De langste strijd: de Myanmarese overheid tegen etnische minderheden

Een vrouw en een kind uit het Rohingya-volk, gevlucht naar Bangladesh (Creative Commons/UN Women Asia & the Pacific)

Al sinds 1948 strijdt de Myanmarese overheid tegen binnenlandse etnische minderheden. Daarmee is deze strijd de langste burgeroorlog op aarde die op dit moment nog steeds plaatsvindt (Meerdere auteurs, Internal conflict in Myanmar, 2020). Het meest recente product van deze oorlog is de onderdrukking van het Rohingya-volk, door middel van moorden, brandstichting en seksueel geweld. Hierdoor zijn bijvoorbeeld meer dan 740.000 Rohingya’s de afgelopen jaren Myanmar ontvlucht. (Albert & Maizland, 2020; Langerak, 2020). Naast de Rohingya’s zijn er nog meer volken in Myanmar, zoals de Karen, Shan en Kachin, die de afgelopen twintig jaar onder geweld hebben geleden (Meerdere auteurs, Internal conflict in Myanmar, 2020). Hoe is het zover gekomen? Waarom handelt de overheid op deze manier tegenover etnische minderheden? Deze longread poogt een antwoord te geven op deze vragen en een breder perspectief te bieden op een conflict, waarvoor je bijna 75 jaar terug in de tijd moet gaan om het echt goed te kunnen begrijpen.

Laten we allereerst een helder beeld scheppen van hoe de situatie in Myanmar is anno 2020. Het belangrijkste om te weten is dat er op dit moment meer dan één miljoen mensen door geweld zijn gevlucht uit Myanmar naar onder andere Bangladesh en Thailand (Stichting Vluchteling, 2019). Deze vluchtelingenproblematiek is ontstaan door verschillende strijden door het hele land, onder andere gedurende de afgelopen twintig jaar (zie afbeelding 1). Op chronologische volgorde gaat het om de volken die in de volgende staten wonen en benadeeld worden door gevechten tussen groeperingen en de overheid.

Afbeelding 1: Een kaart die de grootste conflicten van de afgelopen 20 jaar in Myanmar laat zien (Wikipedia/Free Burma Rangers).

De Rohingya (Rakhine-staat)

Waarschijnlijk heb je het de afgelopen jaren ergens wel een keer meegekregen vanuit het nieuws: de Rohingya-crisis. In 2017 escaleerde dit conflict waardoor er internationale aandacht kwam voor Myanmar. Nadat leden van het Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA) dertig Myanmarese politieposten en een legerbasis in Rakhine, een staat in Myanmar, hadden aangevallen (Lone & Naing, 2017), reageerde de Myanmarese overheid hierop met zulk uitvoerig geweld, dat haar handelen door meerdere bronnen een genocide wordt genoemd. Er kwamen zo’n 6.700 Rohingya om het leven en er vluchtten meer dan 740.000 mensen naar Bangladesh (BBC, 2020).

De Myanmarese overheid ontkende in de eerste instantie dat er zoveel geweld had plaatsgevonden. Toen het echter afgelopen januari voor het Internationaal Gerechtshof werd gedaagd, zei Aung San Suu Kyi, de adviseur van de staat van Myanmar en derhalve het hoofd van de regering (Meerdere auteurs, Aung San Suu Kyi, 2019), dat Myanmarese militairen mogelijk wel oorlogsmisdaden waren begaan, maar dat er geen genocide was gepleegd (van der Ziel, International Gerechtshof: Myanmar moet Rohingya beschermen tegen genocide, 2020). Hierin gaf ze dus in feite toe dat er mogelijk uitvoerig geweld was gebruikt, maar niet op de schaal die westerse mensenrechtenorganisaties claimden.

De Myanmarese overheid houdt tevens op internationaal vlak vol dat het alleen reageerde om actie te ondernemen tegen terrorisme; de Rohingya zijn namelijk een islamitisch volk, dus de Myanmarese overheid beweert dat er een connectie is tussen hen en de Islamitische Staat. Dit wordt echter door verschillende bronnen gezien als excuus om het Rohingya-volk systematisch uit de weg te kunnen ruimen (Lindsay, 2019).

Op dit moment zijn er meer dan één miljoen mensen door geweld uit Myanmar gevlucht naar onder andere Bangladesh en Thailand.

De Shan (Shan-staat)

Hoewel de gevechten vaker structureel zijn dan enkele gevallen, is er, na jarenlange kalmte in het Kokang-gebied (in het noordoosten van de Shan-staat), sinds 2015 een opwelling van gevechten gekomen tussen rebellen van de Myanmar National Democratic Alliance Army (MNDAA) en de Myanmarese overheid. De MNDAA maakte vroeger deel uit van de Myanmarese communistische partij en zou worden ondersteund door China (Radio Free Asia, 2015). Hoewel de MNDAA de meeste aandacht krijgt in de media, zijn er naar schatting in totaal 34 groeperingen die het in dit gebied opnemen tegen de Myanmarese overheid. Door deze gevechten, die in 2018 nog steeds voortwoedden, werden 50.000 mensen uit de Shan-staat genoodzaakt te vluchten naar bijvoorbeeld China en Thailand (Acaps, 2020). Naast de gevechten die in 2015 begonnen, waren er in 2011 ook al gevechten in de Shan-staat. Deze gevechten kwamen doordat de overheid grondgebied in wilde nemen. Ook deze zorgden ervoor dat de lokale bevolking op de vlucht moest (Htwe, 2011).

De Kachin (Kachin-staat)

Sinds 2011 vecht de Kachin Independence Army (KIA) tegen de Myanmarese overheid in Kachin-staat. Een hoogtepunt van deze gevechten was in 2014, toen 22 KIA-soldaten om het leven kwamen bij een artillerieaanslag van het Myanmarese leger (Khaung, Ko Ko, & Vrieze, 2016). Ook deze gevechten bleven in 2018 nog aanhouden, met als gevolg dat 15.000 mensen op de vlucht sloegen (van der Ziel, Burma neemt nu de christelijke Kachin-rebellen onder vuur, 2018).

De Karen (Kayah- en Kayin-staat)

De Karen zijn het volk dat zich voornamelijk in het zuidoosten van Myanmar bevindt. In de geschiedenis van de burgeroorlog is dit het volk waarmee de meeste strijd is tegen de Myanmarese overheid. Hoewel er tot 2012 constant gevechten hebben plaatsgevonden, waardoor onder andere 100,000 Karen naar Thailand zijn gevlucht, hebben de Karen National Union en de overheid in dat jaar een staakt-het-vuren getekend. Sindsdien zijn de gevechten minder geworden (Weatherby, 2014; Pinnitwong, 2019). Desalniettemin zitten er nog veel Karen-vluchtelingen in Thaise kampen, terwijl ze daar niet uit mogen.

[embed]BEKIJK: beelden van de Rohingya-crisis in 2017 (BBC News)

Waarom?

Nu duidelijker is geworden wat de actuele situatie is met betrekking tot de burgeroorlog, is het tijd om de geschiedenis in te duiken en erachter te komen waarom deze problematiek tot op de dag van vandaag nog altijd speelt. Hoe komt het dat de Myanmarese overheid maar blijft strijden met groeperingen uit etnische minderheden?

Het begin

Tot 1948 was Myanmar, of Birma zoals het toen heette, in handen van het Britse koninkrijk. Nadat het land tijdens de Tweede Wereldoorlog in handen was gevallen van Japan en daardoor de Britse macht over het land verzwakt was, werd het in 1948 onafhankelijk doordat de Burma National Army (BNA) voor de onafhankelijkheid vocht. De partij die hierachter zat was de Communist Party of Burma (CPB), een communistische partij dus. Beide waren op bepaalde momenten onder leiding van Thakin Aung San, de vader van Aung San Suu Kyi; anno 2020 het regeringshoofd van Myanmar. Gedurende het onafhankelijkheidsproces was er al strijd tussen de BNA en de Karen, omdat de Karen trouw bleven aan de Britten. De Karen wilden het liefst hun eigen staat (Meerdere auteurs, Internal conflict in Myanmar, 2020).

…hierdoor werd Myanmar een van de armste landen ter wereld…

1962

1962 staat voor Myanmar bekend als het jaar waarin het een totalitair regime kreeg. Het leger nam de macht over van de overheid die was voortgekomen uit de CPB, en zorgde ervoor dat de Union Revolutionary Council de macht over het land in handen kreeg. In 1974 zou de macht worden overgedragen aan de Burma Socialist Programma Party, een partij die was voortgekomen uit de machtsovername. In de tijd dat deze organen het land bestuurden kwam de aandacht te liggen bij het versterken van het leger en het isoleren van de economie. Hierdoor werd Myanmar een van de armste landen ter wereld (Meerdere auteurs, 1962 Burmese coup d’état, 2020; Meerdere auteurs, 8888 Uprising, 2020).

De 8888 Opstand

Op 8 augustus 1988 kwamen studenten in opstand tegen het militaristische regime, wat resulteerde in de opstand van honderdduizenden mensen over het hele land. Het leger vocht terug tegen de opstanden, wat zorgde voor duizenden doden. Het resultaat van de opstanden was dat de State Law and Order Council de plek innam van de Burma Socialist Programma Party, maar in feite bleef het leger aan de macht in het land. Toen er naar aanleiding van deze opstand verkiezingen kwamen in 1990, stond Aung San Suu Kyi op als nationaal icoon en won ze met haar partij, de National League for Democracy (NLD), 81% van de zetels. De militaire junta erkende deze overwinning echter niet en ging door met regeren, en gaf Suu Kyi huisarrest (Meerdere auteurs, 8888 Uprising, 2020).

2010 tot 2016

Van 2010 tot 2016 begonnen er politieke veranderingen te komen in Myanmar die neigden naar meer democratie en liberalisme. Er werden politieke gevangenen vrijgelaten, er kwam minder censuur op de pers en er kwamen nieuwe arbeidswetten. Aun San Suu Kyi (afbeelding 2) werd vrijgelaten uit huisarrest en deed met de NLD mee aan verkiezingen waarin ze een grote meerderheid kreeg. Hoewel ze geen president van Myanmar kon worden doordat ze een weduwe was, werd er in 2016 een speciale positie voor haar gemaakt als staatsadviseur, waardoor ze in de voor haar hoogst mogelijke machtspositie kon komen (Meerdere auteurs, 2011–2015 Myanmar political reforms, 2020; Meerdere auteurs, Aung San Suu Kyi, 2019)

Afbeelding 2: Aung San Suu Kyi (Wikipedia/Claude Truong-Ngoc)

Aun San Suu Kyi en de Tatmadaw

Op dit moment bekleedt Suu Kyi dus de hoogste positie die ze kan hebben en is ze daarmee in feite het staatshoofd. Wettelijk gezien is dat Win Myint, de president, maar hij staat aan de kant van Suu Kyi (Meerdere auteurs, Win Myint, 2020). Hoewel een democratische invloed zo’n hoge positie heeft verworven, is het geweld in Myanmar nog niet gestopt. Dit lijkt te komen door de militaire invloed in de regering van de Tatmadaw (letterlijk ‘krijgsmacht’). Dit is de uitvoerende macht van de National Defense and Security Council (NDSC): de hoogste macht in Myanmar (Meerdere auteurs, Tatmadaw, 2020). Onder leiding van Min Aung Hlaing wordt de Tatmadaw ervan beschuldigd dat het structureel etnische minderheden discrimineert en gewelddadige acties tegen hen onderneemt (Meerdere auteurs, Min Aun Hlaing, 2020). En ondertussen lijkt het er dus op alsof Suu Kyi toekijkt, zonder er iets aan te doen…

De Tatmadaw, met zijn wortels in het decenniaoude militaire regime van Myanmar en aangevuurd door boeddhistische nationalisten.

Duiding

Hoewel het er dus sterk op lijkt dat de Tatmadaw, met zijn wortels in het decenniaoude militaire regime van Myanmar en aangevuurd door boeddhistische nationalisten (Albert & Maizland, 2020), de directe oorzaak is van de geweldplegingen, zijn er misschien nog meer abstracte theoretische duidingen te formuleren voor de conflicten, die een achterliggende bron zouden kunnen zijn.

The Clash of Civilizations

Een goede kandidaat hiervoor zou bijvoorbeeld de theorie van Samuel P. Huntington kunnen zijn, die in 1992 in zijn bekende werk The Clash of Civilizations? stelde dat nu de strijden tussen ideologieën geweest zijn, de strijden zullen komen te liggen tussen beschavingen die gedefinieerd worden door bijvoorbeeld cultuur en etniciteit. Deze theorie vindt veel grond bij dit conflict, omdat dat op dit moment de grootste oorzaak lijkt te zijn van het geweld. In de kern is de Tatmadaw op zoek naar een zuivere (boeddhistische) Myanmarese staat, waardoor het bijvoorbeeld een Rohingya-volk geïnstitutionaliseerd discrimineert, wegjaagt en uitmoordt. Een veelgebruikte term voor de Rohingya in Myanmar is dan ook wel ‘Bengali’, wat verwijst naar dat ze volgens Myanmarezen eigenlijk in Bangladesh zouden moeten wonen (Albert & Maizland, 2020). Ook het religieuze aspect is hierin belangrijk, omdat de Rohingya, maar ook de Kachin en Karen, niet boeddhistisch zijn. De Karen zijn trouwens ook een goed voorbeeld van hoe deze theorie toegepast zou kunnen worden op deze situatie, omdat zij zelfs pleiten voor hun geheel eigen staat. Het enige punt waarop de correlatie met de theorie uiteenvalt is dat Huntington het met betrekking tot beschavingen alleen heeft over de ‘grote 8’ (het westen, islam, Afrika etc.), en niet over zo’n kleine schaal als meerdere etnische minderheden in één land, zoals Myanmar (Huntington, 1992).

Tribalization or the End of Globalization

Koert Debeuf uit in zijn artikel een theorie die stelt dat landen kunnen lijden onder een psychologische toestand, namelijk die van de identiteitscrisis. Als je terugkijkt naar het begin van het huidige conflict is er reden om deze theorie ook toe te passen op Myanmar: het land heeft namelijk een rijke Aziatische geschiedenis, werd gekolonialiseerd door de Britten, werd onafhankelijk en moest toen in zichzelf uit gaan vechten wat nou daadwerkelijk zijn identiteit is. Debeuf noemt dat er vier reacties zijn op deze identiteitscrisis: verankering, isolatie, afleiding en sublimering. Verankering is het wenden naar iets dat een fundament biedt, afleiding is het wegkijken van de crisis en sublimering is het juist richten op positieve dingen. Isolatie, het afschermen van de buitenwereld, is de reactie die Myanmar in de praktijk lijkt te hebben gebracht. Vooral in de periode 1962–1988 heeft het zich volledig afgesloten van de buitenwereld, wat ervoor heeft gezorgd dat het destijds een van de armste landen ter wereld werd (Debeuf, 2015).

Op internationaal vlak en voornamelijk in het westen wordt er regelmatig schande gesproken in de media over het overheidshandelen in Myanmar.

In de media

Kijken naar hoe er over dit conflict verslag wordt gedaan in verschillende media geeft inzicht in hoe er op breder vlak naar wordt gekeken. We bekijken het op verschillende schalen.

Internationaal

Op internationaal vlak en voornamelijk in het westen wordt er regelmatig schande gesproken in de media over het overheidshandelen in Myanmar. Een goed voorbeeld hiervan is dit artikel in The Guardian; een opiniestuk waarin een brief van belanghebbenden tentoon wordt gesteld om aandacht te vragen voor de problematiek rondom de Rohingya. Het medium is er dus niet bang voor om zonder twijfel een kant te kiezen in het verhaal en dat ook te uiten (Rushdie, et al., 2017). Desalniettemin deed het medium nauwkeurig verslag van alle gebeurtenissen rondom de crisis, en doet het ook regelmatig verslag van conflicten in andere delen van Myanmar, zoals de Shan- en Kachin-staat.

Nederland

Vooral de Rohingya-crisis en de gevolgen daarvan hebben veel aandacht gekregen in de Nederlandse media. Veel berichtgeving erover begon met en benadrukte dat de Rohingya op de vlucht waren geslagen door en slachtoffer waren van overheidsgeweld, voortbordurend op de verslagen van mensenrechtenorganisaties. Er wordt ook enige context gegeven over waarom de Rohingya worden onderdrukt. Echter, naast een vermelding van hoe er destijds geregeerd werd, is er weinig te vinden over wat de vermeende reden is dat het zover is gekomen dat de overheid deze acties heeft ondernomen (Verkaik, 2017; Trouw, 2017). Ook zijn er weinig artikelen te vinden over de andere problematieken die zich de afgelopen jaren afspeelden rondom de Shan. Artikelen over de onderdrukking van de Kachin wel, maar dat lijkt niet meer dan een vlaag te zijn geweest van rond 30 april 2018 (Ziel, 2018; NOS, 2018). Dit doet me denken aan de vergelijking van de nieuwsvoorziening met het vissersnet, dat op sommige plekken hele kleine mazen heeft en op andere plekken hele grote; de Rohingya-crisis wordt perfect opgepakt, maar de conflicten in de rest van Myanmar blijven in Nederlandse media achter (Ginneken, 2002).

Lokaal

Hoewel er naar verwachting nog steeds een bepaalde grip op de lokale pers zou kunnen zijn vanuit de Myanmarese overheid, lijkt het erop alsof er toch met redelijke vrijheid gesproken mag worden. In dit artikel uit de Myanmar Times wordt bijvoorbeeld gewoon gesproken over de etnische minderheden en hun standpunt over het feit dat de Myanmarese overheid voor het Internationaal Gerechtshof wordt gedaagd. Ook wordt er over de overheid gesproken en dat ze de Rohingya-genocide ‘hardvochtig’ ontkent (Liu, 2019). Ook dit artikel uit de Myanmar Times beschrijft gewoon hoe de overheid ervoor heeft gezorgd dat meer dan 700.000 Rohingya op de vlucht zijn geslagen. Wel wordt hier ook een bepaalde nadruk gelegd op de ARSA-groepering die in Rhakine-staat vecht tegen de overheid (Wai & Wunna, 2020).

Uiteindelijk is volgens mij de makkelijkste conclusie om een vergelijking te maken met Noord-Korea, maar dan zonder de natuurlijke grenzen van het water.

Mijn visie

Als journalist in opleiding is dit onderwerp erg groot om een stuk als deze over te schrijven. Deze problematiek is genoeg voor boekenvol, maar het is een interessante uitdaging om te proberen het wat begrijpelijker neer te zetten. Het liefst was ik naar Myanmar zelf toegegaan en had ik met meerdere mensen over dit onderwerp gepraat, omdat ik naar mijn gevoel nog zoveel niet over het onderwerp heb verteld. Verder wat betreft de inhoud van het onderwerp, en de berichtgeving erover, hoop ik dat ik in deze longread heb kunnen bieden wat ik zelf miste in de media, namelijk een stuk duiding over waarom de Myanmarese overheid deze acties onderneemt. Doordat de media zo gefocust waren op de slachtoffers is de focus op die duiding naar mijn mening te weinig geweest. Ik denk dat het stuk geschiedenis hier heel belangrijk voor is. Uiteindelijk is volgens mij de makkelijkste conclusie om een vergelijking te maken van Myanmar met Noord-Korea, maar dan zonder de natuurlijke grenzen van het water.

Bibliografie

Acaps. (2020, april 9). Myanmar. Opgehaald van Acaps: https://www.acaps.org/country/myanmar/crisis/kachin-and-shan-conflict

Albert, E., & Maizland, L. (2020, januari 23). The Rohingya Crisis. Opgehaald van Council on Foreign Relations: https://www.cfr.org/backgrounder/rohingya-crisis

BBC. (2020, januari 23). Myanmar Rohingya: What you need to know about the crisis . Opgehaald van BBC: https://www.bbc.com/news/world-asia-41566561

Debeuf, K. (2015, september 11). Tribalization Or the End of Globalization. Opgehaald van Medium: https://medium.com/@koertdebeuf/tribalization-d6446b5301ed#.4pq8b8f13

Ginneken, J. v. (2002). H7 Waar komt het wereldnieuws vandaan? In J. v. Ginneken, De schlepping van de wereld in het nieuws. Alphen aan de Rijn: Kluwer.

Htwe, K. (2011, april 8). Conflict in Shan State Spreading. Opgehaald van The Irrawaddy: https://web.archive.org/web/20110615203913/http://irrawaddy.org/article.php?art_id=21101

Huntington, S. P. (1992). The Clash of Civilizations? Foreign Affairs.

Khaung, B., Ko Ko, T., & Vrieze, P. (2016, augustus 20). The Irrawaddy. Opgehaald van Chronology Kachin conflict: https://www.irrawaddy.com/news/military/chronology-kachin-conflict.html

Langerak, A. (2020, januari 24). Internationaal Gerechtshof pakt Myanmar aan. Opgehaald van De Telegraaf: https://advance-lexis-com.che.idm.oclc.org/api/document?collection=news&id=urn:contentItem:5Y25-0SV1-JCBS-P340-00000-00&context=1516831

Lindsay, S. (2019, mei 8). Myanmar government claims Islamic State poses threat in Rakhine . Opgehaald van ASEAN Today: https://www.aseantoday.com/2019/05/myanmars-government-claims-islamic-state-poses-threat-in-rakhine/

Liu, J. (2019, december 10). The bumpy road to the Hague. Opgehaald van Myanmar Times: https://www.mmtimes.com/news/bumpy-road-hague.html

Lone, W., & Naing, S. (2017, augustus 25). At least 71 killed in Myanmar as Rohingya insurgents stage major attack. Opgehaald van Reuters: https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya/at-least-71-killed-in-myanmar-as-rohingya-insurgents-stage-major-attack-idUSKCN1B507K

Meerdere auteurs. (2019, december 13). Aung San Suu Kyi. Opgehaald van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Aung_San_Suu_Kyi

Meerdere auteurs. (2020, april 9). 1962 Burmese coup d’état. Opgehaald van Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/1962_Burmese_coup_d%27%C3%A9tat

Meerdere auteurs. (2020, maart 18). 2011–2015 Myanmar political reforms. Opgehaald van Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/2011%E2%80%932015_Myanmar_political_reforms#Criticisms

Meerdere auteurs. (2020, april 13). 8888 Uprising. Opgehaald van WIkipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/8888_Uprising

Meerdere auteurs. (2020, april 17). Internal conflict in Myanmar. Opgehaald van Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Internal_conflict_in_Myanmar

Meerdere auteurs. (2020, april 4). Min Aun Hlaing. Opgehaald van Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Min_Aung_Hlaing

Meerdere auteurs. (2020, maart 28). Tatmadaw. Opgehaald van Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Tatmadaw

Meerdere auteurs. (2020, januari 15). Win Myint. Opgehaald van Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Win_Myint

NOS. (2018, april 29). Leger Myanmar bestookt Kachin-minderheid, duizenden op drift. Opgehaald van NOS: https://nos.nl/artikel/2229579-leger-myanmar-bestookt-kachin-minderheid-duizenden-op-drift.html

Pinnitwong, A. (2019, juli 1). Karen refugees return to Myanmar. Opgehaald van Bangkok Post: https://www.bangkokpost.com/thailand/general/1705032/karen-refugees-return-to-myanmar

Radio Free Asia. (2015, februari 13). Myanmar Kokang Rebels Deny Receiving Chinese Weapons . Opgehaald van Radio Free Asia: https://www.rfa.org/english/news/myanmar/kokang-02132015185129.html

Radio Free Asia. (2017, maart 13). More Myanmar refugees seek safety in China from Kokang conflict . Opgehaald van Refworld: https://www.refworld.org/docid/58f9cb5513.html

Rushdie, S., Desai, K., Jaffrey, M., Ansari, A., Kaling, M., Ahmed, R., . . . anderen. (2017, november 10). The Rohingya are facing genocide. We cannot be bystanders. Opgehaald van The Guardian: https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/nov/10/rohingya-genocide-ethnic-cleansing-never-again

Stichting Vluchteling. (2019, augustus). Myanmar. Opgehaald van Stichting Vluchteling: https://www.vluchteling.nl/waar-we-werken/azi%C3%AB/myanmar

Trouw. (2017, augustus 31). 27.000 Rohingya-moslims ontvluchten Burma . Opgehaald van Trouw: https://www.trouw.nl/nieuws/27-000-rohingya-moslims-ontvluchten-burma~b97b530c/

van der Ziel, A. (2018, april 30). Burma neemt nu de christelijke Kachin-rebellen onder vuur. Opgehaald van Trouw: https://www.trouw.nl/nieuws/burma-neemt-nu-de-christelijke-kachin-rebellen-onder-vuur~bdcff986/

van der Ziel, A. (2020, januari 23). International Gerechtshof: Myanmar moet Rohingya beschermen tegen genocide. Opgehaald van Trouw: https://advance-lexis-com.che.idm.oclc.org/api/document?collection=news&id=urn:contentItem:5Y22-3C11-DY0X-94FW-00000-00&context=1516831

Verkaik, H. (2017, augustus 30). Rohingya in Myanmar: wel of geen genocide? Opgehaald van NOS: https://nos.nl/op3/artikel/2190560-rohingya-in-myanmar-wel-of-geen-genocide.html

Wai, K. M., & Wunna, S. (2020, 25 maart). Landmine kills four border police in Rakhine . Opgehaald van Myanmar Times: https://www.mmtimes.com/news/landmine-kills-four-border-police-rakhine.html

Weatherby, C. (2014, oktober 27). The Karen Conflict: Divisions Challenge Myanmar’s Peace Process. Opgehaald van Stimson: https://www.stimson.org/2014/the-karen-conflict-divisions-challenge-myanmars-peace-process/

Ziel, A. v. (2018, april 30). Burma neemt nu de christelijke Kachin-rebellen onder vuur. Opgehaald van Trouw: https://www.trouw.nl/nieuws/burma-neemt-nu-de-christelijke-kachin-rebellen-onder-vuur~bdcff986/