ISO ve OGC uyumlu Çok Amaçlı ve Çok Boyutlu Arazi/Taşınmaz Yönetimine Bakış -2

Harita/Geomatik Mühendisliğinin Dijital Dönüşümü

Türkiye’de mülkiyet (parsel), bina, adres temaları birbirinden bağımsız olarak ayrı dikeylerde modellenmektedir. Modellendikten sonra diğer bir ifadeyle veri teması şemaları (*.XSD) oluşturulduktan sonra aralarında ilişki kurulmaya çalışılmaktadır. Bu durum öncelikle bu üç tema için geçerli olsa da hemen arkasından benzer durum mülkiyet, bina, adres, arazi kullanımı, teknik altyapı (elektrik, su, doğalgaz hizmetleri vb.), yol temaları içinde geçerlidir. Aslında bu durum bir mekansal veri altyapı (Ulusal Mekansal Veri Altyapısı, NSDI, Türkiye’deki kullanımı ile TUCBS) problemidir. Ne yazık ki ülkemizde NSDI konusu hala çözüme kavuşturulamamıştır.

Ayrıca mülkiyet teması için TAKBİS/MEGSİS, adres teması için MAKS/UAVT sistemleri geliştirilmiş ve bugün birçok uygulama bu sistemler üzerinde gerçekleştirilmektedir. Bununla birlikte INSPIRE tabanlı TUCBS projesi bina temasına ilişkin standartları resmi gazetede yayımlamıştır.

Tüm bunlara ek olarak bir önceki yazıda ifade edilen ISO ve OGC standartlarına dayalı kavramsal modeller bulunmaktadır.

Her ne kadar konu karmaşıkmış gibi görünse de konunun bir kentleşme (urbanization) sorunu olduğu görülmektedir. Bunun için de kentin çok boyutlu olarak mekansal modellenmesi gerekmektedir. Kentteki nesnelerin ve nesneler arasındaki ilişkilerin modellenmesi için de bugün GML tabanlı CityGML yaklaşımı tüm dünyada öne çıkmaktadır.

Bir kent (urban space) genel olarak nasıl modellenir veya kent olgusu, kent nesneleri nasıl kavramsallaştırılır?

Kent olgusunun çok geniş olması, kent nesnelerinin sayısının çok fazla olması; kenti, genel uygulama alanlarına göre bileşenlere ayırmayı gerektirmektedir. CityGML yaklaşımı kent nesnelerini öncelikle birbirleri ile ilişkili iki bileşene ayırmaktadır:

· Yerin üstündeki nesneler (öncelikle bina)

· Yerin altındaki nesneler (teknik altyapı (elektrik, su, doğalgaz vb.))

Bu yazı kapsamındaki düşünsel yaklaşımda yollar üçüncü bileşen olarak ayrı ama ilişkili biçimde ele alınmaktadır.

Peki CityGML, LADM, BIM, LandInfra, dijital ikiz, “akıllı” şehir vb. birçok modelleme yaklaşımı varken ve uygulamada kullanım alanı bulmuşken neden kentlerin, insan yaşamının giderek daha kaotik olma durumu durdurulamamakta ve toplum için olumlu yöne evriltilememektedir?

Kentin yerin üstündeki, altındaki nesnelerle yolların ilişkili biçimde mekansal modelleme yaklaşımı bir felsefe üzerine yapılandırılmazsa dijital dönüşüm, dijital ikiz, modelleme gibi araçların pek bir yararı olmayacaktır.

Örneğin CBS GM kent merkezlerinin hava fotogrametrisi ölçme tekniğine dayalı olarak üç boyutlu grafik kent modellerini oluşturmakta ve sosyal medyadan tamamlanan çalışmaları duyurmaktadır. Sosyal medya paylaşımını görenlerin muhtemelen aklına gelecek ilk sorular aşağıdaki sorular olacaktır:

· Bu grafik kent modellerini nerede ne amaçla kullanılmaktadır?

· Bu ürün için yapılan yatırımın uygulamada karşılığı alınabilmekte midir?

· Bu grafik modellere kimler hangi formatlarda ulaşabilmektedir?

· Bu grafik modeller o kentin görüntüsünün alındığı zamana ait statik gösterimler olduğuna göre etkin olarak kullanılmayan grafik modeller zamanla geçmişe ait grafik modeller olarak mı kalacaktır?

Benzer yöntemle TKGM de üç boyutlu grafik kent modelleri üretmektedir. Yukarıdaki sorular bu kurumu içinde geçerlidir. Ek olarak aşağıdaki sorular eklenebilir:

· 3B grafik modellerle mülkiyet ilişkisi nasıl kurulmaktadır?

· “3B Kadastro” yaklaşımı ile binaların içinin 3B modelleri oluşturulduktan sonra daha önceden oluşturulmuş olan dışının 3B grafik modelleri bütünleştirildiğinde TKGM mülkiyete ilişkin ne tür işlemleri yerine getirebilecektir? Bugün TAKBİS/MEGSİS üzerinde gerçekleştiremediği ancak bütünleşik 3B model üzerinde gerçekleştirebileceği ne tür işlemler bulunmaktadır?

Aslında sorun ISO ve OGC standartlarındaki kavramsal yaklaşımların uygulamada ve mevzuatta yeterli karşılıklarının olmaması, hızlı gelişen teknolojik yeteneklerin üzerinde tartışmalar yapılmadan kurumlar tarafından uygulamaya sokulmaya çalışılmasıdır. Mekansal modelleme ve ileri mekansal veri üretim teknolojilerinin, yazılımlarının uygulamaya yansıması üzerine harita mühendisliği disiplini öncelikle kendi içerisinde ve devamında diğer disiplinlerle tartışmalı, buradan edineceği bilgilerle stratejik bir eylem planı hazırlamalıdır.

Yukarıda ifade edildiği üzere konu kentleşme sorunudur diğer bir ifadeyle yalnız harita mühendisliğinin çalışma alanına ilişkin değildir. Problem disiplinler üstü bir problemdir. “3B Kadastro” gibi harita mühendisliği disiplinine yönelik yapılacak ve kısa vadede harita mühendisliği sektörü için yararlı görünen uygulamalar, uzun vadede sorunlara neden olabilir. Bu nedenle kentleşme problemini bütüncül bir yapıda ele alacak bir çözümün formüle edilmesi harita mühendisliğinin uygulama alanlarına uzun vadede daha çok fayda sağlayacaktır.

Önerilen çözüm yönteminin tartışılabilmesi için kavramsal modellerin süreç yönetimiyle olan ilişkilerinin kurulması gerekmektedir. Bu durumu bir yer üstü nesnesi olan bina üzerinden genel olarak örneklendirmeye deneyelim.

Öncelikle bir yapının/binanın ne tür temalarla ilişkili olduğunu düşünelim. Aşağıdaki şekil ilişkili tüm temaları göstermese de yazı kapsamında öne çıkan konuya ilişkin temaları genel olarak ifade etmektedir.

İkinci olarak kent olgusu ve olgunun bir parçası olan bina nesneleri zaman içerisinde değişiklik göstermektedir. Bu değişiklerin süreç yönetiminin kavramsal yaklaşımlarla ilişkisi kurulabilmelidir. Aşağıdaki şekil bu durumu göstermek için kurgulanmıştır.

Burada önemli olan konu modellemenin yalnız mekansal olarak değil zamanı da dikkate alan mekansal-zamansal bir modelleme yaklaşımına gereksinim duymasıdır.

Özetle problem kent merkezlerinin yalnız 3B grafik modellerini üretmek değil, bu grafik modellerin semantik modellerle nasıl bütünleştirileceğinin ve bütünleşik modellerin uygulamada nasıl kullanılacağının tartışılarak belirlenmesidir.