Tehlike Altındaki 7 Kültürel Miras

Bu metin ilk olarak, **Kültürel Miras ve Kent Bülteni**’nin 12 Nisan 2021'de gönderilen ilk sayısında özel içerik olarak yayınlandı.

Beş Güney Ege Adası, Yunanistan. Fotoğraf: europanostra.org

Europa Nostra’nın (EN) 2013’ten beri düzenlediği Avrupa’nın Tehlike Altındaki 7 Kültürel Mirası programının 2021 listesi, geçtiğimiz gün düzenlenen canlı yayın ile açıklandı. Listeye giren kültürel varlıkların yer aldığı ülkeler Avusturya, Hırvatistan, Yunanistan, İtalya, Kosova, Makedonya ve İspanya. Peki bu listede yer almak ne anlama geliyor? 2021’in tehlikeler listesinde neler var?

1963’te Paris’te kurulan Europa Nostra, bugün Avrupa’nın en bilinen kültürel miras odaklı sivil toplum örgütlerinden biri. EN’nın Avrupa Yatırım Bankası Enstitüsü ortaklığında yürüttüğü Avrupa’nın Tehlike Altındaki 7 Kültürel Mirası programı, Türkiye’de en son, listeye 2018’te giren Büyükada Rum Yetimhanesi’yle gündeme geldi. Programın başladığı ilk sene olan 2013’te Mardin Surp Kevork Ermeni Katolik Kilisesi, 2016 yılında ise Hasankeyf bu listede yer almıştı. Yetimhane’nin güncel durumuna ilişkin geçtiğimiz sayıda detaylı bilgiler paylaşmıştım. Yapıyı ayakta tutacak projenin hâlâ fon arayışında olduğunu da ekleyelim.

Bu sene listeye giren kültürel miras alanlarının her birine 10.000 Euro’ya kadar destek verilecek. Fakat programın asıl katkısı maddi destek değil. Yetimhane’nin listeye girdiği sene Agos’a konuşan EN Türkiye Derneği Başkanı Burçin Altınsay, programın işlevini “uzmanlık ve kaynak sağlamak üzere yol gösterici bir rol üstleniyorlar. Burada önemi olan yapının sahipleri, sorumluları ve yerel aktörler.” ifadeleriyle anlatmıştı.

Programın İyi Örnekleri

2014’te listeye giren Portekiz’deki Mafra Sarayı’nın çanları, 20 senelik sessizliğin ardından geçirdiği kompleks restorasyon süreciyle çalmaya başladı. Yine 2014’te listeye giren Belçika’daki Bourla Tiyatrosu’nun sahne mekanizması, kent yönetimince restorasyon kararı alınarak kurtarıldı. Başarılı projelerin temel kriterleri arasında yerel otoritelerin desteği ve tüm aktörlerin proje sürecine proaktif katılımı gösteriliyor.

Listedekiler ve Tehlikeler

Çok disiplinli bir yaklaşımla hazırlanan listede demiryolu, mezarlık, kültürel peyzaj alanı olarak adalar bütünü, özel bahçe, manastır, postane binası ve şapel yapıları yer alıyor. Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın gündemde olduğu açılış toplantısında kültürel mirası tehdit eden unsurların başında iklim değişikliği, doğal afetler, ihmalkârlık, ekonomik koşullar ve yanlış siyasi tercihler geliyor.