Altın Yağmuru ve Arzu: Klimt’in Danae’si

Altın Yağmuru ve Arzu: Klimt’in Danae’si

Mit, beden ve haz üzerine bir resim..

Yunan mitolojisinin, Gustav Klimt’in dünyasıyla buluştuğu yerde şekillenen bir figür var; Danae..

Klimt’in hazla çizdiği kadınlar arasında, kendisini çevreleyen şehvetli atmosferle en çok bütünleşen beden belki de odur. Son zamanlarda en çok ona takılıyorum.

Aslında mesele yalnızca resmin kendisi değil. Bir sanat eserinin arkasındaki hikâyeyi tamamlayan o öz, o dışa vurum.. Mitoloji zaten sanat için tükenmeyen bir kaynak. İnsan zihni gibi.. susmayan, sürekli üreten, gündelik yaşamdan, tarihten, mitlerden beslenen ama gerektiğinde hepsinden uzaklaşabilen canlı bir yapı. Geçmişin fısıltılarına kulak vermek ya da onu yeni bir forma dönüştürmek gibi.

Zeus’un arzusu: Altın yağmuru

Bu hikâyede sahneye çıkan figür tanıdık.. Olimpos’un sınır tanımayan tanrısı Zeus. Argos kralının güzeller güzeli kızı Danae, bir kehanet yüzünden bronz bir kuleye kapatılır. Çünkü doğuracağı çocuğun kralı öldüreceği söylenir. Ama hiçbir kehanet, hiçbir duvar Zeus’u durduramaz. Zeus, kuleye altın yağmuru olarak sızar. Danae ile birleşir. Ve bu birliktelikten Perseus doğar. Kehanet gerçekleşir. Klimt tam da bu anı resmeder: Danae, kapatıldığı yerde, huzurla uyur gibi görünürken aslında bir haz anının içindedir.

Peki Klimt’in kadını, teslimiyet mi, güç mü?

Danae’nin bedeni resmin neredeyse tamamını kaplar. Cenin pozisyonuna yakın bir duruş.. Kapanmış gözler, aralanmış dudaklar, sıkıca kavranmış bir kumaş parçası. İlk bakışta dinginlik vardır. Ama biraz daha dikkatle bakıldığında bu bir uyku değil; bir vecd hâlidir.

Klimt’in kadınları hiçbir zaman pasif değildir. Onlar saf ve uysal değil; güçlü, çekici, hatta tehditkâr figürlerdir. Birer femme fatale. Ve bu tesadüf değildir.

Gustav Klimt’in hayatı da eserleri kadar taşkındır. Portresini yaptığı kadınlarla yaşadığı ilişkiler, söylentilere göre onlarca çocuk.. Estetik tutkusu ile bedensel arzu arasında gidip gelen bir hayat. Danae de bu dünyanın bir parçası.. Hem teslim olan hem de arzunun merkezine yerleşen bir figür.

Altın, beden ve biyoloji..

Klimt’in altın kullanımı yalnızca estetik bir tercih değildir. Ravenna’daki mozaiklerden etkilenmiş, kuyumcu bir babanın oğlu olarak büyümüş biri için altın, neredeyse doğal bir dil.

Ama mesele burada bitmez.

Klimt, Charles Darwin okur, biyolojiye merak salar. Hücre yapılarıyla ilgilenir. Sanat tarihçilerine göre tablolarındaki oval formlar yumurtayı, dikdörtgen formlar ise spermi temsil eder. Bu bakışla Danae’ye tekrar bakıldığında, resim yalnızca erotik bir sahne değil; aynı zamanda bir döllenme, bir yaratım anı hâline gelir. Haz ve biyoloji iç içe geçer.

Bir çağın kırılması; ahlak, sanat ve isyan..

Klimt’in yaşadığı dönem sıradan bir dönem değildir. Sanatçılar, Hristiyanlığın katı ahlakından bunalmış, dışlanmış hissederler. Ve buna itiraz ederler. Aynı dönemde Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud ve Richard Wagner gibi isimler düşünce dünyasını sarsmaktadır. Sanat artık yalnızca güzellik üretmez. Kışkırtır, rahatsız eder, sınırları zorlar.

Nietzsche’nin dediği gibi:

“Doğrular yüzünden ölmemek için elimizde sanat var.”

Sanat, bilgiye karşı bir deva, düzene karşı bir panzehir olur.

Klimt de mitolojiyi kullanarak aslında başka bir şeyi gizler; erotizmi. Ama bu bir kaçış değil, aksine bilinçli bir estetik stratejidir. Kadın bedeni.. seyirlik mi, özne mi?

John Berger, kadın bedeninin sanat tarihinde çoğu zaman “seyirlik nesne” olarak sunulduğunu söyler. Ama Klimt’in kadınları bu tanımı zorlar. Onlar sadece bakılan değil; hisseden, isteyen, var olan bedenlerdir. Duygularını açıkça sergilemezler belki ama izleyiciyi yorum yapmaya zorlarlar.

Danae’ye bakarken aslında şunu sorarız: Bu bir teslimiyet mi, yoksa hazzın gücünü sahiplenmek mi?

Son bakış: haz, güç ve ölümsüzlük.. Danae’nin bedeni düşsel bir mekânda asılı gibidir. Zaman yoktur, mekân yoktur. Sadece beden, haz ve altın.

Belki de bu yüzden bu resim uzun süre eleştirilmiş, hatta pornografik bulunmuştur. Çünkü yalnızca bir mit anlatmaz; arzunun kendisini görünür kılar.

Klimt’in dünyasında kadın, korkulacak bir güçtür aynı zamanda. Tabuların arasında yol açan, arzuyu saklamayan, hatta onunla var olan bir figür.

Ve belki de bu yüzden, bu resme her baktığımızda aynı şey olur:

Tanrılar çoktan gitmiş olsa bile, arzu hâlâ konuşmaya devam eder.