Recensie voorstelling Wim Helsen

(maar niet van mij)

Ik las net een recensie over de laatste voorstelling van cabaretier Wim Helsen en krijg een licht schokje in mijn adem. Als je leest — wat dan ook — kan er altijd een element in het verhaal zitten dat áánkomt.

Een ander zou dit mogelijk van zich af laten glijden na een gedachte: “goh.”

Zo niet ik.

Bron: NRC

“Onuitgesproken blijft dat hij in wezen chronisch lamgeslagen en depressief is.

“Dat komt pas uit als hij begin en einde van zijn voorstelling aan elkaar knoopt. Zijn grote broer kon hij goed aan het lachen maken, zegt hij.

Maar halverwege vertelt hij terloops dat deze broer zelfmoord heeft gepleegd, verpakt in een bewust idiote grap.

‘Aan het einde vertelt hij meer over zijn broer. Na te hebben gezegd wat voor wijze raad zijn broer hem gaf,

stelt hij dat zijn broer die raad beter aan zichzelf had kunnen geven.”

Goh…

Ik denk aan daden van wanhoop. Het mijne. Die van mijn broer. Het deuntje van Level 42 begeleidt ze: Running in the family-y-yyy…

Een daad die hij jaren later stellig ontkende toen ik met hem over de binnenkant van mijn eigen suïcidaliteit wilde praten: hoe het is om dat te vóelen, daar te zìjn.

Mijn broer en ik, eens hecht, zien elkaar niet meer. Als je naar het laatste element van ons verhaal kijkt, dan is het voor de buitenstaander duidelijk:

Ik heb de relatie opgezegd.

Het was het appje dat ik stuurde: ‘het spijt me als ik je pijn doe, maar ik moet dit pad alleen bewandelen.’ Ik verbreek banden met familie en vrienden. Ik weet niet voor hoe lang.

Hij antwoordde koeltjes: ‘Als je denkt dat je dit nu moet doen.’ Maar ook: je weet me te vinden. Met een paar hartjes.

Bij mijn familie stond ik te boek als iemand die pauzes inlaste zodra dingen binnen de familiedynamiek te zwaar werden (lees: zodra mijn hart de st(r)eken niet meer kon verdragen). Maar: ik kwam altijd terug.

Waarom zou het nu anders zijn?

Ja, ik heb me teruggetrokken.

De kloof tussen broer en zus was echter eerder ontstaan.

Er was geen discussie. Geen geschreeuw.

Er was minder aandacht. Minder telefoontjes. Meer afstand. Er was een gebrek aan time and space. Mijn space. Zijn time.

Voordien was er altijd respect tussen ons geweest. In onze volwassen jaren hadden we, zeggen en schrijven, twee aanvaringen gehad.

Hij had zijn leven. Ik het mijne. Keuzes zijn persoonlijk en zo benaderden we ze ook.

Pas toen mijn keuze met onze ouders te breken definitief bleek, trok hij het kleed van de mediator aan.

Een mediator is een derde partij: één die buiten het conflict staat.

Dat was hier niet het geval. Bovendien was hij niet van tevoren aangekondigd en kwam die met onverschilligheid.

Mijn slapen klopten, de woede stond in spreidstand.

Mijn pijn werd niet erkend. Zelfs niet toen zijn partner benoemde dat vader’s gedrag ten opzichte van zijn dochter (ik dus) niet normaal was. Maar het algemene oordeel was:

LAAT HET NOU VAN JE AF GLIJDEN.

Ik breidde ik er snel – heel snel – een einde aan.

Tijdens die eenzijdige cool and collected verpulverde een eens onbreekbare band.

Er zijn geen hoge vlammen nodig om een familieband te laten smelten. Gesmoorde deeltjes zijn voldoende; een unheimisch gevoel na telefoongesprekken, gefakete interesse, bezoeken losjes afgesproken maar nooit doorgang gevonden, appjes niet meer geschreven.

Ruis op de lijn.

Schaarste aan benul. Begrip – dat eens zo gewoon was – verschuift. Naar de kant die voor de individu het prettigst aanvoelt.

En soms is dat ver weg van de ander. Letterlijk. Figuurlijk.

Ik werd pas weer een individu toen binnen de lijnen blijven werd vervangen door een besef: de ontstane patronen en familiedynamiek waren niet fair voor mij.

Nu leeft de vraag: wie ben ik zonder hen, zonder de band, zonder de steeds aanzwellende rollen? Nu ik er alles aan doe om weer mens te worden, een mens die niet dagelijks geleefd wordt door de trauma’s die op de familiebanden bleven kleven, als klittenband.

Mijn broer mag dan zijn zelfmoordpoging tegenspreken, toen wij het bewuste telefoontje kregen, ervoer ik mijn eerste bewuste dissociatie.

Ik moest wel.

Hoe ga je anders gezellig verder met je avond na:

‘Je broer heeft geprobeerd zelfmoord te plegen.’

Ik kon niet naar hem toe. Hij wilde het niet; een vriend was bij hem. De volgende dag was goed genoeg. Een jaar lang met dagelijks contact volgde. Hij krabbelde op.

Misschien is het dát wel waarom onze band vervaagde. Hij ontkende. Ook een dissociatie?

Hij moest wel. Hij moest verder. Met zijn gezin. Met zijn familie.

Het leven zoals het was, met alle gedragingen van anderen, met alle misplaatste zelfopofferingen – de zogenaamde verstandhoudingen, het ging mijn verstand te boven. Het slurpte als een hongerige bloedzuiger.

Dan maar alleen.