De NAVO is onze Cuba-crisis — maar dan in spiegelbeeld

In oktober 1962 stonden we op de rand van nucleaire oorlog. De Sovjet-Unie had raketten geplaatst op Cuba, op 150 kilometer van de Amerikaanse kust. De reactie van de VS was fel, principieel en begrijpelijk: vijandige wapens zo dicht bij huis waren onaanvaardbaar. De wereld hield de adem in. Uiteindelijk trokken de Sovjets hun raketten terug, in ruil voor Amerikaanse terughoudendheid tegenover Cuba. Vrede won het van prestige.

Zestig jaar later zijn de rollen omgedraaid. De NAVO staat inmiddels pal aan de Russische grens. De militaire aanwezigheid van het Westen reikt tot diep in voormalige Sovjetgebieden. Oekraïne mag formeel geen lid worden van het bondgenootschap, maar krijgt wél wapens, training, satellietbeelden en westerse diplomatieke steun. Hoe denken we dat dit wordt ervaren in Moskou?

De NAVO beschouwt haar oostwaartse uitbreiding als een natuurlijk gevolg van democratische keuzes door soevereine staten. Rusland ziet het als een existentiële bedreiging. Beide perspectieven bestaan, maar in het Westen wordt nog maar één waarheid erkend.

Wie deze dynamiek benoemt, wordt snel verdacht gemaakt. Maar begrijpen waarom Rusland zich omsingeld voelt, betekent niet dat je Poetins oorlog goedpraat. Het is erkennen dat veiligheid niet eenzijdig bestaat. Ook een tegenstander heeft legitieme veiligheidszorgen — dat is de basis van diplomatie.

Oekraïne verdient bestaansrecht en vrede, net als elk ander land. Maar het verdient ook een oplossing die méér is dan een militair eindspel. Zolang wij denken dat veiligheid te koop is met wapens en sancties, maken we de fout die in 1962 net op tijd werd voorkomen.

Er wordt veel gesproken over strategische autonomie in Europa. Maar in de praktijk blijft het continent afhankelijk van Amerikaanse beslissingen, NAVO-infrastructuur en Washingtons geopolitieke agenda. Duitsland zendt tanks, Frankrijk aarzelt, Nederland volgt. Ondertussen groeit in de VS een politieke stroming die het vertrouwen in internationale samenwerking loslaat. Wat nu, nu Donald Trump opnieuw tot president is verkozen?

Een volwassen Europa stelt zich de vraag: kunnen wij onze veiligheid ook zó organiseren dat we niet telkens meebewegen met andermans crisislogica? Kunnen wij vrede afdwingen zonder permanente vijandbeelden?

Rusland hoort bij Europa. Cultureel, historisch, geografisch. We hoeven het niet mooi te vinden wat er in het Kremlin gebeurt — maar we moeten erkennen dat vrede op dit continent nooit duurzaam zal zijn zonder Rusland erbij te betrekken. Dat is geen buigen voor Moskou, maar opkomen voor ons eigen belang: een stabiel Europa, geen eindeloze proxy-oorlog aan onze buitengrens.

Dat betekent ook: opnieuw nadenken over de rol van de NAVO. Wat ooit een defensieve alliantie was, is nu een geopolitiek machtsblok geworden — richting China, het Midden-Oosten en vooral Rusland. NAVO-lidmaatschap is voor sommige landen een verzekering, maar voor andere een vonk.

De Cuba-crisis werd opgelost door terughoudendheid, niet door superioriteit. Door leiderschap dat durfde in te binden, in plaats van gezichtsverlies te vrezen.

Ook wij staan vandaag voor zo’n keuze. Blijven we escaleren in naam van veiligheid — of durven we diplomatie zwaarder te laten wegen dan spierballen?