İki Ucu Keskin Kılıç; Çile veya Istırap

Photo by Tyler Quiring on Unsplash

Ne olduklarını öğrenmeden önce Çile ve Istırabın anlamlarını karıştırırdım. Tasavvufçuların çile çekmek kavramını ilk duyduğumda bana çok sado-mazoşist gelmişti. Bir gün gerçekten bunu düşününce anladım ki aslında Çile ve Istırap bir nevi birbirinin zıttı şeylerdi.

Çile, bir değer ve misyon doğrultusunda zorluklara katlanmak, “nefsinin istemediği” şeyleri yapmak, “nefsinin istediği şeyleri” yapmamak denilebilir. Yani istediğini yapmamanın ve istemediğini yapmanın zorluğu.

Sağlıklı olmak için tatlı ve şekeri azaltmak bir çiledir. Başarılı olmak için binlerce uyarana (ölümüne kaydırılacak videolara, sigaraya, insanlara, Netflix’e, oyunlara) karşın, yapmayı en az arzuladığın ama önemli şeyleri yapmak çiledir. Temizlik, çöpü atmak ve duş almak gibi yapmak gereken ama istenmeyen şeyler de çiledir.

Gerçek şu ki, modern dünya gelmiş geçmiş en güçlü uyaranlara sahip bir cehenneme dönüştüğü için bizim işimiz önceki nesillerden kolay değildir. İzlenecek sonsuz dizi, video, Tiktok klibi, oynanacak sonsuz oyun, Instagramda ve Twitterda sonsuz dedikodu, “kafein, şeker, sigara ve alkol” gibi sonsuz ve ucuz uyarıcı kimyasal ve beynimizin dopamin döngüsünü nasıl kontrol edeceğini bilen binlerce yapay zeka algoritmasına ve büyük (big brother) şirketlere hizmet veren bilim insanlarına karşı çok bir şansımız olması beklenemez.

“Sonsuz uyaranın olduğu bu dünyada, bizim için gerçekten önemli ve bize faydalı şeyleri yapmak için beklediğimiz motivasyon asla gelmeyebilir.”

Beyinde dopamin patlaması yaşatacak içecekler, her an dikkatini dağıtacak like ve yorum bildirimi beyin için daima daha motive edici olacaktır.

Peki çözüm nedir? Bunun kadim sırrına insanlık her zaman sahipti;

Çile. Yani istemeye istemeye, onca dikkat dağıtıcaya rağmen zorluk ve acı çekmeyi kabul etmek.

Bunu yaparken şunu asla unutmamak gerekir. Çoğu insan motivasyon bekleme bataklığına düşmüştür. Ancak,

“Motivasyon çoğu zaman çileden sonra gelir”

Peki çile çekmeyi kabul etmezsek ne olur? Bunca haz veren şeye karşın insan neden çile çekmeyi tercih etsin ki? Haz veren her şey şu an daha kolay. Çilesiz hazzın sonu konusunda çoğu din aynı fikirdedir; Kolay hazzın sonu ıstıraptır.

“İnsan çile çekmeyi reddederse, ıstırap çekmeyi kabul etmek zorunda kalabilir.”

Çocukken kimsenin severek ve isteyerek okula gitmeye devam ettiğine inanmıyorum. Okula gitmek çocukken bir çileydi. Bu çileyi devlet ve aile zoruyla çektik. Çile çekmeden okuma-yazmayı bile öğrenmemiz pek mümkün değildi.

Şu an kendi geleceğine yatırım yapmak yerine, Netflix’te bir dizi izlemenin kolay hazzına kapılıp, kendini geliştirmek için çekmen gereken çileyi çekmezsen, gelecekte ıstırabın bir çok türüne maruz kalabilirsin; Pişmanlık, yetersizlik, üzüntü hatta kayıp.

Çile ve Istırap, iki ucu keskin kılıç.

Nihayetinde, çile ve ıstırap arasındaki en keskin fark ‘seçim’ unsurudur. Çile, özgür iradenin bir beyanıdır; ıstırap ise iradesizliğin bedelidir. Sanılanın aksine, canının her istediğini anında yapan insan özgür değildir; o, dürtülerinin, biyolojisinin ve ekranın arkasındaki o algoritmaların kölesidir. Gerçek özgürlük, arzu ettiğini yapabilmek değil; gerektiğinde arzu ettiğin şeye ‘hayır’ diyebilme gücüdür. Bu yüzden bugün gönüllü olarak çektiğimiz her çile, aslında kendi egemenliğimizi ilan ettiğimiz bir özgürlük mücadelesidir.

Bu yazıyı okuma çilesini çektiğiniz için teşekkür ederim.

Buraya kadar anlattıklarımda “dil”’in keskinliğini kullandım. Lisan ve hitabet, şekilci ve keskindir. Bu vurucu ifadelerden sonra kendimi biraz düzeltmek isterim. Netflix izleyip oradan çok önemli bir şey de öğrenebilirsin. Düşük ihtimallide çile çekmeden başarılı olabilirsin veya çok daha düşük olasılıklarla kolay hazlara rağmen hiç ıstırap ta çekmeyebilirsiniz. Kutunun ve dualitenin dışına çıkanlar için daha fazlası ve farklı seçenekler her zaman olabilir. Hazza, dualiteye, ego/nefse karşı olmadığımı da söylemeliyim. Bunların hepsinin bir değeri ve işlevi olduğunu düşünen biriyim. Ancak “insan dillerinin” şekilci bir varlık olması sebebiyle en iyi bu şekilde izah edebilirdim. Sürçülisan ettiysek affola.

İleri Okuma

“Özgüven Boşluğu” — Russ Harris

“Dopamin Ulusu” (Dopamine Nation) — Dr. Anna Lembke

“İnsanın Anlam Arayışı” — Viktor Frankl

“Yaratma Savaşı” (The War of Art) — Steven Pressfield

“Ahlak Mektupları” — Seneca

[embed]