İnceleme: Kurak Günler

Dünya prömiyerini 75. Cannes Film Festivali’nin Belirli Bir Bakış bölümünde yapan Kurak Günler, yarıştığı kategoride Cannes’ın meşhur alkış tufanıyla karşılandı. Türkiye prömiyerini yaptığı 59. Antalya Altın Portakal Film Festivali başta olmak üzere hem ülkemizde hem de yurt dışında birçok yarışmadan kucak dolusu ödül topladı. Nuri Bilge Ceylan’ın “Mayıs Sıkıntısı” filminin ardından Avrupa Film Akademisi’nden ilk defa Türkiye’ye ödül getirmeyi başardı. Adeta Nuri Bilge’nin en iyi dönemini anımsatan Emin Alper’in sınırlarını aştığı dördüncü uzun metrajlı filmi Kurak Günler kesinlikle beyazperdede görülmeye değer.

Taşra filmleri, sinemaseverler için önemli bir kategori. Peki taşrada geçen her filme taşra filmi denilebilir mi? Ya da taşra filmi olarak bahsedilen filmler aslında hangi ortak noktada birleşiyor? Bu sorular üstüne kafa yoran Emin Alper, yönetmenlik kariyerinin daha başlarında taşra filmleri yönetmeni olarak etiketlenmişti. Ona göre “başka meselesi olan” ama o meseleyi en yoğun ve keskin şekilde anlatmak için taşrayı kendisine mekân olarak seçmiş filmler, kendi filmleri açısından baktığında taşra filmlerinin açıklayıcı tanımı. Kuraklık sorunlarının halkı perişan ettiği Yanıklar Kasabası başarılı yönetmenin derdini anlatmayı seçtiği yeni mekân. Emin Alper’in son filmi Kurak Günler, Yanıklar üzerinden Türkiye toplumunun mevcut problemlerinin portresini çiziyor.

Büyükçe bir obruğun etrafında açılan filmin ilk sahnesinde rastladığımız Emre baş karakter. Yanıklar’a savcı olarak atanan Emre’nin karşılaştığı problemler her geçen gün üst üste biniyor. İşi gereği muhatap olduğu Belediye Başkanı ile fikirleri pek uyuşmuyor. Başkan Selim’in en büyük projelerinden biri, kullanılması önceden yasaklanan yer altı sularını içme suyu haline getirmek. Susuzluktan biçare düşmüş kasabalı ise her gün, gerçekleşmeyen beklentilerini ve bidonlarını yanlarına alarak belediyenin dağıtacağı suyu bekliyor. Göreve başladığı andan itibaren su sıkıntısına eğilerek geçmiş davaları araştırmaya koyulan savcı Emre’yi aklına hiç gelmeyecek başka bir dava bekliyor. Dava sonuçlanana kadar çoktan tamamlanan seçimde yerini sağlamlaştıran iktidar, Emre’nin peşini bırakmıyor ve film yine bir obruğun çevresinde son buluyor.

Yıllardır izlediğimiz taşra filmlerindeki gibi burada da şehirden taşraya giden baş karakterle birlikte izleyicinin de yolculuğu başlıyor. Bu defa taşra biraz farklı. Sessiz, sakin, kasvete boğan atmosferden uzak. Aksine, olabildiğince gürültülü. Karşılama töreniyle birlikte, gürültünün müsebbibi seslerin masum olmadığı fark ediliyor. Emre’nin farkındalığıysa durumu kabulleneceği anlamına gelmiyor. Yer değiştirmesine şahit olduğumuz başrol de tıpkı taşra gibi hafızamızdaki muadillerinden ayrılıyor. Adı bile Emre. Emin Alper’in tanımıyla Kemalist aileden yetişmiş ve 70’ler-80’ler neslinin ekrana yansıyan yüzü. Öyle ki tertemiz çehresindeki masumiyet, Yanıklar ile muhteşem kontrast oluşturuyor. Rengini korumak, karşı tarafa temas etmek istemese de üstü sayılan hâkime Zeynep’in, bunun buralarda normal karşılanacağını söylemesi üzerine Emre başkanın davetine icabet ediyor. Belediye Başkanı Selim, Selim’in oğlu Şahin ve kadim dostu Kemal’in bulunduğu hoş geldin yemeğine gazeteci Murat davetsiz misafir olarak katılıp ayrılıyor. Emre, Yanıklar serüveninde bir obruktan diğerine doğru yol alırken ve çeşitli şekillerde maruz kalacağı şiddetle tanışma yemeğini yerken Murat tam karşıda beliriyor. Onu yakınında tutmaya çalışan insanların kirli işlerine bir türlü ortak edemediği savcının başı dertten kurtulmuyor. Liyakatin sadece adının kaldığı idari işleyişe ayna tutan senaryoda gazeteci Murat, Emre’nin bir anlamda kurtarıcısı olarak beliriyor. Murat’ın başını çıkardığı yer, obrukların yanında sinema tarihine damga vurmuş Hayao Miyazaki’nin umut dolu animasyonu “Komşum Totoro” filmindeki kovuk kadar küçük kalıyor. Sonraları başkanın ortamdan ayrılmasıyla izleyici elinde rakı bardağını, karşısında uzun zamandır aşina olduğu ama her daim sürprizlere açık sohbeti buluveriyor.

Pek çok yönüyle hayatı andıran rakı sofraları, zaman ilerledikçe başladığı noktadan hayal edilemeyecek anlara doğru uzanır. Entropinin artma eğiliminde olduğu her sistem gibi kendini salar ve yarattığı boşluklarda sürprizlere gebe hale gelir. Emin Alper’in yazıp yönettiği filmleri izlemek üzere ekran karşısına geçen birisi için şaşırtıcı hiçbir şey yok bu masada. Filmlerinde sürekli başvurduğu sekanslardan olan ve çok sevdiği masalar hakkında Alper şöyle diyor: “Rakı masaları, her türlü bilinçaltı öfkenin, gizli hesaplaşmaların açığa çıktığı, ciddi kopuşların yaşanabildiği yerler. Aynı zamanda çok keyifli yerler. Hele hele çok karakter bir araya geldiğinde rakı sofraları benim için çok özel bir işlev görmeye başlıyor.”

Minderin sıcaklığında henüz belirgin değişimler olmamışken hissettiği gerginliği yüzüne yansıyan savcı, neden sonra rahatlıyor. Onunla beraber izleyiciler de keyifli anlar geçirmeye başlıyor. Komik karakterler ya da mizahı kullanarak hikâyeye yön verme şekli Emin Alper’in imza hareketlerinden. Dışarıdan eğlenceli duran ortamın rahatsız ettiği gazetecinin aksine oranın gediklisi olduğu anlaşılan Pekmez, Selim ve Şahin’in özel davetiyle avluya giriyor. Yer yer kahkahaların yükseldiği sahne, ciddi kopuşlardan biriyle kapanıyor. Filmin dönüm noktalarından olan gizemli olayın peşinden giderken tempo aynı devam etmiyor. Ertesi sabahtan itibaren Emre’nin ağır hafıza yolculuğu başlıyor. Yeni görev yerindeki işlerine kendinden gayet emin başlayan savcı için bundan sonra Selim, Şahin, Murat, Pekmez hatta kendisi dahil herkes ve her şey kolayca şüpheli durumuna düşüyor. Hepsinden önemlisi iç dünyasında keşfe çıkarken soru işaretlerini giderememesi, birçok anıyı daha da bulanıklaştırıyor.

Türkiye, şiddetin her türlüsüyle iç içe yaşayan bir toplum. Daha evvelki filmlerinde de ataerkil düzeni, iktidarı irdeleyen Emin Alper, o gece rakı sofrasından cevapsız sorularla kaldırdığı izleyiciyi yanına alıyor. Karakterlerden uzaklaşan akış, olay örgüsünü takip etmeye başlıyor. Murat ile Emre’nin beyin fırtınası yapmak üzere buluşmalarının artması ikilinin ilişkilerini sağlamlaştırıyor. Hal böyleyken Murat’ta başından beri hissedilen cinsel çekim Emre’de de ayyuka çıkıyor. Türün önemli örnekleriyle karşılaştırıldığında etkileşim zayıf kalsa da film, çıktığı günden itibaren kuir sinema örneği olarak değerlendirildi. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde kuir seçkiye dahil olan ilk yerli film oldu. Taşradaki homofobiyi gözler önüne seren öykü ilerlerken, izleyicide yarattığı gerginlik ve merakla yine topluma ayna tutuyor. Çünkü homofobinin başladığı yerde kimsenin üzerine vazife olmayan insanları etiketleme arayışı izleyenin ister istemez Emre’nin cinsel yönelimini sorgulaması olarak tezahür ediyor. Kasabanın klostrofobik atmosferine katkı yapan homofobi dinamiği Emin Alper ve ekibinin hikâye yolculuğunda organik olarak gelişiyor. Giderek devlet politikası haline gelen homofobinin hikâyeye girme sebebi Alper’e göre hikayenin dinamiğini değiştirmesi, basit bir iyi kötü mücadelesinin ötesine geçirmesi.

Yanıklar kasabasındaki apaçık obruklar görmezden geliniyor. Sorunlarıyla yüzleşmekten egoları yardımıyla kaçan yerli halkın etrafta inşa ettiği kumdan kaleler filmin sonuna doğru yavaş yavaş yıkılıyor. Harika müziğinin yardımıyla gerilimi ve tempoyu yeniden artıran film, sözde cesur insanları en büyük korkusuyla yüzleştirerek ipler kopmak üzereyken son buluyor. Obruğun etrafında tipik gösteri toplumunda bilgiden daha fazla değer verilen imajların toplanmasıyla ortaya çıkan final karesi, yıllarca insanların belleğinde kalacak kadar güçlü. Savcı ile beraber kentten kasabaya doğru başlayan yolculuk, takip edenleri memleketin çok önemli olmasına rağmen koltuk altına süpürülen sorunlarıyla tek tek yüzleştiriyor.

Bu yazı ilk defa, 11 Aralık 2022 tarihinde[ rafine’de ](https://news.rafine.io/news/story/kurak-gunler)yayınlanmıştır.