‘Kolonisten van Oostende? Duinen moeten wijken en mensen moeten zwijgen’

Kaart waarbij de huidige bebouwing op Oosteroever in Oostende over de kaart Ferraris (1780) werd gelegd. Hierbij ziet men duidelijk hoe de huidige bebouwing de historische duinen heeft ingenomen. Het laatste stuk ‘onbebouwde historische duinen’ rond Fort Napoleon werd 50 jaar geleden beschermd als cultuurhistorisch landschap, maar die bescherming dreigt nu te worden opgeheven. Waarom? Om vol te bouwen voor tweedeverblijvers? Om een nieuwe wijk aan te leggen? Waarom zou men het laatste stukje binnenduinen in Oostende niet gewoon met rust laten en koesteren in tijden van klimaatverandering?

*Deze opinie verscheen op 5 februari 2026 bij Knack*

Het bestuur van Oostende wil op de Oosteroever de historische duinen van de wijk Opex/Vuurtorenwijk niet herstellen. Ze verkiest de bouw van luxueuze appartementen voor tweedeverblijvers boven het herstellen van de historische duinen. En daar bovenop wil ze het beschermd statuut van het duinengebied rond Fort Napoleon opheffen. Waarvoor? Voor nog meer luxueuze appartement.

Duinen afgraven en er appartementen op bouwen. En dat in tijden van klimaaturgentie. Je kunt het moeilijk bevatten. Vorig jaar was het op twee na warmste jaar sinds het begin van de metingen. Enkel in 2024 en 2023 was het warmer. In Antarctica was het zelfs het warmste jaar ooit. Daar zit ijs. Dat wordt nu water. Dat doet zeeën stijgen. Weten ze dat niet in Oostende?

Zelfs het Rekenhof had deze week in een nieuw rapport aandacht voor de Vlaamse kust, “één van de kwetsbaarste in Europa voor overstromingen vanuit zee,” dixit het Rekenhof. Het kwam tot de conclusie dat de zwakste schakels in onze kustlijn onvoldoende beschermd zijn tegen overstromingen uit zee. Onder andere de beschermingsmaatregelen voor Oostende, die tien jaar geleden zouden moeten opgeleverd zijn in het kader van het Masterplan Kustveiligheid, zijn nog altijd niet allemaal uitgevoerd.

Nu dit nieuws over het bouwen anno 2026 in de historische duinen van één van de kwetsbaarste kusten van Europa dieper in Vlaanderen en in Nederland begint door te dringen — en niet langer een lokaal fenomeen is van een lokaal bestuur die de wensen van een lokale bevolking compleet negeert — hoor je steeds vaker de vraag waarom het bestuur van Oostende niet luistert naar de stem van het gewone volk.

Het zijn toch hún duinen? Het zijn toch hún duinen die ze willen afgraven en volproppen met appartementen voor tweedeverblijvers? Er wonen daar toch mensen op de Opex/Vuurtorenwijk? Waarom wordt de stem van die mensen al die tijd genegeerd?

De bevolking van de visserswijk voor ze uit hun wijk verdreven werden naar ‘Den Opex’

Koninklijk besluit

Voor dat antwoord moeten we terug in de geschiedenis. Terug naar het jaar 1877. Tot dan maakt het gebied dat we nu kennen als Oosteroever (dus het gebied waar Lange Nelle staat, de nieuwbouwappartementen, en de wijk Opex/Vuurtorenwijk) tot op dat moment maakt dat deel uit van de buurgemeente Bredene.

In 1877 verschijnt er echter een Koninklijk Besluit (lees dat maar letterlijk: een besluit van Koning Leopold 2 die de geroofde rijkdommen uit zijn privé-kolonie Congo-Vrijstaat massaal investeerde in Oostende) waarbij heel het gebied aan de overkant van de havengeul wordt ingelijfd door Oostende. Geannexeerd. Veroverd. Toegevoegd. Kies zelf maar het juiste woord.

De naam van de wijk op Oosteroever ‘Liefkemores’ maakt plaats voor de naam ‘De Vuurtoren-De Viertorre’ en in de jaren ’20 van de vorige eeuw beslist men om deze visserswijk met zo’n 3.000 inwoners, waar ook Spilliaert en Permeke hun atelier hadden, te slopen voor de uitbreiding van de haven en de bewoners te verplaatsen naar de overkant van de kustweg, naar een nieuw te bouwen wijk Den Opex. De bewoners protesteren, maar in 1933 gaat het laatste huis van deze historische wijk tegen de vlakte.

Aan de overkant van de kustweg gaan de werken niet zo vlot waardoor de weggejaagde bewoners lange tijden moeten wonen zonder verharde wegen en andere openbare nutsvoorzieningen. Sommigen kunnen dit niet aanzien, poetsen de bakstenen op van hun gesloopte woning en herbouwen hun huis in Bredene.

Het klinkt middeleeuws, maar we hebben het over 100 jaar geleden, op een ogenblik dat de koninklijke familie aan de andere kant van de havengeul grote sier maakte. Maar zoals ondertussen duidelijk is, toen en nu, Oosteroever, Opex/Vuurtoren is een wingewest, een plaats waar je geld kan verdienen. En daar voor moet alles wijken. Mens en natuur. Keer op keer.

Den Opex, de nieuwe wijk waar de bevolking van de gesloopte Vuurtorenwijk naartoe werd gestuurd, werd grotendeels aan haar lot overgelaten. © Daniël Goes

Wingewest

In de jaren twintig van de vorige eeuw was het de uitbreiding van de haven die geld opleverde. Nu zijn het de appartementen op Oosteroever van duizenden tweedeverblijvers die jaarlijks de Oostendse stadskas spijzen. De natuur moet wijken en de mensen moeten zwijgen omdat daar, op Oosteroever, een financiële bron is aangeboord die men tot de laatste vierkante meter natuur zal gebruiken.

Men had vijftien jaar geleden bij de sanering van het havengebied op Oosteroever kunnen kiezen om het gebied bouwrijp te maken voor bijvoorbeeld de blauwe economie, omring door betaalbare, sociale woonwijken die opnieuw jonge koppels naar de kust zouden kunnen lokken. Een must voor een snel vergrijzend Oostende die geconfronteerd wordt met een steeds hogere vergrijzingsfactuur.

Maar men koos voor het snelle geldgewin: dure hoogbouw voor tweedeverblijvers met alle gevolgen van dien — een steriele wijk die geen enkele andere ontwikkeling meer toelaat dan nog meer hoogbouw voor tweedeverblijvers.

Nu zijn we 2026 en weer staat op Oosteroever ‘het geld’ op het punt om te winnen: deze keer moeten de binnenduinen en het bescherm gebied rond Fort Napoleon eraan geloven. Voor nog meer geldgewin.

En het huidig bestuur van Oostende staat tegen de muur. Door beslissingen uit het verleden ligt ze financieel aan het infuus van de projectontwikkelaars van appartementen. Door in het verleden te kiezen voor luxueuze appartementen voor tweedeverblijvers en niet voor nieuwe sociale woonwijken is er van verjonging geen sprake in Oostende.

Integendeel, de vergrijzing versnelt nergens zo snel als in Oostende waardoor de vergrijzingsfactuur steeds snellers stijgt. En goedkope, betaalbare appartementen kan men jonge gezinnen niet aanbieden, want men heeft tien jaar geleden voluit de kaart getrokken van luxueuze appartementen voor tweedeverblijvers.

Het gevolg? Oostende hangt financieel aan het infuus van projectontwikkelaars die nog meer appartementen voor tweedeverblijvers willen bouwen. Voor het bestuur van Oostende op korte termijn een gouden zaak, maar op langere termijn een sociaal en maatschappelijk fiasco.

Reken even mee

Tweedeverblijvers betalen in Oostende een tax op tweedeverblijven van 1.000 euro (niet-geïndexeerd). Dat brengt de stadskas van Oostende in 2026 12,2 miljoen euro op en stijgt licht tot 12,7 miljoen euro in 2031.

De onroerende voorheffing brengt in 2026 68,6 miljoen euro op en zal stijgen tot 81,3 miljoen euro in 2031. Voor een eenvoudig appartement met twee slaapkamers betaal je al meer dan 1.000 euro aan onroerende voorheffing

Als je weet dat het oorspronkelijk doel van de projectontwikkelaar was om 1.200 appartementen te bouwen rond het Vuurtorendok (waarvoor dus de binnenduinen en het beschermd gebied rond het Fort Napoleon moeten sneuvelen), dan weet je ongeveer welk bedrag er iedere jaar richting de stadskas van Oostende zal vloeien.

En als je weet dat de schuld per inwoner in Oostende tot de hoogste van Vlaanderen behoort (3.445 euro per inwoner in Oostende; Gent heeft 3.700 euro, het gemiddelde in Vlaanderen bedraagt 1.079 euro per inwoner) dan begrijp je waarom men Oosteroever al die jaren als een wingewest heeft beschouwd zonder te luisteren naar de mensen en naar wat Oostende echt nodig heeft: betaalbare woonwijken voor jonge mensen die Oostende kunnen verjongen en mee kunnen helpen de vergrijzingsfactuur te betalen.

Het huidig bestuur is niet verantwoordelijk voor het feit dat ze aan het financieel infuus liggen van de projectontwikkelaars. Maar ze kunnen er nu op Oosteroever zelf voor kiezen om het infuus eruit te trekken en te stoppen met bouwen in historische duinen of ze kunnen het infuus nog dieper gaan duwen en het laatste restje beschermde duinen opofferen. Iedereen die het goed voor heeft met Oostende en met zijn toekomst in tijden van vergrijzing en klimaatverandering, weet wat hij moet kiezen.

— — — — — — — — -

About Joeri Casteleyn

Ben geboren en getogen op ‘Den Opex’.

Ik werkte een tiental jaar in de politiek als pers- en communicatieadviseur/woordvoerder (Rudy Aernoudt, Fientje Moerman, Lijst Dedecker en N-VA) en sinds een tweetal jaar — nu de kinderen opgevoed zijn, of beter, in de mate van het mogelijke zijn opgevoed — schrijf ik weer stukjes die verschenen in De Standaard, De Morgen, Knack, De Volkskrant, … Deze zijn hier te lezen https://medium.com/@joericasteleyn

Daarnaast help ik bedrijven en organisaties met hun persaanpak (‘hoe krijgen we dit in de media?’), communicatie(strategie) en public relations.

Vragen? Samenwerken? Bel gerust: 0484/439 489

Of e-mail: joeri.casteleyn@casteljocommunicatie.be