Hemen Tüm Dünyada Geçerli Olacak Telif Hakkı

Bizler burada, koskoca ülkede bazı konularda, bazı alanlarda dünyadan öylesine kopuk halde yaşıyoruz ki çoğu zaman sıkışıp kalıyoruz. Sistem yokluğu mudur, bazı kurumların iyi işlemiyor oluşundan mıdır artık hangisi derseniz o. Fakat bir yandan dünyanın diğer taraflarına uzanıp örneğin yazdığımız bir şiir, düzenlediğimiz bir görsel, çektiğimiz bir fotoğraf, düzenlediğimiz bir video için buradan oturduğumuz yerden, Türkiye’den dünyanın bir ucuna, Amerika’ya ve çok cüzi miktarlarda rakamlar harcayarak telif hakkı başvurusunda bulunabiliyormuşuz. Bundan olasılıkla haberiniz yoktur diye yazıyorum, çünkü şu bilgilere denk gelene dek neredeyse göbeğim çatladı :) Sizler de aynı yollardan geçmeyin, lüzumsuz zaman ve enerji, dahası motivasyon kaybetmeyelim diye ulaştığım verileri paylaşmak istiyorum. Umarım konunun ilgililerine bir şekilde ulaşabilir şu satırlar.

PATENT

Patent bambaşka bir kapsama alanı olan bir olay. Bilimsel ve teknik yenilik içeren bir buluşun sahibinin kim olduğunu veya kullanma hakkının kime ait olduğunu gösteren resmi belge. Ülkemizde Türk Patent Kurumu, direkt gidilecek adres. https://www.turkpatent.gov.tr/

Nerede geçerli olacağına bağlı olarak bazen müthiş pahalı da olabilen bir mesele. Örneğin uluslararası olanı epey, epey yatırım isteyen bir şey. Şöyle söyleyeyim; sizi temsil edecek bir avukatla el sıkışıp sizin buluşunuzun benzerleri var mı diye araştırmak, yer yer tercümeler yaptırmak, sorun yoksa bir ilk başvuruda bulunmak derken gitti 5000 Dolar veya Euro, geçmiş olsun. Sonra her yıl ödenmesi gereken nur topu gibi bir harcınız oluyor.

(Patentle ilgili konuya daha sonra devam edeceğim.Telif hakkı konusunda haber bekleyen biri olduğundan şimdi sözü uzatmayalım.)

TELİF HAKKI

Bilimsel bir buluş değil de diyelim bir resim, fotoğraf, şarkı sözü, şiir ya da kitap gibi bir eserimiz varsa, bunun hakkını korumak istediğimizde çeşitli yöntemler var, onları inceledim şu ara. Bulduklarımı paylaşayım istiyorum çünkü bu konu yaratıcı işlerle uğraşan çok kişiyi ilgilendiriyor ve benim bilgi edinmeye çalışırken çektiğim ızdırabı çeksin istemem kimse.

KİTAP TELİFİ

Öncelikle bir kitabınız varsa Uluslararası Standartlar Organizasyonu tarafından hazırlanan kitap numaralama sistemine dahil olması için ISBN numarası almak gerekiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı sayfasından ve görüldüğü üzere ücretsiz alınabiliyor https://sgb.ktb.gov.tr/

Eğer bunu şirketiniz adına yapmak istiyorsanız öncelikle 300 lira civarında bir ödeme yapıp yine Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın bu kez Telif Hakları sayfasından yayın yapabileceğinizi belgeleyen bir “Sertifika” için başvuru yapmak gerekiyor http://www.telifhaklari.gov.tr/Sertifika-Basvuru-Ekrani

GAZETE, DERGİ vb. SÜRELİ YAYINLAR

Eğer (gazete, dergi vb) süreli yayın yapacaksanız o zaman bir “ISSN numarası” almak gerekiyor. Yine Kültür ve Turizm Bak.’nın sayfasından başvuruluyor https://ekygm.gov.tr/ Yayının özelliğine göre istenen evraklar değişebiliyor ama yine ücret alınmıyor https://kygm.ktb.gov.tr/TR-132563/issn-karsiligi-ucret-odemem-gerekiyor-mu.html

Bakanlık Sayfasındaki Sorulara Verilmiş Anlaşılmaz Cevaplardan Bir Örnek

Biri mesela, roman yazmış, telif hakları sayfasında haklarını korumak için ne yapması gerektiğini sormuş fakat sayfada verilmiş olan cevap o kadar karışık ki vallahi ben içinden çıkamadım. Kimse de içinden çıkamaz diye düşündüğümden şu konuyu yazayım dedim

Cevap şu: “Telif hakkı, bir fikir veya sanat eserini meydana getiren kişinin, bu eser üzerindeki haklarının tamamıdır. Söz konusu haklar, zaten eseri meydana getiren kişide olduğundan almak için yapılması gereken herhangi bir işlem bulunmamaktadır”

Yani galiba diyor ki “Kitabı demek ki sen yazmışsın, bunun hakkını almak için bir şey yapman gerekmiyor, çünkü hakları zaten senin.”

Çık şunun içinden çıkabilirsen.

Bir de eklemiş: “Ancak ispat kolaylığı sağlaması bakımından isteğe bağlı kayıt- tescil işlemi yapılması mümkündür.”

“İsteğe Bağlı Kayıtlar” ve “Zorunlu Kayıtlar”

“İsteğe bağlı” yani zorunlu değil. Burada bir de zorunlu kayıtlar var çünkü. Eğer bir şirket olarak kitap basacaksan veya şirket ya da kişi olarak CD vb., yeni bir albüm çıkaracaksan zorunlu kayıtla bunu yapabileceğini belgeleyen dokümanı alman gerekiyor.

ISBN ve ISSN Uluslararası Geçerliliği => VAR.

Kitap için ISBN, dergi ve gazete için ise ISSN belgelerinin koruma sağlamada yeterli olduğunu zannediyorum, onların örneğin uluslararası geçerliliği olduğu her tarafta yazıyor. Telif hakkı kurumunda “İsteğe bağlı kayıt” denen tam nedir, ona pek aklıma ermedi.

NOTERLER ve TELİF HAKKI

Koruma için Noterden başvuru derler hep, konuyu incelemeye girişecek kişinin herhangi koruma sağlayıp sağlamadığıyla ilgili müthiş muğlak ifadeler duymaya hazır olması lazım. Asla ve kat’a netlik yok. Eğer bir koruyuculuğu varsa bunun kapsama alanı da sınırlı, örneğin sadece yurt içinde olsa gerek.

GÖRSELLER VE TELİF HAKKI, TPE’den…

Hazırladığınız bir görselin tasarım hakkını almak için bir marka patent danışmanlık şirketi aracılığıyla veya direkt TPE sayfasından da başvuru yapılabiliyor ve arada aracı olmazsa örneğin bir tasarım başvurusu için fiyatlar (aynı Noter gibi) 200 lira civarında, çok uygun fiyat ancak yurt dışında koruma sağlamıyor. https://www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/fees/informationDetail?id=103

ŞARKI SÖZÜ, ŞİİR, RESİM, FOTOĞRAF TELİF HAKKI

Diyelim bir şarkı sözü, şiir, resim, fotoğraf vb bir eseriniz var ve hakkını korumak istiyorsunuz, deminki diyaloğu hatırlatayım (“Eser zaten size ait, bunu ispat etmek için bir şey yapmanız gerekmiyor”). Yurt dışında, diyelim Avrupa’da, Amerika’da koruyuculuğu olması için burada, TPE’de diyorlar ki tasarım hakkınızın uluslararası geçerliliği olması için “Lahey Başvurusu yapın.” https://www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/resources/temp/748053EB-9AEA-4CE6-AE01-FBA6C918F0FA.pdf

Lahey Anlaşması’nın Amacı

Tek bir başvuruyla uluslararası birkaç ülkede birden koruma sağlayan bir sistem. Mükemmel ötesi bir sistem olmalı diye düşünüyor insan. https://www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/resources/temp/D805F839-8028-4029-9294-E6F61CABE768.pdf

Kimler başvurabilir

diye baktığımızda Türkiye olarak Lahey Anlaşması’na taraf olduğumuz için bizler Türk Vatandaşı olarak, veya burada oturma izni bulunan kimse olarak ya da burada şirketi olan kişiler olarak başvurabiliyormuşuz.

“Lahey Anlaşması çerçevesinde uluslararası başvuru yapma olanağı anlaşmaya taraf olan bir ülke ya da hükümetler arası kuruluşta ikametgâhı veya gerçek ve faal sınaî veya ticari kuruluşu olan gerçek yahut tüzel kişiler ile anlaşmaya taraf ülke vatandaşlarına tanınan bir haktır”

https://www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/resources/temp/748053EB-9AEA-4CE6-AE01-FBA6C918F0FA.pdf

Peki ben diyelim bir şiir yazdım, bir şarkı sözü yazdım, Lahey başvurum nerelerde geçerli oluyor? Doğru ve Batı Avrupa’da ve Afrika’da geçerli. Amerika’da? Orada geçerli değil. Neden değil? Biz Lahey’de oralara şuralara hepsine taraf değil miyiz? Evet öyleyiz, öyleymişiz ama nedenini bilmiyorum, orada geçerli değil. Cenevre Metni’ni imzalamışız, Lahey Metni’ni imzalamışız, Londra Metni’ni de imzalamışız ama nasıl imzaladıysak bunlar neden bizim lehimize işlemiyor, neden bir Avrupalı’nın sahip olduğu haklara sahip değiliz bilmiyorum ama sahip değil gibi görünüyoruz işte.

[embed]

Peki Avrupa ülkelerinden birkaçını gözümüze kestirdik, diyelim Almanca bir şiir yazdık ve onun haklarının geçerli olması için Almanya ve İsviçre’de telif hakkı başvurusunda bulunmak istiyoruz. Nereye başvuracağız? Aşağıda diğer yazanı geçin, direkt Dünya Patent Örgütü’ne, WIPO’ya başvurmak gerekiyormuş. Denedim, hep aynı cevapla karşılaştım.

“(…) başvuru sahibinin ülkesindeki ulusal ofise veya doğrudan Uluslararası Büroya (WIPO) yapılabilmektedir.”

[embed]

TPE’nin fiyat hesaplaması sayfasını hiç açmayın, hiç bağlantısını bile vermeyeyim anlaşılmaz cümleler kurulmuş okuyup gözünüzü yormayın, İngilizce, Fransızca veya İspanyolca bilen birini bulup direkt WIPO’nun sayfasını açın. Oradaki hesaplamaları inceleyin. Ancak kabaca bir hesaplamayla sadece tek bir ülke için 3500–5000 Euro karşılığı olacak şekilde İsviçre frangı bir faturayla karşılaşıyorsunuz. Ve tabii tescilin korunmasını istediğiniz ülkelerin sayısını artırdıkça fiyat da artıyor haliyle.

https://www.wipo.int/hague/en/fees/calculator.jsp?Lang=E&ServCd=DRE&ForDate=20141011&Origin=--&ACP=TR&TotalDesigns=1&RegistrationDate=20091011

Hah, zaten Lahey Anlaşması demişken TPE’nin faydalı bağlantılar sayfası var bir tane, zaten direkt onu açmalı, WIPO’nun çeşitli sayfalarının bağlantıları bulunabiliyor orada. Formlar, fiyat hesaplamaları, bültenler, vb.

[embed]

Peki; Bir Bestemize veya Bir Videomuza Uluslararası Telif Alabilmek İçin Ne Kadar Paramız Olması Gerekiyor?

Yaklaşık olarak sonsuz :)

Uluslararası patent başvuru fiyatlarına hayli aşina biri olarak bazen sadece tek bir patentin 100 bin dolar gibi rakama mal olabildiğini biliyorum ama öyle patentler oluyor ki zaten milyar dolar ediyor, yüz milyonlar ediyor. Fakat iyi de biz iş insanı değiliz, para babası da değiliz ki alt tarafı bir tane şarkı yazdık, bir video düzenledik, bir görsel hazırladık Photoshop’ta, onun telifini almak için tarla mı satıcaz?

Lahey Anlaşması üstünden gideceksek

En az 3–5 bin Euro harcama yapmamız gerekiyor ve bu çoğunlukla sadece tek bir ülkede geçerli oluyor. Amerika’da geçerliliği yok.

Noter’de tescil ettireceksek

Sadece birkaç yüz lira tutuyor ancak işlemin hakkınızı koruyuculuğu için ne ulusal, ne uluslararası hiç bir garanti vermiyorlar.

Peki ya ABD’de? :)

İşte en ilginç bilgilere orada rastladım. Sosyalist bir avukat, sağ olsun bir destek oldu, bir ufkumu açtı ki o kadar olur. Öyle yazdığıma bakmayın adamı tanıdığım yok, Google araması yaparken rastladım kendisine, sağ olsun :)

Demiş ki “Telif hakkı ihtiyacınız varsa ve daha pahalısına gitmeyecekseniz isterseniz bizim şirketimizden veya bir başka ortalama avukatlık şirketinden bir avukat tutun, şöyle 700–1500 dolar arasında bir rakam ödeyin, böylece bir telif hakkı başvurusu yapın. Veya da hiç öyle yapmayın açın bilgisayarınızı copyright.gov sayfasına girin, yüksünmeden, üşenmeden gerekli formları doldurun, sadece 40–50 dolara telif hakkınız için başvuruyu kendiniz yapın. Hiç araya kimseyi sokmayın ne gerek var!” demiş adam :)

Copyright.gov Sayfasına Girdik

Copyright yani telif hakkı neyi koruyor: “Şiir, roman, film, şarkı, bilgisayar yazılımı ve mimari gibi edebi, dramatik, müzikal ve sanatsal eserler (resim, çizim, fotoğraf da dahil). Telif hakkı, gerçekleri, fikirleri, sistemleri veya çalışma yöntemlerini korumaz, ancak bunların ifade edilme şeklini koruyabilir.”

[embed]What Does Copyright Protect? What does copyright protect? Copyright, a form of intellectual property law, protects original works of authorship…www.copyright.gov

Başka Nelerin Telif Hakkı İçin Başvurulabiliyor? Cevapları şu Bağlantıda;

https://www.copyright.gov/help/faq/faq-protect.html

Kimler başvurabiliyor

Yabancılar Başvurabilir Mi?

Sorunun kısa cevabı: EVET.

Can foreigners register their works in the United States?

“Any work that is protected by U.S. copyright law can be registered. This includes many works of foreign origin. All works that are unpublished, regardless of the nationality of the author, are protected in the United States. Works that are first published in the United States or in a country with which we have a copyright treaty or that are created by a citizen or domiciliary of a country with which we have a copyright treaty are also protected and may therefore be registered with the U.S. Copyright Office. See Circular 38a, International Copyright Relations of the United States, for the status of specific countries, and Circular 38b, *Copyright Restoration Under the URAA”*

[embed]Who Can Register? Can foreigners register their works in the United States? Any work that is protected by U.S. copyright law can be…www.copyright.gov

Şimdi ilginç olan biz bir Türk Vatandaşı olarak diyelim orada telif hakkı başvurusunda bulunduk, hakkımız nerelerde geçerli oluyor diye bakınca 20 sayfalık açıklamalarla dolu bir metin var. Elbette listede Türkiye de dahil olmak üzere birçok ülke var liste neredeyse sonsuz. Bağlantısı şurada:

[embed]

Ne Kadara Mal Oluyor?

Online, elektronik başvuru 45–65 Dolar tutuyor. Sadece… Eğer tek bir eser söz konusuysa, başvuran tek bir kişiyse sadece 45 dolar tutuyor. Bir ay kadar önce bu fiyatlar 30–35 ve 45 dolardı, vatandaş zorlanmadan, rahatça başvurabilsin diye fiyatları düşük tutmaya hep gayret göstermişler ve bu sanırım 1970'lerden beri bu fiyatlar böyleymiş. Demek çok yeni, “ciddi” bir zam yapmışlar da ancak bu kadar olmuş :) Bizim Noter masrafından fazla değil…

İşte aşağıda şu yazdığımın kontrol edilebileceği bağlantı.

[embed]

MOZILLA FIREFOX veya MICROSOFT EDGE, asla Google DEĞİL

Ve bir uyarı… Devletin resmi sayfası olan Copyright.gov sayfasında bağlantı kopmaya ve bağlantılar tıklanmamaya çok meyilli. Bunu yaşamamak için bilgisayarınıza Mozilla Firefox indirdiğiniz an problem çözülüyor.

eco.copyright.gov Sizin Yeriniz

Tek kişi olarak başvuruyorsanız ve online başvuru yapıyorsanız, yani internet kullanma beceriniz varsa, illa postayla basılı kağıt, Cd DVD göndereceğim gibi bir ısrarınız yoksa 5–10 dolar da daha düşük fiyatlı, daha hızlı işlediği söylenen ve pratik olan eco.copyright.gov sayfası sizin yeriniz

Acele etmeden okuyun, formları iyi inceleyin hangilerini doldurmanız gerektiğine iyi karar verin acele etmeyin. Fiyat konusunda çok dikkatli okuyun yine. Bazen tek bir terimi yanlış seçtiğinizde bir bakıyorsunuz fiyat 20 dolar yukarı çıkmış, sizin hatanız o. Yanlışı bulup düzeltin, fiyatın aşağı, olması gereken yere indiğini görün, tekrar devam edin.

Aşağıda da online başvuru sayfası. İyi eğlenceler dilerim :)

https://eco.copyright.gov/eService_enu/start.swe?SWECmd=Start&SWEHo=eco.copyright.gov