Sayfa Tasarımında Metin ve Boşluk Düzeni.

Sayfa Düzeni ve Sayfa Tasarımı

Sayfa düzeni (layout), belirli iletişim hedeflerine ulaşmak amacıyla tanımlı alandaki tasarım unsurlarının, birbiriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesi olarak tanımlanabilir. Sayfa tasarımı ise fotoğraf, grafik, metin/yazı vb. tasarım elemanlarının hepsini tasarım kurallarına göre belli bir alan içinde düzenlenmesidir. Geçmişte afiş, dergi ve gazete gibi basılı kâğıt yüzeylerini tanımlayan “sayfa” sözcüğü, günümüzde ekran adı verilen ışıklı noktacıkların oluşturduğu yüzeyler için de kullanılmaktadır.

Metin ve Boşlukların Düzenlenmesi

Yazı karakteri ve büyüklüğü, sayfa tasarımında metin düzenlemesinde önemli unsurlardır. Bu öğeler için belirlenen değerlerin herhangi birindeki değişim, satırların uzunluğuna, sütunlardaki metin yoğunluğuna veya yazı düzeninin tamamında değişime sebep olur. Tasarlanan bir metin bloğunun puntosu aynı kalmasına karşın, kullanılan yazı karakteri değiştirildiğinde sıralı harflerin kapladığı alana bağlı olarak satır uzunluğu ve sütun ölçüsü değişiklik gösterir.

Satır Arası Boşlukları

Satırların en rahat okunabildiği uzunluk, ortalama altı karakterden oluşan beş-yedi kelimeyi barındırır. Bir yazı karakterine ait ideal satır uzunluğunu belirlemek için yazı karakterine ait küçük harflerin oluşturduğu alfabenin genişliğinin 2 katıyla çarpma yöntemi kullanılabilir.

İdeal Satır Uzunluğunu Belirlemede 2 Katıyla Çarpma Yöntemi

Paragraf Boşluğu Düzeni

Bir yazı grubu içerisinde farklı konulara vurgu yapabilmek amacıyla metin gruplarından sonra bir satır boşluk verilerek, paragraf boşluğu kullanılabilir. Metin içerisinde “girinti” kullanımı da paragraf boşluk düzenlemesine dahildir. Yalnızca ilk satırın içeri girinti biçiminde kullanıldığı bu düzenlemelerde, paragraf blokları arasında boşluk verilmez. Girinti ve satır boşluğunun bir arada kullanımı hatalı bir düzenlemedir.

Satır Boşluğu ve Girinti Kullanımı ile Paragraf Boşluğu

Satır Arası Boşluk(Leading) Düzeni

İki satır arasındaki boşluk alttaki satırın zemin çizgisinden, üstteki satırın zemin çizgisi arasındaki yüksekliği tanımlar. Metinlerde kullanılan satır arası boşluk değeri, yazı için seçilen boyuttan +2 birim fazla verildiğinde daha rahat okunabilen bir düzenleme sağlanır. Fakat bu matematiksel hesaba bağlı kalmak, her karakterin kapladığı alanın eşit olmamasından kaynaklı, her zaman doğru bir tasarım sonucu vermeyebilir.

12 pt Yazı Boyutu Roboto Serif ve Roboto Yazı karakterlerinin 14 pt Satır Boşluğu ile Ayrılması

Kelime Arası Boşluk Düzeni

Kelime arası boşluk düzeninde, dar, geniş veya normal boşluk düzeyinin doğru ayarlanmasıyla, metinde yer alan tanımsız alanlar oluşturmanın önüne geçerek metnin rahat okunmasını sağlaması hedeflenir.

Bloklama/Hizalama(Alignment)

Metinlerin düzenlendiği alan içerisindeki yatay ve dikey konuma hizalama denir. Soldan blok, ortadan blok, sağdan blok ve tam (her iki tarafa yaslı) blok yatay bloklama biçimleridir.

Yatay Bloklama Biçimleri

(Not: Tam blok biçiminde “nehir” adında hatalı beyaz boşluklar oluşabilir. Metinde tireleme yapmak, metni sola bloklamak veya sütun genişliğini değiştirmek gibi değişikliklerle bu hatalar giderilebilir.)

Nehir Problemi

Dikey bloklama ise metin konumuna göre üste, ortaya, alta ve tam blok şeklinde ifade edilir.

Dikey Bloklama Biçimleri

Harf Arası Boşluk Düzeni

Karakterler farklı yapıları sebebiyle birbirlerinden farklı en, boy ölçülerine ve iç, dış boşluklara sahiptir. Harf arası boşluk düzenlemesi yapılırken “kerning” ve “tracking” kavramları öne çıkar.

Tracking (Letterspacing), metnin genel yapısındaki harflerin arasındaki boşlukları tanımlar. Bu boşluklar tasarımcının belirlediği değer kadar arttırılıp azaltılabilir.

Kerning, belirli iki harfin varsayılan aralığına el ile müdahale edilmesidir. Eşit uygulanan harf aralıklarının bazı kombinasyonlara uymaması kötü görüntülere sebep olmaktadır. Tasarımcının iki harf arasındaki boşluğu algıya göre düzenlemesi gerekmektedir. (Kerning Game Link:https://type.method.ac/)

Bir metindeki yazı boyutu, büyük-küçük harfler; harfler, kelimeler, satır arası boşluklar, paragraf ayrımları ve hizalamalar metnin kolay okunması açısından oldukça önemlidir. Bu konu basılı ortamlarla dijital ortamlarda da fark göstermektedir. Bir tasarımcı, metnin kolay tanınıp okunması için uygun seçimler yapmalı, boşluk düzenlemelerini matematiksel oranların haricinde optik dengeyle de sağlayabilmelidir.