Homelander Metaforu

Merhaba,

Bu yazımda son dönemin ses getiren başarılı dizisi The Boys’daki Homelander karakteri üzerine yazmaya karar verdim. Diziyi izlememişler için içerik hem anlamsız kalacak, hem de yazı hafif-orta derece spoiler içeriyor. Yani diziyi izlemediysen, yazıyı okumadan sekmeyi kapatmanı şiddetle öneririm.

Bu karakter üzerine yazmak istedim, çünkü böylesine kötü bir karakterin bu kadar fan toplaması dışarıdan çok saçma ve biraz da korkutucu geliyor. Yapımcılar bu durumdan oldukça rahatsız oldular, hatta karakteri başarıyla canlandıran Tony Starr’da aynı durumdan rahatsız olduğunu dile getirdi.

Ama aslında durum hiç de öyle garip değil. Aşağıda bu hayranlığın sebebine ve Homelander karakterinin taşıdığı metaforlar sebebiyle bizimle kurduğu bağlara değineceğim.

Baştan söyleyeyim, oldukça rahatsız edici bir içerik olacak. Bir de, bunu siyasi bir içerik gibi algılamayın lütfen arkadaşlar. Solcu filan değilim(anarşistim), ama durum bu.

Homelander’ı Sevmenin Utancı

Bir kötü adamı sevmek kolaydır. Hannibal Lecter’ı seversin, çünkü zarif ve zekidir, çünkü sana benzemediğinden emin olabilirsin. Mesafe rahatlatıcıdır. İyi kötü adam, içine güvenle bakabileceğin bir camekândır: hayran kal, sonra evine dön.

Homelander öyle çalışmıyor. Onu seven insanların çoğu nedenini tam olarak söyleyemez, ve bence söyleyememeleri tesadüf değil. Çünkü cevap pek hoş değil. Onu sevmemizin sebebi onun bizden ne kadar farklı olması değil — bizimle aynı mekanizmayı paylaşması, sadece o mekanizmanın frenini söküp atmış olması. Camekân kırılmış. İçine baktığında kendini görüyorsun, ve bu yüzden rahatsızsın.

Yanlış yere konan ağırlık

Homelander hakkında en sık yapılan hata, onu güçleriyle tanımlamaktır. Oysa dizi tam tersini anlatıyor: güçler onun problemi değil, çözümü. Daha doğrusu, çözüm sandığı şey.

Çünkü Homelander’ın istediği şey güç değil. İstediği şey sevilmek. Tanınmak, görülmek, biri tarafından koşulsuzca tutulmak. Ve elindeki bütün o akıl almaz güç, ona bu tek şeyi getiremiyor. Getirdiği şey itaat. İnsanlar ondan korkuyor, önünde eğiliyor, alkışlıyor — ama bunların hiçbiri sevgi değil. Trajedi de burada başlıyor: Homelander aradaki farkı göremiyor. Hürmeti sevgi sanıyor, korkuyu hayranlık sanıyor, susmayı onay sanıyor.

Homelander, ideallize edilmiş birisi gibi de sunulmuyor. Bazen zaaflarına yeniliyor, bazen şapşallık yapıyor. Tıpkı idealize ettiğimiz kendimiz ve gerçek kendimizin arasındaki ilişki gibi.

İçinden bir ses “ama bu bana çok tanıdık geldi” diyorsa, işte makalenin asıl konusu o ses.

Biz de farkı göremiyoruz

Modern hayat, dışsal şeyleri biriktirmek üzerine kurulu. Para, unvan, takipçi, “tanınmışlık”. Bunları biriktiriyoruz çünkü bir şey getireceklerine inanıyoruz. Genellikle getirdikleri şey hürmet. Ama biz de — tıpkı Homelander gibi — hürmeti sevgiyle karıştırıyoruz.

Bir düşünce deneyi: bu gece her şeyini kaybettiğini düşün. Para, unvan, statü, hepsi gitti. Yarın sabah uyandığında etrafındaki insanların kaçı sana hâlâ aynı şekilde davranır?

Bu sorunun verdiği rahatsızlık önemli, çünkü çoğumuz cevabı zaten biliyoruz ve bilmemeyi tercih ediyoruz. Ve sorunun gösterdiği asıl şey şu değil: “insanlar vefasız.” Ancak asıl şey şu: insanlar zaten sana davranmıyordu. Sahip olduklarına davranıyordu. Sen o şeylerin taşıyıcısıydın. Bu yüzden şeyler gidince muamele de gidiyor — çünkü ilişki en başından beri seninle değil, sahip olduklarınla kurulmuştu.

Homelander’ın güçleri elinden alınsa geriye bir benlik kalmaz, bir boşluk kalır. Şimdi düşünmekten korkacağın soru şu: peki bizden ne kalır?

Görülmek

İnsan, başkasının gözünde var olur. Kim olduğumuzu büyük ölçüde başkalarının bize nasıl baktığı belirler, ve bu bakış sahip olduklarımıza göre ayarlanır. Para varken bakış bizi “değerli” diye okur; para gidince aynı bakış bizi yeniden, daha aşağı bir tonda yazar. Kendi kıymetimizin yazarı çoğu zaman biz değiliz; başkasının gözüyüz.

Homelander’ın bütün öfkesi bu bakışı kontrol edememekten gelir. Herkesin onu sevmesini istiyor, ama bakış emir kabul etmiyor. Sürekli kameraya bakması, sürekli onaylanma araması, en küçük eleştiride patlaması, hepsi aynı yaranın belirtisi. Bizimki daha sessiz işliyor ama aynı yara: odaya girdiğimizde yüzlerin nasıl döndüğünü taramak, bir bakışın bizi nasıl okuduğunu kollamak. Aynı bakışa muhtacız. Sadece bizim lazerimiz yok, o yüzden patladığımızda kimse ölmüyor.

Sevgi emredilemez

Homelander’ın çıkmazı tek bir cümlede özetlenebilir aslında. Homelander, emredebildiği her şeyi alabilir, ama isteyebildiği tek şeyi asla. Sevgiyi emredemiyor; emir verince elde ettiği şey gösteri oluyor. O da gösteriyi alıyor ve içi hep boş kalıyor. Sevgi kendi özgür iradesiyle gelmelidir, hiçbir güç sevgiye kaba kuvvetle sahip olamaz. Homelander’ın neredeyse sınırsız olan güçlerine rağmen sevgiye bu kadar aç olmasının sebebi de bu.

Sosyal medya bu yasayı delmeye çalışan modern bir numara. Homelander sevgiyi emretmek ister ama yukarıda yazdığım sebeplerden sevgiye sahip olamaz.

Sosyal medya uygulamalarındaki beğeniler, sevginin ölçülebilen, biriktirilebilen, peşinden koşulabilen sahte bir versiyonu. Bu uygulamalar sevgiyi sayılara çevirip bize “kontrol edilebilir” gibi sunuyor. Bir paylaşımın altındaki rakama bakarken aslında Homelander’ın istediği şeyi istiyoruz — herkesin bizi onaylamasını, emir verir gibi. Ama o rakam sevgi değil, sadece gösterinin bir tutanağı. Beğenilme sayacına bakmak, bir mesajın okunup okunmadığını kontrol etmek, hep aynı boşluğu doldurma çabasından ibaret. Homelander’ın hiç dolmayan boşluğu, bizim avucumuzun içinde parıldayan bir ekran olarak duruyor. Yeterince onay alamadığı durumda Homelander ne hissediyorsa, biz de aynı duygunun küçük bir dozunu hissediyoruz.

Rahatsız edici kısım

Buraya kadarı, “hepimiz biraz kırılganız” diye okunabilir ve fazla teselli verici olur. Oysa simetri daha karanlık.

Homelander gücünü iki şekilde kullanır: aşağıya doğru ezerek, yukarıya doğru yağcılık yaparak. İkisini de yapar — kendinden zayıfı yok eder, kendine lazım olanın önünde alçalır. Ve bu ikisi bize yabancı değil. Hepimizin konfor alanını korumak için verdiği tavizler vardır: yüzümüze gülmediğimiz halde gülmek, ezildiğimiz yerde susmak, lazım olan kapının önünde küçülmek. Ve hepimizin kendi çapında ezdiği biri vardır: gücümüzün yettiği biri, sırasını bekleyen biri, hesap soramayacak biri.

Bunlar Homelander’ın yaptıklarının minyatürleri. Ölçek farkı uçurum gibi — onunki soykırım, bizimki bir bakış, bir ses tonu, küçük bir adaletsizlik. Ama mekanizma aynı: güç asimetrisi olduğu her yerde, çoğu insan o asimetriyi lehine kullanır. Homelander bunu sınırsız güçle yapıyor diye canavar; biz sınırlı güçle yaptığımız için kendimize normal diyoruz. Oysa sınır, ahlakımızın değil, gücümüzün sınırı.

İnsanın karakteri, gücü yettiğinde ne yaptığında ortaya çıkar — gücü yetmediğinde nasıl davrandığında değil.

Gerçekten geriye ne kalır?

Onu bu yüzden sevdik sanırım. Sevgi değildi tam olarak; daha çok bir tanınma anının verdiği tuhaf rahatlamaydı. Birinin, ekranda, bizim adımıza ve bizim hesabımıza yüksek sesle söylemesi: kimliğin kiralık, sevgin ödünç, ve dayandığın her şey çekildiğinde sen de çekiliyorsun. Bunu kendimize söyleyemediğimiz için, söyleyen birini izlemek hafifletici geliyor.

Ama makale buradan bir umutsuzluk vaazına dönmesin diye, asıl soruyu sonda bırakıyorum. Çünkü Homelander bu sorunun cevabını veremeyecek kadar saf bir hayır, ve belki tam da bu yüzden işe yarıyor. Bize neyin eksik olduğunu olumsuzlama yoluyla gösteriyor.

Koşullu olmayan bir benlik mümkün mü? Güçler gittiğinde de ayakta kalan, kıymetini başkasının bakışından değil başka bir yerden alan bir insan olmak mümkün mü? Bilmiyorum. Ama bir insanın değeri, hepsi gittiğinde geriye kalanla ölçülüyorsa, hepimizin ara sıra dürüstçe oturup diğerlerini çıkarınca cebinde ne kaldığını sayması gerekiyor bence.

Homelander hiç saymadı. Saysaydı, korkudan değil, muhtemelen gördüğü boşluktan çıldırırdı bu kez.