Konforlu Kafes

Ankara’da doğup büyümüş biri olarak Atatürk Orman Çiftliği Hayvanat Bahçesi’ne defalarca gittim. Çocukken, gençken… Her gidişimde aynı duyguya kapılırdım: Hayvanlar çok sıkış tıkıştı. Dar alanlar, beton zeminler, sınırlı hareket. Benim onları görmem hiçbir şeyi değiştirmiyordu ama yine de içimden şunu geçirirdim: Bu eziyet edilmemeli.

Yıllar sonra Ankara’da hayvanat bahçesi kalmayıp yerinin “Melih Land”e dönüşmesinin ardından, kızımı Sakarya’daki Ormanya’ya götürdüm. Büyük bir tabiat parkıydı. Ağaçlar, geniş alanlar, göletler… Hayvanlar daha özgür gibiydi. Daha yaşanabilir bir ortam vardı. İlk bakışta insan rahatlıyordu.

Ama biraz dolaştıktan sonra fark ettim: Sonuç aynıydı. Hayvanlar özgür değildi. Sadece bu hâl, eskisine göre daha katlanılabilirdi.

Aslında hayatımıza da tam olarak böyle bir kafes geldi. Doğrudan bir hapishane değil; hareket alanı var, seçenekler var, hatta zaman zaman keyif de var. Ama yine de özgürlük yok. Çoğumuz bu gerçeği kabullenmek yerine kafesler arasında karşılaştırma yapıyoruz: *Benim alanım biraz daha geniş.

• *Benimkinde manzara var.
• Benimkinde kapı daha seyrek kapanıyor.

Kapitalist vitrinler bu karşılaştırmayı sürekli besliyor. Böylece asıl soruyu sormaktan kurtuluyoruz: Neden kafesteyiz?

Bu soru rahatsız edici. Çünkü cevabı yalnızca “sistem” değil. Evet; ekonomik şartlar, coğrafya, aile, kültür… Hepsi etkili. Ama hepsi her şeyi açıklamıyor. Mesela biliyorum ki köyde parasız kalsam açlıktan ölmeyeceğim. Buna rağmen şehirde, maaşa bağlı yaşamayı seçiyorum. Demek ki mesele sadece özgürlük değil. Konfor.

Konfor, insanı korur. Ama aynı zamanda yavaşlatır. Keskin köşeleri törpüler. Belirsizliği azaltır. Risk alma ihtimalini düşürür. Ve bunu yaparken insana sürekli şunu fısıldar: “Burada kal. Burası güvenli.”

Güvenlidir. Ama canlı değildir.

Konforlu kafesin içindeyken özgürlük çoğu zaman teorik bir kavramdır. Ancak kafesten çıkanları gördüğümüzde bir şey fark ederiz: Demek ki kapı sadece dışarıdan kilitli değilmiş. İçeriden de açılabiliyormuş.

Bu farkındalık kritik bir eşiktir. Çünkü bu noktadan sonra “suçu sisteme atma” konforu azalır. Her şeyin sorumluluğunu almak değil belki; ama en azından şu gerçeği kabul etmek gerekir: Kalmak da bir tercihtir. Gitmemek de.

İnsan kafesin içinde yaşayabilir. Hatta uzun süre bunu fark etmeden yaşayabilir. Ama hayatın bir yerinde şu soru gelir: *“Neden müdürü, çocuğumdan daha çok gördüm?”

• Bu sorunun devamı daha da rahatsız edicidir: “Bunu ben seçtim.”

Bu yüzden mesele sadece kafesi kırmak değildir. Mesele, hangi konforların gerçekten gerekli olduğunu ayırt edebilmektir. Çünkü bazı konforlar korur; bazıları ise sadece alıştırır.

Ve belki de denge, kafesten tamamen çıkmak değil;

kafesin bizi ne kadar yavaşlattığını fark edebilmektir.