Rebecca Naden / Reuters

Fiziksel ve Ruhsal Canlanma Garantili 6 Basit Adımla Sabahlarınızı Kontrol Edin!

Yaklaşık bir aydır uyguladığım kişisel protokollerle güne mutlu bir başlangıç yaparak iyi oluş yolculuğunuzu hızlandırabilirsiniz.

Herkese tekrar merhaba. Kısa bir duraklamanın ardından yeniden karşınızdayım. Ocak ayından beri aralıksız yazdığım bu blogda, ağustos başı gibi kendimi biraz tükenmiş, umutsuzluğa kapılmış ve anksiyetik hissetmeye başladım. Dünya ve ülke gündemi durmadan üzerime gelirken, yedi ay tam performansta yazdığımı fark edip yavaşlamam gerektiğine karar verdim.

Öyle de yaptım.

Ağustos ayına iki yazı bırakıp bugüne dek inzivaya çekildim. Bu esnada kısa bir tatile çıktım. O tatilden sosyal medyada tek bir kare fotoğraf bile paylaşmadım. Beş kitap okudum; hiçbiri hakkında not almadım veya üzerlerinde uzun uzadıya durmadım. Salt keyfim için, plansız okuma yapmanın tadına vardım. Bir türlü yetişemediğim yeni filmleri sonunda yakaladım. İzlemek istediğim iki-üç diziyi izledim…

Hiçbir şeyi içselleştirmedim ve az sonra size anlatacağım bazı basit pratikler sayesinde, bu bir ayda hızla kenarına sürüklendiğim depresyon uçurumundan yuvarlanmadan güvenli alanıma geri dönebildim.

Ara vermekte bir beis görmüyorum; neticede buraya beş sene ara vermiş biriyim. Sonunda iyi hissedeceksem, ne kadar sabit kaldığımın bir önemi yok.

Yeter ki durduğum yerde çürümeye başlamayayım.

Sizin de fark ettiğiniz üzere, bu blogun belli bir nişi yok. Spontane gelişiyor, editoryal kaygılar taşımıyor ve tamamen benim anlık düşüncelerim ve tepkilerimin güdümünde büyüyor. Yine de şöyle bir tepeden bakıldığında genellikle daha mutlu olmanın yollarını aramaya odaklandığı açıkça görülüyor.

Blogun yazarı olarak benim fark ettiğim en önemli şey ise okurlarımdan ve dostlarımdan gelen soruların “daha mutlu olmak”tan ziyade “daha az mutsuz olmak”la ilgili oluşları.

İnsanlar bana yıllardır karşılıklı ilişkilerindeki anlaşmazlıkları nasıl çözebileceklerini, nefret ettikleri bir işten nasıl ayrılabileceklerini ya da anksiyete ve üzüntüyle ne şekilde baş edebileceklerini danışıyor.

İllüstrasyon: Adam Maida

Ben de cevaplarımı verirken daima elmayla armut ayrımına dikkat ediyorum: Çünkü daha mutlu olmakla daha az mutsuz olmak kulağa benzer uğraşlar gibi gelseler de, aslında aynı şeyler değiller.

Nörobilim bize uzun zamandır şunu söylüyor: Olumlu duygularla olumsuz duygular beynin farklı bölgelerinde şekillenir. Yani mutlulukla keder aynı kökten filizlenmez; her biri kendi bahçesinde yetişir.

Duyguların varlık nedeni, bizi fırsatlara yaklaştırmak ya da tehditlerden korumak olduğunda, limbik sistemin içindeki kimi bölgelerin bu farklı mesajları üretmek üzere özelleştiğini görüyoruz. Beynimiz adeta içsel bir haber merkezi gibi çalışıyor ve kimi bölümler “tehlike” manşeti atarken, kimisi “umut” manşetini önemsiyor.

Olumlu ve olumsuz duyguların ayrımı genelde yoğunluklarının birlikte hareket edip etmediği ölçüt alınarak yapılıyor. Pozitif ve negatif ruh hallerinde ortalamanın altında veya üstündeki yoğunluk (psikologların “affect” dediği şey) uzun süredir bilim insanlarının araştırma konusu…

Hatta bu araştırmalar sonucunda “Pozitif ve Negatif Duygu Durumu Ölçeği” adında bir test bile geliştirilmiş.

Teste buradan ulaşıp kendiniz için yapabilirsiniz:

***Pozitif ve Negatif Duygu Durum Ölçeği (PANAS) Testi***

Bu testin neticesinde hem pozitif hem negatif duyguda ortalamanın üstünde misiniz (sözümona “Çılgın Bilim İnsanı” profili), yoksa yüksek pozitif, düşük negatif misiniz (“Çığır Açan Destekçi / Cheerleader”), veya yüksek negatif, düşük pozitif misiniz (“Şair”), ya da her iki yönden de düşük müsünüz (“Hakem / Judge”) kolaylıkla öğrenebilirsiniz.

Test size, kişisel iyi oluş yolculuğunuzda daha mutlu olmaya mı (Hakemler), daha az mutsuz olmaya mı (Çılgın Bilim İnsanları) yoksa her ikisine birden mi (Şairler) odaklanmanız gerektiğini söyleyecektir.

Eğer bir Destekçi iseniz ve her iki konuda da iyiyseniz, aferin size, benden oldukça ileridesiniz demektir. Ben asla öyle biri değilim.

Aslında, daha ziyade Çılgın Bilim İnsanı spektrumunun uçlarındayım; hem pozitif hem de negatif duygu yoğunluğunda yüzde 90’lar civarında puan alıyorum.

Benim sorunum genelde daha mutlu hissetmek değil; yoğun negatif duygu durumlarını nasıl yöneteceğimle ilgili. Bu özelliğim klinik olarak endişe verici bir durum oluşturmuyor (zaman zaman antidepresanlardan destek alsam bile), ama denetimsiz hale geldiğinde iyi oluşuma ciddi zararlar verebiliyor.

Lafı bu kadar uzatıp alın test çözün dememdeki asıl neden de bu:

İyi oluşum tam yedi ay sürdü, sonra bir ay sekteye uğradı ve ben, kendimi doğru tanıyabildiğim için bu kadar hızlı ve kesin bir kalkış yaparak tekrar harekete geçebildim… Aranıza dönebildim…

İllüstrasyon: Matteo Giuseppe Pani

Konuyla ilgili beni ve benim gibileri özellikle ilgilendiren nokta şu:

Yoğun negatif duyguyu derinden hissedenler için gün içindeki deneyimler çok değişken olabiliyor. Bazı insanlar sabahları kendilerini daha iyi hissederken, geceleri daha yorgun ve somurtkan oluyorlar. Bazıları ise tam tersi… Ne hikmetse ben de tam tersini yaşayanlar arasında yer alıyorum; en yüksek negatif duygularım sabahın erken saatlerinde geliyor ve günü istediğim gibi planlamama engel oluyorlar.

Bunun nedeni uyanmayı izleyen saatlerde yükselen stres hormonu seviyelerim veya mide asitlerim olabilir. Bazen geç saatlere dek Instagram’da doomscrolling yapmamdan kaynaklı kötü uyku bunu daha da çıkmaza sokuyor olabilir. Veya basitçe, geçmişte avuç avuç sinir hapı içen annemden bana miras kalan bir özellikten kaynaklanıyor olabilir.

Henüz çözebilmiş değilim…

Ama bir şeyler kesinlikle yerli yerinde değil.

Dolayısıyla benim kişisel iyi oluş yolculuğumdaki sorunlar, sabahları başıma üşüşen güçlü negatif duyguları nasıl yönetebilirim sorusuna bağlı hareket ediyor.

Bunu, inzivaya çekildiğim geçen ay yaptığım nörobilim ve davranış bilimleri araştırmalarına dayanan altı parçalı günlük bir protokolle halletmiş olabilirim. (Umarım halletmişimdir.)

Şimdilik işe yarıyor gibi.

Zaten işe yaramasa sizinle neden paylaşayım, öyle değil mi canım okur?

Peki, madem daha fazla drama yaratmıyorum: Eğer siz de sabahları insan gibi hissetmekte zorlanıyorsanız, bu protokoller muhtemelen imdadınıza yetişecektir.

İster bir Şair, Hakem ya da tam bir Destekçi olun, ister sadece iyi hâlinizi korumak arzusu taşıyan bir amatör, fark etmez. Aşağıda paylaştığım rutini gününüzün herhangi bir saatine uyacak şekilde yaşamınıza adapte etmenin yollarını kolaylıkla bulabilirsiniz. (Kendinizi tanıyın ve zaman dilimini doğru ayarlayın yeter.)

Derrick Payton / Unsplash

1. Brāhma Muhūrta

Yoğun anksiyete ile boğuştuğum ağustos ayı süresince bazı podcast’lere şans vermek istedim ve bu esnada Çağrı Küpeli’nin Merak Listesi’ne denk geldim. Her gün sabah 4:30’da kalktığından ve bunun kendisini mental olarak radikal düzeyde olumlu tarafa çektiğinden bahsediyordu. Biraz araştırdıktan sonra bunun Hindu geleneğinde “brāhma muhūrta”, yani “yaratıcı zamanı” demek olduğunu ve güneşin doğuşundan tam 1 saat 36 dakika önce başlayan dönemi ifade ettiğini öğrendim.

Zihnin ruhsal uyanışa en açık olduğu, kuvvetli özelliklere sahip bir zaman olarak kabul edilen “brāhma muhūrta”, benim için kesinlikle oyunun kurallarını yeniden yazdı.

Modern nörobilim, güneşin doğuşundan tam 1 saat 36 dakika önce uyanmanın insan üzerinde kesin bir olumlu etkisi olup olmadığına dair açık kanıtlar sunamasa da, şafak öncesi kalkmanın gün boyunca dikkat ve belleği iyileştirebileceğine dair sağlam deneysel verilere ulaşmayı başardım. Bu da fitilimi ateşlemek için yetti. “Brāhma muhūrta” disiplininin affect’i (duygu durumunu) özellikle iyileştiren faydalarından biri, şafağın ışığına uyanmak; araştırmalar bunun ruh hâlini pozitif düzeylere çektiğini göstermiş.

Bazılarınız “Ben erkenci kuş değilim.”, “Gerçekten çok erken bir zaman dilimi.” diyerek disipline şüpheyle yaklaşabilir. Belki doğal, biyolojik uyku düzenine aykırı olduğunu bile söyleyebilir. Doğru, çünkü kronotip (sabah veya gece tipi olma) kısmen genetik mirasla ilgili bir durum. Kaldı ki ben de kimseyi zorlamadan sadece kendi serüvenimi aktarıyorum.

Ama unutmamak gerek ki uyku davranışı ve desenleri aynı zamanda çevresel şeylerden etkilendiği için eğitimle değiştirilebilir ve kolaylıkla dönüştürülebilir.

Bir süre denemekten zarar gelmez.

Yirmili yaşlarımda ben de bir tür gece hayvanı olduğuma inanıyordum; güneşi neredeyse hiç görmeden yaşadığım zamanlar vardı. Çok fazla çalıştığım, çok fazla içtiğim ve partilediğim bir dönem… Sanırım 2015–2019 arası. Sonra birden 30’lar kapımı çaldı ve hayatım kabuk değiştirmeye başladı. Biraz çabayla kendimi sabahçı düzene sokmayı başardım; başta kendim olmak üzere bu değişim, çevremdeki birçok insan için gerçekten faydalı sonuçlar doğurdu.

Belki de ilk adımı “brāhma muhūrta”yı kolaylaştırarak, 4:30’da değil de 5:30’da kalkarak ve bunu cumartesi–pazar günleriyle sınırlandırarak atabilirsiniz.

Getty Images

2. Fizikselleşmek

Ağustos ayı boyunca hayatın güneş alan tarafında kalmaya çalıştım. Anksiyete ve depresyonun iki ana çıkış hattımı da bloke ettiğinin farkındaydım. Bu yüzden önce ortamımı değiştirip kısa bir tatile çıktım. Döndükten sonra yakın arkadaşlarım Burcu ve Hakan’ın barbekü partisine katıldım. Hemen akabinde, neredeyse bir seneyi aşkın süredir görüşmediğim kız arkadaşlarımdan biri olan Simge’nin evine pijama partisivari geçen bir yatılı ziyarette bulundum.

Tüm bu gidiş gelişler kafamı dağıtıp ruhumu dinginleştirmeme yardımcı olsa da fiziksel anlamda kaskatıydım. En büyük kurtuluşum olarak gördüğüm sabah yürüyüşlerime çıkmıyor, yoga matımın başına geçmiyor, neredeyse tüm gün hareketsiz kalıyordum.

“Brāhma muhūrta” tam da burada imdadıma yetişti. Sabah 4:45’te uyanıp (evdeki herkes uyurken) egzersiz yapmaya başladım. Genellikle 30 dakika yüksek direnç antrenmanı (kardiyo ve vücut ağırlık çalışması) ardından da 30 dakika yürüyüşle üstüme yapışan tembelliği atmaya uğraştım.

Çok sayıda araştırmanın, yoğun fiziksel egzersizin modumuzu iyileştirdiğini ve depresyon belirtilerini azalttığını söylediğini bildiğim için döngüye girmem daha kolay oldu.

Benim gibi depresyona meyilli kişilerde hipokampal hacmin daha düşük olma eğiliminde olduğu ve yoğun egzersizin bunu tersine çevirdiğini de uzun yıllardır biliyordum. O yüzden başlarda bir tür plasebo etkisi bile yaratsa, ilk antrenmanımdan itibaren çok daha pozitif bir ruh hâline büründüğümü rahatlıkla söyleyebilirim.

“Sabahın beşinde aç karnına egzersiz yapmak bunun için en uygun zaman mı?” diye sorabilirsiniz. Haklısınız. Form ve güç için en iyi saat elbette tartışılır; ama mod yönetimi söz konusu olduğunda bence cevap açık: Egzersizi ona en çok ihtiyaç duyduğunuz anda yapın. Benim için bu, yazının girişinde açıkladığım sebeplerden ötürü sabah saatleri.

Ayrıca, akşam geç vakitlerde yapılan yoğun egzersizin uykuyu bozabileceğini ve uykunun iyi oluşun temel taşı olduğunu da hiçbirimizin unutmaması gerekir.

Greg Rakozy / Unsplash

3. Metafizikselleşmek

Yavaş yavaş adapte olmaya başladığım bu rutini sürdürülebilir kılmak için bir kez yapıp bırakmamam gerektiğinin farkındaydım. O yüzden egzersizden sonra duşumu alıp 6:30 gibi elime bir kitap almaya ve en az 30 dakika kesintisiz okumaya başladım. Dindar biriyseniz bunun yerine dua edebilir ya da tesbih çekebilirsiniz. Oturup meditasyon yapmak ise bütün bunların üstünde duran bir güç. Ne olursa olsun, odaklanmış bir zihin sabah protokolünün en ayrılmaz parçası.

Araştırmalar gösteriyor ki bu tür uygulamalar duygusal öz-yönetimimizde oldukça etkili. Meditasyon; duygularımızı güvenli şekilde ifade etme, olumlu öz-değerlendirmeleri pekiştirme ve kendi hislerimiz üzerine düşünmeyi kolaylaştırıyor. Kısa süren ve deneyimsiz şekilde yapılan baştansavma bir meditasyon bile negatif modu belirgin biçimde düşürebiliyor.

Meditasyonun etki mekanizmalarından en az biri hipokampusta işleniyor. Bu yüzdendir ki meditasyon yapanlarda hipokampal hacmin genelde daha büyük olduğu gözleniyor.

Ben bu sefer meditasyonu okuyarak yapmayı tercih ettim. Spotify’dan Slow Living isimli bir liste açıp gürültü engelleyen kulaklıklarımı takarak kitabıma gömüldüm.

Kesinlikle işe yaradı!

[embed]

4. Doğru Zamanlama

Okuma merasimi bittiğinde saat 9 civarına gelmiş olduğundan artık bir şeyler içmem gerekiyordu. Hem yaşım 35 olduğundan hem de anksiyeteye benzin dökmekle birebir sayılacağından, bir ay boyunca kahveyi sabah rutinimden çıkartıp yerine yeşil çay, ada çayı, papatya, rezene gibi alternatifleri koymayı denedim.

Kahveyi gerçekten çok seviyorum; çocukluğumdan beri koyu demlenmiş kahve içerim. Kahve, senelerdir negatif duygu yönetimimde merkezi bir rol oynuyor ve yalnız da değilim: milyonlarca insan kahveyi benzer şekilde araçsallaştırıyor. Ama maalesef işin asidik, nörolojik ve tepkisel boyutlarını artık göz ardı edemiyorum.

Ilık bitki çayının, özellikle sabah içildiğinde mideye ve kaslara daha iyi geldiği bilimsel bir gerçek.

Ben de tüm bu süre zarfı boyunca bariz bilimsel gerçeğe sadık kalarak: bitki çayımı içtim, gevşedim, rahatladım, derin nefesler aldım ve 9’a dek sürdürdüğüm iyileşme yolculuğumu kafeinle sabote etmeden bir sonraki aşamaya doğru yol aldım.

Kahveden vazgeçtim mi?

Tabii ki HAYIR.

Kafein, beyindeki A2A reseptörlerinin adenozini algılamasını engeller; adenozin ise enerjiyi düşüren ve uyku halini teşvik eden bir nöromodülatördür. Kafein aslında sizi “canlandırmaz”; sadece yorgunluk hissetmenizi engeller canım okur. Daha da önemlisi, makul düzeyde, makul zamanlarda kafein alımı negatif duyguları azaltır.

Öyleyse…

Zemini bitki çayıyla yumuşattıktan sonra üstüne sağlıklı bir kahvaltı edip kafeinin faydalarını öğleden sonraya saklamaya karar verdim.

O zaman “Neden sabah 4:30’da kalkar kalkmaz birkaç yudum espresso içmiyorsun madem bu kadar iyi geliyor? Kendinle çelişiyorsun Gürcan efendi.” diye düşünebilirsiniz. Hemen yanıtlayayım (sebeplerini aslında yeterince anlattım ama daha açık olmakta fayda görüyorum):

Yıllar içinde kafein zamanlamasıyla ilgili sayısız denemeler yaptım canım okur. Bu son deneyimle beraber fark ettim ki sabahın erken saatlerinde kafein almamak, öğleden sonra yaşadığım “kafein çöküşünü” azaltıyor. Böylelikle öğleden sonra içtiğim kahvenin tadını ve keyfini daha hak edilmiş düzeylerde alabildiğim gibi, kısa süre içinde kafein yoksunluğuna düşme derdinden de kurtulmuş oluyorum.

Ayrıca okuma ve meditasyon sırasında herhangi bir uyarıcı madde etkisi altında olmak ya da mide yanması yaşamak istemiyorum.

Dediğim gibi artık 25 yaşında değilim. Bedenim ve zihnim bazı şeyleri eskisi gibi tolere edemiyor. Kahve de bunlardan biri. O yüzden hem zamanını hem miktarını hem de önceliğini bedenime kulak vererek ayarlamak durumundayım.

Kendi iyi olma halim için.

Dipesh Shrestha / Unsplash

5. Triptofanik Kalmak

Kahvaltı, 60 yaş sonrası için olduğu kadar 35 yaş sonrası için de önemli. Misal, kahveyi kahvaltı zamanından çıkartmak kadar şekeri çıkartmak da iyi olma halim için önemliymiş. Şeker, kahveden daha sert bir uyarıcı olduğu için düşüşü de aynı sertlikte oluyor. Eğer bir şeyleri doğru yapacaksak tam yapmalıyız canım okur. Yarayı yara bandıyla yapıştırırsak iyileşme etkisi görürüz, koli bandıyla değil.

Şekeri, beyaz ekmeği, geleneksel Türk kahvaltısının ağır öğelerini masadan kaldırınca kısa sürede hem bedenimin hem de zihnimin ibrelerinde belirgin hızlanmalar gördüm.

Akıllıca düzenlenmiş bu ilk öğün, gün boyunca iyi hissedip hareketli kalabilme hedefime güçlü bir başlangıç yapabilmemi sağladı. Bunca zamandır kahvaltının gerçek önemini gerçekten ilk kez idrak edebildim.

Kahvaltının duygu yönetimi açısından da önemli etkileri var. Araştırmalar, triptofan açısından zengin proteinlerin beyindeki serotonin aktivitesini artırdığını gösteriyor. Yani kahvaltıda uygulayacağınız basit bir diyetsel yaklaşım, huzurunuzu teşvik ederek ruh halinizi iyileştiriyor.

Ballarla reçellere, tereyağlarıyla süslü mis gibi fırın ekmeğine can atarken temiz proteinlerle kalmak kolay olmadı. Ama akşama kadar sürecek bir duygusal denge kurmamı sağladığını gördükçe hiç tereddütsüz: “Tamam, artık buradan devam ediyorum.” dedim.

Austin Neill / Unsplash

6. Akışa Kapılmak

Yeniden iyi hissetme protokolümün son öğesinden bahsederek bitireyim: yaratıcı faaliyetler. Şu an tamamen freelance çalıştığım için benim açımdan yaratıcı faaliyetlere zaman ayırmak oldukça kolay. Ama yukarıda da değindiğim gibi hafta sonunuzu bu adımları kendinize göre şekillendirerek düzenleyebilirsiniz.

Misal, öğlene kadar telefonunuzu “rahatsız etme” moduna alıp meditasyon, okuma, spor, kahvaltı, egzersiz, aile bireyleriyle zaman geçirmek gibi şeylere odaklanabilirsiniz.

Yazmak, yeni fikirler geliştirmek, farklı bir şeyler keşfetmeye çalışmak ve sınırlarımı zorlayacak yaratıcı, düşünsel faaliyetlere girişmek benim bu son bir ay içerisinde denediklerim arasındaydı.

Örnek mi vereyim: Gemini’de kodlama öğrenmeye çalıştım. Pek başarılı olamadım ama en azından yapay zekâyla kaliteli görseller oluşturabilmek gibi bir kazanım elde ederek başından ayrıldım. Hâlâ yeni komutlar ve promptlar peşinde koşmayı bırakmış da değilim üstelik. Bu basit uğraşlarla Mihaly Csikszentmihalyi’nin ’70’lerde tanımladığı “akış” (flow) haline ulaştığımı düşünüyorum.

Yoğun, ödüllendirici bir odaklanma turu. Üstelik ne kadar süreceğine takılmadan.

Akış hali, ustalık ve meydan okuma dengesini içinizde öyle bir kuruyor ki tam anlamıyla, her hücrenizle önünüzdekiyle meşgul olmayı öğreniyorsunuz.

Hem de hiç streslenmeden.

Bu durum, pozitif modu yükseltip negatif modu azaltmakla yakından ilişkili. Çünkü kendi seçtiğiniz şeylerle meşgul olup, tercihleriniz arasında şeffafça geçiş yapabilme özgürlüğüne erişiyorsunuz.

Akışı tam anlamıyla yaşadığımda, önceki beş adımın sağladığı nörokimyasal dengeyle desteklenmiş olarak, minimal molalarla dört saat kadar üretken çalışabildiğimi fark ettim. Şu anda bu yazıyı kaleme alırken de tam bir akış halindeyim. Bu dört saat, benim yaratıcı çıktımın hem nicelik hem nitelik olarak en yüksek olduğu zamana ve kendime dair geliştirdiğim negatif duyguları en az hissettiğim anlara denk düşüyor.

Prithiviraj A / Unsplash

Sonuç:

Elimden geldiğince derli toplu şekilde aktarmaya çabaladığım bu tamamen kişisel altı protokol, hayatımı gözle görülür şekilde olumlu yönde değiştirdi. Bir aylık donma, duraklama döngüsünden çıkmamı sağladı. Keşke bunları geliştirmek için gereken bilgiye ve disipline 20’li yaşlarımdayken sahip olsaydım; belki de 5 senelik aralar vermeden geri dönebilirdim. (Bu arada 5 senelik aralar vermekte kesinlikle bir sorun yok, Adele bunu hep yapıyor… Rihanna’dan bahsetmiyorum bile…)

On yıllar süren eğitim, çokça araştırma benim için en iyi olanı deneme-yanılmalarla bulmamı gerektirdi belki ama artık kendimi zorlu durumların kıskacından hızlıca kurtarabiliyorum.

Gençken bu savunma mekanizmalarının hiçbiri benim için ulaşılabilir değildi.

Yazılarımın sıkı takipçisi olanlar defalarca kez intiharın eşiğinden döndüğümü bilirler.

Benim şansım, yardım istemekten utanmamak, destekleyici bir aile ve anlayış dolu bir dost çevresi oldu.

Neyse ki o karanlık günler geride kaldı.

Sizin zorluklarınız benimkilerden farklı olabilir; haliyle ruhunuza ve bedeninize iyi gelecek şeyler de farklılık gösterecektir.

Tek ricam, kendinize yüklenmeyin.

Burada herhangi bir tıbbi tavsiye vermiyorum sonuçta.

Olmuyorsa bırakın ve bir profesyonelle konuşun.

Ama eğer duygu profiliniz benimkine birazcık bile benziyorsa, bu protokolleri birer başlangıç noktası olarak kullanmak isteyebilirsiniz.

Çekinmeyin!

Her bir öğeyi dikkatlice varyasyonlara sokup, sonuçları titizlikle takip ederek kendinizi olumlu şekilde yönlendirebilirsiniz.

Kısacası, kendi üzerinde çalışan “Çılgın Bir Bilim İnsanı” olarak devrimci keşifler yapabilirsiniz.

Canım okur…

Hep söylediğim gibi…

Hayat yaşamaya değer.

Her yeni günün huzursuzluğu, birazcık öz gayretinizle buharlaşıp gidecektir.

Hızlı ve ani kararlar almadan, kendinize alan açarak ilerlerseniz eninde sonunda iyi olacağınıza eminim.

Sevgiyle ♡

Kaynakça ve Okuma Önerileri

Yazıda geçen bilimsel ve kavramsal referansları daha yakından tanımak isterseniz buradan devam edebilirsiniz.

• Mihaly Csikszentmihalyi — Flow: The Psychology of Optimal Experience (Akış hali ve yaratıcı odak üzerine temel kitap).
• David G. Myers — Psychology (Duyguların beyin bölgelerindeki işlevleri üzerine genel bilgi).
• Pozitif ve Negatif Duygu Durumu Ölçeği (PANAS) — Watson, Clark & Tellegen, 1988; Test: https://www.midss.org/content/positive-and-negative-affect-schedule-panas
• Neuroscience of Exercise — Ratey, John J.; Spark: The Revolutionary New Science of Exercise and the Brain.
• Meditation & Brain Structure — Lazar, S. W., et al. (2005). Mindfulness practice leads to increases in regional brain gray matter density. Psychiatry Research.
• Triptofan ve Serotonin — Markus, C. R. (2008). Effects of Tryptophan on Human Mood and Cognitive Function.