı, yazarı, çalışan adamı anlatırdı. Oysa şimdi işe yaramaz bir zengin adam havası geldi üzerime. Kimse kim olduğumu bilmiyor. Onun içindeyken sakarlık etmekten korkmazdım. Eski sabahlığımın mutlak efendisiydim fakat yenisinin kölesi oldum…” sözleriyle bir öz eleştiride bulunuyordu.

Bu sabahlık harika görünüyordu fakat daha sonra diğer eşyaların arasında güzelliği ve farklılığı sırıtmaya başlamıştı. Bu farkındalık sahip olduğu diğer eşyaların durumunu sorgulamayı ve bütünsel olarak bir arayışı gerektirmişti. Acaba gerçekten de bu arayış gerekli miydi?

Üzerinden çok geçmeden bu sabahlıkla beraber sandalye, perde, masa ve sonunda tüm dairesini onunla uyumlu hale getirdi, yeniledi ama Diderot’un söylediğine göre hiçbir zaman eskisi kadar mutlu olamadı.

Sahip olduğumuz şeylerin kişiliğimizi ve toplumdaki statümüzü belirlediğini sanırız. Bu etkiyle beraber gelen eşya öbekleriyle ilgileniriz. Ancak bir eşyanın hayatımıza girmesiyle beraber Diderot’unun sabahlığıyla beraber deneyimlediği tüketimin kısır döngüsünde buluruz kendimizi.

Bu tüketim akışını kontrol edebilmek için bilinçli bir farkındalık geliştirmemiz gerektiğini biliyoruz fakat ne kadarını uygulayabildiğimiz, satın almadan önce kendimize sormamız gereken bir durum. Diderot eski sabahlığıyla kendini daha özgür ve özgün hissediyordu oysaki.

Tüketim alışkanlığı ve buna dair varsa eleştirilerinizi benimle yorumlarda paylaşırsanız çok sevinirim.

Sevgiler,

Kaynak ve daha fazlası için;

The Diderot Effect: Why We Want Things We Don’t Need (jamesclear.com)