Beden Dili ve Polisiye Kurgu

Beden dili insan davranışları ve düşünceler ile doğrudan ilişkili. Joe Navarro’nun beden dili üzerine geniş bir anlatı olan Beden Dili okumaya değer. Özellikle beden dilinin ve gözlemin kurguyu ne kadar zengileştirdiği göz önüne alınırsa, yazanlara faydalı bir kitap önerisi olarak bir kenara not edilmeli.

Alfa Yayınları.

Joe Navarro, ismini duydunuz mu bilmiyorum. Navarro, 25 yıllık FBI kariyerine sahip, “usta casusları” ve sayısız suçluyu yakalamış dikkate değer bir isim. Polisiye hikaye ve olaylardaki akıl yürütmeden de yola çıkarsak, Navarro ilginç şeyler söylüyor. Yazar, tüm profesyonel yaşamını sözel olmayan iletişim yani beden dili üzerine çalışarak geçirmiş ve bu becerilerin, etrafımızdaki insanların duygu, düşünce ve niyetlerini anlamamız için eşsiz bir kaynak olduğunu iddia ediyor.

***Üyeliksiz okuma bağlantısı.***

İnsanların beden diline bakarak aklından geçenleri okumak, yalanı ortaya çıkarmak ve kişisel ilişkilerinizi dönüştürmek gerçekten ilgi çekici. Navarro’nun, psikolog Marvin Karlins ile birlikte yazdığı “Beden Dili: Eski FBI Ajanından İnsanların Bedenini Okuma Rehberi” kitabından alınan çarpıcı örnekler ve temel prensiplerle, beden dilinin sessiz gücünü bir göz atalım.

FBI’ın Vaka Dosyalarından Çarpıcı Örnekler

Sözel olmayan dil, insanlar bilincinde olmadan gerçek düşünceleri ve niyetleri açığa çıkarır, onları ele verir. Sözlü ifadeler kişisel amaçlara yönelik bilinçli olarak oluşturulabilirken, beden dili çok daha gerçek bilgiler içerebilir. Kitaptan, Navarro’nun kariyerindeki bu gerçeği kanıtlayan, somutlaştıran örneklere göz atalım.

1. Buz Kıracağı Katili ve Göz Kapaklarının Sırrı

Bir cinayet davasında, bir adam esas şüpheli olarak görülmüyordu. Cinayet silahı olan buz kıracağının kullanıldığı bilgisi ise kamuoyuna sunulmamıştı. FBI ajanı, sorgu sırasında şüpheliye cinayette kullanılabilecek farklı silahları sıraladı: “Tabanca mı kullanırdınız?”, “Bıçak mı kullanırdınız?”, “Buz kıracağı mı kullanırdınız?”, “Çekiç mi kullanırdınız?”.

Ajan, sıra buz kıracağına geldiğinde, adamın göz kapaklarının inip, bir sonraki silah okunana kadar kapalı kaldığını fark etti. Bu tepki, adamın cinayet silahını bildiğini gösteren tekil ve kritik bir sözel olmayan işaretti. Bu andan itibaren soruşturmanın bir numaralı şüphelisi haline gelen adam, kısa süre sonra suçunu itiraf etti.

2. Gözün Bloke Olması: Bir İhmalkârlık İtirafı

Porto Riko’daki trajik bir otel yangını soruşturmasında, güvenlik görevlilerinden biri ilk şüpheliydi. Navarro, sorgu sırasında adama yangınla ilgili kesin sorular yöneltti. “Yangını çıkaran sen misin?” sorusunda hiç endişeli görünmeyen görevlinin gözleri, “Yangın çıktığında nerede bulunduğunu” sordukları anda bloke oldu, yani gözlerini kısıp, kapattı veya perdeledi.

Navarro, bu “gözün bloke olması” davranışının, kişinin kendini tehdit altında hissettiği veya gördüğü şeyden hoşlanmadığı zamanlarda oluştuğunu biliyordu. Bu durum, asıl meselenin kundaklama değil, adamın görev yeri ihlali olduğunu gösterdi. Güvenlik görevlisi, en sonunda kız arkadaşını görmek için görev yerini terk ettiğini itiraf etti. Sözel olmayan bu ipucu sayesinde gerçek kundakçılar yakalandı.

3. Bir Dudak Büzülmesi Milyon Dolarları Kurtarabilir

Bir İngiliz denizcilik şirketine danışmanlık yapan Navarro, yüklü bir kontrat görüşmesine katıldı. Taraflar kontrat maddelerini tek tek incelerken, karşı şirketin şef müzakerecisinin, geminin belli bir bölümündeki donanıma yönelik detaylı bir madde okunduğunda dudaklarını büzdüğünü (ağzının içine çektiğini) fark etti. Dudak büzmek, kişinin endişe duyduğunun ve bir şeylerin yanlış olduğunun evrensel bir işaretidir.

Navarro, müşterisini hemen uyardı. Madde üzerinde yeniden görüşme ve detaylara yoğunlaşma sonucunda, müşterisi potansiyel olarak 13,5 milyon dolarlık bir riskten kurtulmuş oldu. Karşı tarafın sözel olmayan rahatsızlık davranışı, maddenin netleştirilmesi gerektiğinin açık bir işaretiydi.

Yaşamınızı Zenginleştirmek Öneriler

Navarro’ya göre, sözel olmayan davranışları okuyabilen ve yönetebilen insanlar, bu beceriden yoksun olanlara kıyasla daha başarılı bir yaşam sürerler. Bu beceri, doğru eğitim ve sürekli çalışmayla öğrenilebilir.

Sözel olmayan iletişimi başarılı bir şekilde gözlemlemek ve çözümlemek için Navarro’nun rehberliğinde uygulayabileceğiniz bazı talimatlar:

Photo by Jean-Louis Aubert on Unsplash

1. Çevrenizin Yetkin Bir Gözlemcisi Olun

Gözlem, sözel olmayan iletişimi çözümlemenin en temel gerekliliğidir. Çoğu insan bakmasına rağmen tam olarak göremez. Sherlock Holmes’ün “Görüyorsun ama gözlemlemiyorsun” ifadesi tam olarak durumu özetliyor. Uyumlu gözlemi bir yaşam tarzına dönüştürün; bu bilinçli, planlı ve sürekli çalışma gerektiren bir davranıştır.

2. Bağlam Dahilinde Gözlem Yapın

Davranışları içinde bulundukları bağlamla birlikte anlamaya çalışın. Örneğin, bir trafik kazası sonrasında insanların şok geçirmiş ve sersem bir halde olması beklenir (titreme, odaklanamama, huzursuzluk). Ancak bir iş görüşmesinin başlangıcında gerginlik beklemek normaldir; bu gerginliğin belirli sorularda tekrar oluşması, bağlam dışında bir tepkiye işaret edebilir.

3. Sözel Olmayan Evrensel Davranışları Tanımlayıp Çözümleyin

Evrensel davranışlar, birçok insanda aynı şekilde görülen beden işaretleridir. Dudak büzmek (dudakları neredeyse yok olacak şekilde ağzın içine çekmek) evrensel bir ifadedir ve endişe duyulduğunun, bir şeylerin yanlış olduğunun açık bir işaretidir.

4. Sözel Olmayan İdyosenkratik (Özel Durumlara Özgü) Davranışları Saptayın

Bu davranışlar bireylere özgü işaretlerdir. Örneğin, çocuğunuzun her sınav öncesinde kafası kaşıması ve dudaklarını ısırması onun gerginliğini gösteren güvenilir bir idyosenkratik davranış olabilir. “Gelecekteki davranışlarımızın en açık göstergesi, geçmişteki davranışlarımızdır,” kuralını unutulmaması gereken bir detay.

5. İnsanların Temel Davranışlarını Saptayın

Bir kişinin “normal” davranışlarını (oturuş şekli, ellerini koyduğu yer, duruşu, yüz ifadesi) gözlemleyin. Temel davranışlara aşina olmak, karşınızdaki kişinin bu temel davranışlardan saptığı zamanları anlamanıza imkân tanır, ki bu yabana atılmayacak bir bilgidir.

6. Her Zaman Küme Halindeki İfadeleri Yakalayın

İnsanları doğru okuma beceriniz, birden çok ifadeyi veya davranışsal beden işaretini küme halinde gözlemlemeye başladığınızda gelişecektir. Bu işaretler bir yapbozun parçaları gibidir. Bir iş rakibinin önce stresli davranışlar gösterip ardından yatıştırıcı davranışlar içine girdiğini görmek, zayıf olduğunu hissettiği bir noktadan pazarlık yapmaya çalıştığını anlamanızı sağlayabilir.

7. Davranış Farklılıklarını Saptayın

Davranışlardaki ani değişiklikler, kişinin gördüklerini nasıl yorumladığını veya duygusal olaylara nasıl uyum sağladığını ortaya koyar. Bu türden değişikliklerin dikkatli gözlemlenmesi, olayları meydana gelmeden önce tahmin edebilmenizi sağlayarak size ciddi bir avantaj sağlayacaktır.

Beden dilinin sessiz dili üzerinde uzmanlaşmak, ister mesleki hayatta, ister yakın çevre ve ailemizle olan ilişkilerinizi etkiler. Ve gerçek bir gözlemci için ciddi ödüller sağlayacak bir iş. Bilhassa yazarlar ve kurgu eserler ortaya koyanlar için, insanı gözlemlemek, insanın duygularını anlamlandırmak için devasa bir araç. Kitabı bir öneri olarak not edelim.

Örnekler ve alıntılar Beden Dili Eski FBI Ajanından İnsanların Bedenini Okuma Rehberi (Joe Navarro, Marvin Karlins), Alfa Yayınları kitabından alınmıştır.