Renkli ve Eğlenceli Bir Cehennem Tiyatrosu, Çirkinliğin Tarihi

Umberto Eco’nun Çirkinliğin Tarihi kitabı için, renkli ve eğlenceli bir cehennem tiyatrosu diyebiliriz…

Antik döneme ait müstehcen bereket sembolleri, Ortaçağ’da varlığına inanılan canavarlar, cadılar, satanizm, büyü kitapları, kadavra çizimleri, salgın hastalıklar, ölüm, melankoli, Hıristiyanlara ait el yazmalarında yer alan demon minyatürleri, sadizm ve iç gıdıklayıcı karikatürlerden oluşan devasa boyutta bir cehennem olduğunu hayal edin. Bu cehennem; zaman zaman ürkütücü, tuhaf, bazen tiksindirici, ironik, ve hatrı sayılır miktarda kan içerdiği için de pornografik…

Dante’nin “İlahi Komedya”sındaki Cehennem tasviri

Söz konusu çirkinlik ve kötülük olduğunda kitabın merkezine Dante ve Hieronymus Bosch’un cehennem betimlemeleri yerleşiyor. Merkezden başlayan gotik, barok ve klasik dönem tablolar, sürreal tasvirlere, oradan da endüstriyel çirkinlik ve Kitsch’e kadar uzanan bir sarmala dönüşüyor. Tam da burada, Umberto Eco, tarih boyunca toplumların izlemekten en çok haz aldığı şeyin infaz sahneleri olduğunu anlatıyor. İnsanların işkence çektirilerek cezalandırılan ve öldürülen kişileri büyük bir şehvetle izlediklerini de ekliyor. Hiçbir şey kendini “kan” kadar izlettiremiyor. Şiddet ve kan insanlar üzerinde hipnotik bir etki yaratıyor. Yani aslında çirkinliğe kayıtsız kalamıyoruz.

Hieronymus Bosch- Cehennem

Felsefi açıdan bakarsak da Eco, Güzelin farkına varmamız için çirkinliğin gerekli olduğunu vurguluyor. Yok saydığımız, üzerini örttüğümüz, görmezden geldiğimiz, tüm çirkinlik ve kötülüklerin gölgeleri bir soluk uzağımızda duruyor. Çirkinlik sanatın konusu olduğunda ise onu görmekten çekinmiyoruz. Sanat onu estetize edilmiş şekilde sağaltıyor.

Zaten Eco’ya göre sanat, üzerinde fazla değişiklik yapmadan, mümkünse olduğu gibi çirkinliği göstermelidir. Çünkü bunu en iyi ve en güzel şekilde ancak sanat yapabilir. (Kesinlikle katılıyorum) Umberto Eco’da öyle yapmış, Çirkinliğin Tarihi’ni, sanatsal anlamda olabilecek en güzel biçimde anlatmış…