Eşitsizliğin Gölgesinde Kırılgan Küresel Ekonomi

Gelir dağılımı ve servet eşitsizliği çalışmalarıyla dünya çapında ün kazanmış iktisatçı Thomas Piketty’nin eşitsizlik literatürüne yaptığı katkılar ve ortaya koyduğu bulgular, günümüz küresel ekonomisini daha iyi anlamak için değerli bilgiler sunuyor.

Bugün dünyanın en etkili iktisatçıları arasında görülen Piketty’nin tespitlerine göre siyasal, sosyal ve ekonomik alanlarda yaşanan iki yüzyıllık eşitlik yönlü ilerleme, 1980 sonrasında yerini yeniden gerilemeye bıraktı.

Bu gerileme sadece gelir dağılımını bozmakla kalmadı; finansal sistemlerin dayanıklılığını zayıflattı ve 2008 küresel ekonomi krizine giden yolu hazırladı. Ancak 2008, yapısal reformlara zemin hazırlamak yerine, eşitsizliğin derinleştiği yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Bugün artık yalnızca bir ekonomik kırılganlıktan değil, siyasal ve sosyal katmanları olan riskleri de içeren eden “Yeni Tip Sistemik Kırılganlık Dönemi” nden söz edebiliriz.

Piketty’e göre 1980 sonrası ekonomik düzen, üç temel kırılmayı beraberinde getirdi. İlk olarak, vergi indirimleri ve mevcut kısıtlamaları kaldıran (deregülasyon) politikalar sermaye üzerindeki yükü hafifletirken sosyal devletin finansman kapasitesini daralttı. İkinci olarak, finansal serbestleşme ve sermaye hareketlerinin kontrolsüzleşmesi, spekülatif yatırım davranışlarını teşvik ederek finans sektörünü büyüttü fakat kırılganlaştırdı. Üçüncü olarak, ücretlerin üretkenlik artışından kopması, özellikle orta sınıfın gelirini baskıladı ve borçlanmaya dayalı bir tüketim modelini ortaya çıkardı. Piketty’nin verileri, bu üç dönüşümün hem servetin dar bir kesimde yoğunlaştığını hem de geniş toplum kesimlerinin ekonomik risklere daha açık hale geldiğini gösteriyor. Eşitsizlik böylece sadece bir dağılım sorunu değil, aynı zamanda sistemik bir zayıflık kaynağına dönüştü.

2008 küresel finansal krizi, bu eşitsizlik merkezli kırılganlığın en görünür yansımasıydı. Buna rağmen kriz sonrasında kalıcı bir dönüşüm yaşanmadı. Merkez bankalarının likidite politikaları finansal çöküşü engelledi, fakat aynı politikalar varlık fiyatlarını yeniden yükseltti ve servet eşitsizliği daha da derinleşti. Ücretler toparlanmazken finansal piyasalardaki genişleme, 2008 sonrası dönemi yeni bir eşitsizlik çağının başlangıcına dönüştürdü.

Bugün karşı karşıya olduğumuz risklerin “Yeni Tip Sistemik Kırılganlık Dönemi” olarak adlandırılmasının nedeni, kırılganlıkların yalnızca finansal olmaktan çıkmış olmasıdır. Küresel borç seviyeleri tarihin en yüksek düzeyinde. Jeopolitik gerilimler ticaret, enerji ve teknoloji akışlarında kalıcı belirsizlik yaratıyor. Sosyal eşitsizlikler siyasi kutuplaşmayı artırıyor, demokrasi kurumlarını zayıflatıyor ve ekonomik politikalara yönelik toplumsal desteği kırılgan hale getiriyor. Bu koşullar, gelecekte yaşanacak krizlerin tek merkezli değil, çoklu alanlarda eş zamanlı ortaya çıkabilecek karmaşık krizler olacağını gösteriyor.

Bu nedenle yeni döneme hazırlıklı olmak sadece finansal düzenlemelerle olamaz. Eşitsizliği azaltan, düşük ve orta gelirli sınıfları güçlendiren bütüncül bir yaklaşım gerekiyor.

Piketty’nin söylediği gibi, krizler ekonomik zorunlulukların değil, tercihlerin sonucudur. Eğer eşitsizliği azaltan cesur adımlar atılmazsa, içinde bulunduğumuz sistemik kırılganlık dönemi daha sert ve yaygın şoklar üretmeye devam edecektir.