Kral Katili’nin Yalnızlığı: Jaime Lannister’da Damga ve Gecikmiş Onur Arayışı

Giriş

Bu makale, George R. R. Martin’in A Song of Ice and Fire serisinde Jaime Lannister figürünü basit bir kefaret anlatısının, romantik saplantının ya da ahlaki ikircikliğin ötesinde, feodal onur rejiminin, hanedan beden siyasetinin, kamusal damgalanmanın, yaralı beden deneyiminin ve gecikmiş özneleşmenin kesişiminde okur. Çalışmanın temel iddiası şudur. Jaime’nin yalnızlığı, yalnızca Cersei tarafından yeterince sevilmemesi ya da Westeros tarafından yanlış anlaşılması nedeniyle ortaya çıkmaz; asıl yalnızlığı, onun aynı anda yeminbozan ve kurtarıcı, suçlu ve tanık, sevgili ve mahkum, şövalye ve sakatlanmış beden, Lannister oğlu ve kendi adına ahlaki karar almaya çalışan bir özne olarak birbirine uyumsuz kimlik rejimleri arasında bölünmesinden doğar. Bu nedenle Jaime’nin dönüşümü, masumiyetin geri kazanılması değil, lekelenmiş bir hayatın kendi etik biçimini gecikmiş olarak aramasıdır.

Yöntemsel olarak çalışma, romanlardan seçilen sahneleri merkeze alan yakın okuma ile şövalyelik tarihi, erdem etiği, damga kuramı, tanınma felsefesi, psikanalitik ilişki kuramı, bağlanma, limerans, beden ve sakatlık çalışmaları ile anlatı etiğini arka planda birleştirir. Kuramsal kaynaklar metnin yüzeyinde isimler dizisi halinde değil, argümanın kavramsal dokusunda çalıştırılmıştır. Birincil korpus, serinin yayımlanmış ilk beş kitabı ile The World of Ice & Fire’dır; ikincil korpus, şövalyelik, onur, tanınma, aşkın tahakküm yapısı, damga, yaralı beden ve etik anlatı üzerine seçilmiş çalışmalardan oluşur.

Jamie Lannister’ın trajik pozisyonu

Jaime Lannister, A Song of Ice and Fire evreninde ahlaki yargının ne kadar hızlı, anlatı bilgisinin ne kadar eksik ve toplumsal onurun ne kadar teatral olabileceğini en yoğun biçimde taşıyan figürlerden biridir.Cersei ile ensest ilişkisini gizlemek için Bran Stark’ı kuleden aşağı iter ve bunu aşk adına yapılmış bir eylem olarak formüle eder (Martin, A Game of Thrones, Bran II). Bu sahne, Jaime’nin sonraki bütün anlatısına düşen ilk gölgedir. Fakat aynı karakterin geçmişinde Kral Aerys’i öldürerek King’s Landing’i wildfire felaketinden kurtarmış olması, ilk bakışta kurulmuş ahlaki tablonun istikrarsızlaşmasına yol açar (Martin, A Storm of Swords, Jaime V).

Jaime’nin dramatik gücü, bu iki sahnenin birbirini iptal etmemesinde yatar. Bran’ı itmiş olması, Aerys’i öldürerek şehri kurtarmasını aklamaz; şehri kurtarmış olması da Bran’a karşı işlediği suçu silmez. Karakterin asıl karmaşıklığı, okurun onu ya tamamen mahkum etmeye ya da tamamen temize çıkarmaya zorlanmamasıdır. Jaime, Martin’in ahlaki evreninde lekeli iyiliklerin ve yaralı erdemlerin alanında durur. Onda suç ile fedakarlık aynı biyografide, hatta aynı adın altında toplanır.

Bu makalenin hareket noktası tam da bu çifte konumdur. Jaime Lannister’ın yalnızlığı, salt psikolojik bir izolasyon ya da romantik bir melankoli değildir. Onun yalnızlığı, Westeros’un toplumsal semiyotiği içinde bir lakaba indirgenmiş, Lannister hanedanının stratejik arzuları içinde araçsallaştırılmış, Cersei’nin aynalı aşkı içinde özne olmaktan çıkarılmış, kendi bedeninin sakatlanmasıyla eski kimliğini kaybetmiş ve en sonunda kendisini yeni bir etik biçim altında anlatmak zorunda kalmış bir figürün yalnızlığıdır.

Bu nedenle “Kral Katili’nin yalnızlığı” ifadesi, basit bir duygusal yalnızlığı değil, tanınma ve anlatı hakkı elinden alınmış bir öznenin yapısal yalnızlığını anlatır. Jaime, toplumun onu gördüğü yerde görünmezdir; çünkü herkes onun adını bilir, ama kimse onun hikayesini bilmez. Herkes “Kingslayer”ı tanır, fakat Jaime’nin niçin kral öldürdüğünü, o eylemin nasıl bir felaketi önlediğini ve bu bilginin onun içinde nasıl bir suskunluk doğurduğunu bilmek istemez.

Bu makale, Jaime’nin karakter hattını dört temel düğüm üzerinden inceler. İlk olarak kamusal damga ve yanlış görünürlük; ikinci olarak şövalyelik yemini, şiddet ve erdem arasındaki tarihsel gerilim; üçüncü olarak Cersei ile kurulan aynalı, bağımlı ve tahakkümle kirlenmiş aşk; dördüncü olarak Brienne’in tanıklığı, elin kaybı ve yeni bir etik özneleşme ihtimali. Bütün bu eksenler birlikte düşünüldüğünde Jaime’nin dönüşümü, bir “kurtuluş”tan ziyade gecikmiş ve kırılgan 4 bir yeniden adlandırma süreci olarak görünür.

Bu okumanın özellikle kaçındığı iki basitleştirme vardır. Birincisi, Jaime’yi yalnızca “aslında iyiymiş” diyerek temize çıkaran yorumdur. İkincisi, Jaime’yi Bran sahnesine hapsederek bütün karakter gelişimini ahlaki manipülasyon sayan okumadır. Her iki tutum da romanların ürettiği etik karmaşıklığı düzleştirir. Jaime’nin değeri, onun ne bütünüyle aklanabilir ne de bütünüyle tek bir suça indirgenebilir olmasındadır.

Yanlış görünürlük: Kingslayer adı ve bozulmuş kimlik

Jaime’nin toplumsal trajedisi görünmezlikten çok yanlış görünürlükle başlar. Westeros’ta herkes onun adını bilir; ama bu bilme, tanıma değil etiketlemedir. “Kingslayer” adı, bir kişiyi bir eyleme, bir eylemi de tek bir ahlaki hükme indirger. Bu lakap, Jaime’nin bütün biyografisinin üzerine kapanan bir mühür gibi işler. Kral öldürmüştür, dolayısıyla yeminbozandır; yeminbozandır, dolayısıyla onursuzdur; onursuzdur, dolayısıyla anlatacak hiçbir meşru hikayesi yoktur.

Bu nokta, damganın en sert işleyiş biçimini gösterir. Damga, bir kişide bulunan belli bir özellikten ibaret değildir; o özelliğin kişinin bütün varlığını yutacak şekilde genişlemesidir. Jaime’nin durumunda damga, eylemin tarihsel bağlamını iptal eder. Aerys’in şehri yakma planı, wildfire depoları, kralın paranoyası ve Jaime’nin kararının binlerce hayatı kurtarması kamusal belleğe dahil edilmez. Kamusal bellek dramatik bir kolaylık ister. “Kral Katili” ifadesi bu kolaylığı sağlar (Goffman, 1963/1986).

Jaime’nin kendisini savunmaması, çoğu zaman kibir gibi okunur; oysa bu suskunluk, anlatısının baştan reddedileceğini bilen kişinin yorgunluğunu da taşır. Ned Stark’ın Taht Odası’na girdiğinde Jaime’yi yargılayan bakışı, bu mekanizmanın erken örneğidir. Ned, onur rejiminin en görünür temsilcilerinden biri olarak, Jaime’nin eylemini yalnızca yemin ihlali çerçevesinde okur. Burada trajik olan, Ned’in bütünüyle haksız olması değil, doğru bildiği onur dilinin eksik oluşudur. O dil, bazen bir yeminin bozulmasının daha büyük bir felaketi önleyebileceğini düşünmeye yeterince açık değildir.

Jaime’nin lakabı onu iki kez yalnızlaştırır. Önce toplumdan koparır; çünkü artık herkesin gözünde güvenilmezdir. Sonra kendisinden koparır; çünkü kendi eyleminin anlamını anlatabileceği bir ortak dil bulamaz. Kamusal kimlik ile içsel bilgi arasındaki yarık büyüdükçe, Jaime kendi doğruluğuna da sahip çıkamaz hale gelir. Kendi kendini savunmayan, hatta çoğu zaman dışarıdan görülen canavar imgesini kışkırtan bir performansa sığınır. Alaycılığı, ahlaksızlığın değil, anlatı hakkı elinden alınmış bir öznenin savunma mekanizmasının dilidir.

Bu yüzden Jaime’nin dönüşümünü anlamak için ilk soru “O iyi biri mi?” değildir. Daha doğru soru şudur. Bir kişi, kamusal adlandırma tarafından kendi hikayesinden kovulduğunda, yeniden etik bir özne haline nasıl gelebilir? Jaime’nin hattı bu sorunun etrafında döner. O, aklanmak için değil, kendisini yeniden anlatabilecek bir sahne bulmak için dönüşür.

Kingslayer lakabı, aynı zamanda Westeros’un onur ekonomisinin nasıl işlediğini de gösterir. Onur, sadece eylemin niteliğine değil, eylemin hangi anlatı içinde tanındığına bağlıdır. Robert Baratheon isyan ettiğinde, krallığı kanla yıkmasına rağmen kahramanlık diline yerleştirilebilir; Jaime kralını öldürdüğünde, şehri kurtarmış olsa bile ihanet diline mahkum edilir. Böylece ahlaki yargının toplumsal dolaşımı, çıplak hakikatten çok galip gelen anlatının gücüyle belirlenir.

Şövalyelik rejimi: Yemin, şiddet ve erdemin çifte bağı

Jaime Lannister’ın trajedisi, şövalyeliğin kendisini romantik bir erdem rejimi olarak değil, şiddet, soyluluk, beden, yemin ve gösteri arasında kurulmuş çelişkili bir aristokratik düzen olarak düşündüğümüzde berraklaşır. Westeros’ta şövalyelik, yalnızca masumları koruma ideali değildir; aynı zamanda soylu erkekliğin askeri sermayesi, hanedan çıkarının teatral formu ve meşru şiddetin estetikleştirilmiş dilidir. Jaime, bu düzenin en parlak ürünlerinden biri olarak sahneye çıkar. Yakışıklı, soylu, ölümcül, altın zırhlı ve olağanüstü yetenekli.

Fakat şövalyelik ideali baştan çatlaklıdır. Bir yanda yemin, sadakat, zayıfı koruma, krala hizmet ve namus dili vardır; diğer yanda hanedan çıkarı, savaş ganimeti, cinsel tahakküm, bedenlerin sakatlanması ve aristokratik şiddetin olağanlığı. Jaime’nin hayatı, bu iki yüzün ayrıştırılamayacağını gösterir. Kral Muhafızı olmak, onu yüksek bir onur mertebesine taşır; fakat aynı konum, onu Aerys’in çılgınlığına, kralın emrini mutlak kabul eden bir yemin makinesine dönüştürme riskini de barındırır.

Şövalyelik bu anlamda sadece erdemin değil, erdemin kurumsal körlüğünün de alanıdır. Jaime’nin Aerys’i öldürmesi, yemin etiği ile yaşam etiği arasındaki çatışmayı en keskin biçimde açar. Yeminine sadık kalsa, kralın şehri yakmasına izin verecektir. Yemini bozarsa, binlerce kişiyi kurtaracak ama kendisi onursuz sayılacaktır. Bu ikilem, ahlaki hayatın her zaman kurallara sadakate indirgenemeyeceğini gösterir.

Burada Jaime’nin suçu ve erdemi aynı anda görünür hale gelir. O, Aerys’i öldürdüğünde sadece bir yasağı ihlal etmez; aynı zamanda şövalyelik kurumunun kendi idealiyle çeliştiği yerde karar alır. Kral Muhafızı’nın görevi kralı korumaktır; 7 fakat şövalyenin daha yüksek ideali masumu korumaktır. Aerys bu iki görevi birbirine düşürdüğünde, Jaime’nin seçimi kaçınılmaz biçimde lekeli olur. Hangi yolu seçerse seçsin, bir erdem dilini ihlal edecektir.

Bu nedenle Jaime’nin “yeminbozan” oluşu, basit bir ahlaki eksiklik değil, feodal yemin düzeninin sınırını açığa çıkaran bir krizdir. Yemin, düzenin sürekliliğini garanti eder; fakat düzenin kendisi ölümcül hale geldiğinde yemin, adaletin değil felaketin aracı olabilir. Jaime tam bu noktada karar verir. Onu trajik yapan, doğru eylemin temiz bir biçimde yapılamadığı bir tarihsel anda doğruya en yakın olanı seçmiş olmasıdır.

Bununla birlikte aynı Jaime, Bran’ı kuleden atan kişidir. Dolayısıyla onun şövalyelik krizini tartışmak, onu ahlaki kahramana dönüştürmek anlamına gelmez. Aksine, karakterin ağırlığı buradadır. Jaime, bir sahnede binlerce kişiyi kurtaran leke sahibi şövalyedir; başka bir sahnede bir çocuğu öldürmeye razı olan aristokrat faildir. Şövalyelik düzeninin çelişkileri onun içinde hem kurban hem suçlu, hem yeminbozan hem kurtarıcı biçiminde birleşir.

Bu çift değerli yapı, romanların şövalyelik eleştirisinin merkezindedir. Şövalyelik, saf bir ideal olarak değil, şiddeti soylulaştıran ama aynı zamanda şiddete sınır koymaya çalışan çelişkili bir kültür olarak işler (Keen, 1984; Kaeuper, 1999; Duby, 1977/1980). Jaime’nin bedeni, adı ve hafızası bu çelişkinin taşıyıcısıdır.

Cersei-Jaime düğümü: Ayna, ensest, hanedan bedeni ve tahakküm

Cersei ile Jaime arasındaki ilişki, yalnızca yasak aşk ya da ensest skandalı olarak okunursa metnin en önemli katmanı kaçırılır. Bu ilişki, Lannister hanedanının kendi içine kapanmış soy siyasetinin, patriyarkal miras düzeninin ve ikizlik üzerinden kurulan narsistik aynalanmanın dramatik biçimidir. Jaime, Cersei için yalnızca sevgili değildir; onun erkek bedendeki yansıması, Lannister ihtişamının tamamlayıcı sureti ve kendisini kendi dışında sevmenin en güvenli biçimidir.

Cersei’nin Jaime’ye bağlılığı, karşısındaki kişinin ayrı bir özne olarak tanınmasından çok, kendi imgesinin korunmasıyla ilgilidir. Jaime güzeldir, altındır, Lannister’dır, ikizdir; yani Cersei’nin kendi bedeninde ve soyunda kutsallaştırdığı şeylerin erkek versiyonudur. Bu yüzden Jaime’nin ona duyduğu aşk, Cersei’nin dünyasında karşılıklı tanınma üretmek yerine, çoğu zaman Cersei’nin kendi benlik imgesini pekiştiren bir yüzey haline gelir.

Fakat Cersei’yi yalnızca “narsistik” diye etiketlemek de indirgemeci olur. Cersei’nin tahakküm arzusu, patriyarkal hanedan düzeninin içinde oluşur. Tywin 8 Lannister’ın dünyasında Cersei, zekasına, hırsına ve soyluluğuna rağmen politik özne olarak erkek kardeşleriyle eşit kabul edilmez. Casterly Rock’ın mirası Jaime’ye aittir; Cersei’nin bedeni ise evlilik diplomasisinin, kraliçeliğin ve doğurganlığın aracıdır. Dolayısıyla Cersei’nin Jaime’de kendisini sevmesi, sadece bireysel özseverlik değil, erkek olarak doğmuş olsaydı sahip olacağı iktidarın aynasına duyduğu öfkeli arzudur.

Bu nedenle Jaime-Cersei ilişkisi hem narsistik hem politik bir ilişkidir. Cersei, Jaime’de kendini görür; ama aynı zamanda kendisine kapatılmış erkek iktidar imkanını da görür. Jaime’nin Kral Muhafızları’na katılmasında Cersei’nin etkisi, bu nedenle yalnız romantik manipülasyon değildir. Bu hamle, Tywin’in hanedan planına karşı ikizlerin kendi kapalı dünyalarını kurma girişimidir. Fakat bu dünya özgürleştirici değil, daha dar bir hapishane üretir.

Cersei’nin Lancel ile ilişkisi, bu aynalı ekonomiyi daha görünür kılar. Jaime uzaklaştığında Cersei, ona benzeyen bir Lannister erkek bedeniyle ilişkiye girer; Lancel’in “Jaime olmaya çalışması” Cersei’nin arzusunun nesnesinin bireyden çok biçim, soy ve imge olduğunu gösterir (Martin, A Feast for Crows, Cersei III). Bu, Cersei’nin Jaime’yi hiç sevmediği anlamına gelmez; ama onun sevgisinin karşılıklı öznelliğe değil, imgesel sahiplenmeye daha yakın işlediğini gösterir.

İlişkinin tahakküm boyutu burada belirginleşir. Aşk, iki öznenin birbirini ayrı varlıklar olarak tanıması yerine, birinin diğerini kendi bütünlüğünün garantisi olarak tutması haline geldiğinde, bağlanma özgürleştirici olmaktan çıkar. Cersei Jaime’yi sevdiği kadar onun değişmemesini ister. Jaime’nin elini kaybetmesi, kendi kararlarını almaya başlaması, Casterly Rock’ı reddetmesi ve Cersei’nin çağrısına gitmemesi, bu yüzden Cersei için yalnız ilişki krizi değildir; aynanın kırılmasıdır.

Bu aynanın kırılması, Jaime için de sarsıcıdır. Çünkü Jaime, hayatının büyük bölümünde kendisini Cersei ile birlikte düşünmüştür. İkizlik, onların ilişkisinde biyolojik bir veri olmaktan çıkarak ontolojik bir yanılsamaya dönüşür. İki beden, tek kader; iki kişi, tek imge; iki hayat, tek Lannister altını. Jaime’nin dönüşümü, bu yanılsamanın çözülmesiyle başlar.

Jaime’nin aşkı: Limerans, bağlanma ve kimlik erimesi

Jaime’nin Cersei’ye olan sevgisi, onun kendi iç deneyiminde kuşkusuz gerçek ve yoğundur. Mesele bu duygunun sahte olup olmadığı değildir. Daha derin mesele, bu duygunun Jaime’nin benliğinde ne yaptığıdır. Jaime, Cersei’yi sevmekle kalmaz; kendisini Cersei aracılığıyla kurar. Onun varoluşu, uzun süre Cersei’nin yakınlığı, arzusu ve onayı etrafında örgütlenir.

Bu aşk, karşılıklılık kadar belirsizlikten de beslenir. Cersei’nin Jaime’ye zaman zaman yaklaşması, zaman zaman onu uzaklaştırması, bağın patolojik sürekliliğini güçlendirir. Limerans kavramının işaret ettiği obsesif düşünme, karşılık beklentisi, idealizasyon, reddedilme korkusu ve umut-belirsizlik döngüsü, Jaime’nin Cersei’ye yöneliminde güçlü biçimde hissedilir (Tennov, 1999). Ancak burada yine klinik teşhis değil, romanın duygusal ekonomisinin kavramsal açıklaması söz konusudur.

Jaime’nin erken hayatı, bu bağımlı aşk biçimini anlaşılır kılar. Joanna’nın ölümü, Tywin’in duygusal soğukluğu ve Lannister hanedanının sevgi yerine stratejik değer üreten yapısı, Jaime’nin yakınlık ihtiyacını Cersei’ye yoğunlaştırır. Cersei, onun için yalnız sevgili değil, çocukluktan beri tanıdığı en eski yakınlık, en eski benzerlik ve en eski güvenlik yanılsamasıdır. Bir kişi tüm duygusal sürekliliğini tek bir figürde topladığında, aşk ile kimlik arasındaki sınır erir.

Jaime’nin Joffrey’e duyduğu kıskançlık bu erimenin çarpıcı örneklerinden biridir. Joffrey yalnız çocuğu değil, Cersei’nin zamanını ve bedenini talep eden bir rakip gibi algılanır. Bu, babalık duygusundan yoksunluk kadar, Cersei’yi ayrı bağları olan bir özne olarak kabul etmekteki zorluğu da gösterir. Jaime Cersei’yi sever; ama sevdiği kişinin kendisinden bağımsız ilişkiler, iktidar arzuları ve sadakatler taşıması, bu aşkın sınırlarını zorlar.

Bu nedenle Jaime’nin Cersei’ye aşkı iki düzeyde okunmalıdır. Birinci düzeyde, bu aşk onun sadakat kapasitesini, tutku yoğunluğunu ve fedakarlığa yatkınlığını gösterir. İkinci düzeyde ise aynı aşk, onun kendi hayatını tek bir ilişkiye ipotek etmesine yol açar. Jaime’nin Kral Muhafızları’na katılması, Casterly Rock’tan vazgeçmesi ve normal bir hanedan geleceğini terk etmesi, romantik bir jest olduğu kadar kimliksel bir teslimiyettir.

Bu teslimiyetin trajik sonucu, Jaime’nin kendisini Cersei’den bağımsız biçimde düşünmekte gecikmesidir. Elini kaybedene, Brienne’e hikayesini anlatana, Beyaz Kitap’taki boş sayfasıyla yüzleşene ve Cersei’nin mektubunu yakana kadar Jaime, kendi hayatını ayrı bir etik bütünlük olarak kuramaz. Onun dönüşümü, aşktan vazgeçmek değil, aşkın içinde erimiş benliği geri çağırmaktır.

Burada “gerçek aşk mı, bağımlılık mı?” sorusuna kesin ve basit bir cevap vermek yetersiz olur. Jaime’nin duygusu hem gerçektir hem de sağlıksızdır; hem derindir hem de özne kaybına yol açar; hem sadakat taşır hem de tahakküm döngüsüne bağlanır. Romanların gücü de bu çift değerli yapıyı bozmamasındadır.

Elin kaybı: Yaralı beden ve şövalye benliğinin çözülmesi

Jaime’nin sağ elinin kesilmesi, serideki en önemli kimlik kırılmalarından biridir. Bu olay, yalnızca bir savaşçının sakatlanması değildir; Jaime’nin bütün toplumsal değerinin, erotik cazibesinin, şövalyelik performansının ve özsaygısının beden üzerindeki merkezini parçalar. Sağ el, onun için teknik bir uzuv değil, benliğin aristokratik sahnesidir. Kılıç eli kesildiğinde, Jaime’nin yalnız dövüş yeteneği değil, kendisini tanıdığı dünya da kesilir.

Acı burada dünyayı daraltır. Yaralı beden, kişinin dış dünyayla kurduğu bütün ilişkileri yeniden düzenler. Jaime’nin altın zırhlı, kusursuz, ölümcül şövalye bedeni artık kendi üzerinde hakimiyet kuramadığı, başkalarının bakımına ve merhametine maruz kalan bir bedene dönüşür. Bu dönüşüm, onun kibirli öznesini çıplak bırakır. Artık “en iyi kılıç ustası” rolüne saklanamaz; çünkü rolün maddi koşulu yok edilmiştir.

Elin kaybı aynı zamanda kamusal damga ile bedensel eksiklik arasında yeni bir bağ kurar. Jaime daha önce adıyla lekelenmişti; şimdi bedeniyle eksilmiştir. “Kingslayer” damgası, toplumsal kimliğini bozmuştu; kesilmiş el, beden imgesini bozar. Bu iki bozulma birleştiğinde Jaime, hem toplumun gözünde hem kendi gözünde eski bütünlüğünü kaybeder.

Fakat bu eksilme sadece yıkım üretmez. Eski kimliğin çözüldüğü yerde yeni bir ahlaki duyarlılık mümkün hale gelir. Jaime, kılıç ustalığına, güzelliğine ve Lannister ihtişamına dayanamadığında, kendisine şu soruyu sormak zorunda kalır: Ben kimim? Eğer elim değilsem, zırhım değilsem, Cersei’nin ikizi değilsem, Tywin’in varisi değilsem, Kingslayer lakabından ibaret değilsem, geriye ne kalır?

Bu soru, yaralı bedenin anlatı etiğine açılan kapıdır. Sakatlanma, Jaime’yi otomatik olarak iyi biri yapmaz; fakat onu kendi mitolojisinden mahrum eder. Bu mahrumiyet, etik dönüşümün önkoşulu olur. Kendi bedensel kudretine dayanamayan Jaime, başkalarının kırılganlığını da daha farklı görmeye başlar. Brienne’i ayı çukurundan kurtarması, eski şövalyelik ihtişamıyla değil, yaralı bir bedenin hâlâ eyleyebileceğini gösteren tuhaf ve eksik bir cesaretle gerçekleşir (Martin, A Storm of Swords, Jaime VI).

Bu sahne önemlidir çünkü Jaime artık kusursuz şövalye olmadığı halde şövalyeliğe benzer bir davranış sergiler. Bir başka deyişle, erdem rolün dışına taşar. Şövalyelik, zırhın ve kılıcın mükemmel performansı olmaktan çıkarak risk, sorumluluk ve başkası için kendini tehlikeye atma biçimine dönüşür. Elini kaybetmiş Jaime, ilk kez şövalyeliğin gösterisinden çok etik çekirdeğine yaklaşır.

Beden çalışmaları açısından bu dönüşüm, normatif bedenin yıkımıyla ilgilidir. Jaime’nin değeri, Westeros’un aristokratik erkeklik düzeninde güçlü, güzel ve işlevsel bedenine bağlanmıştır. Elin kaybı bu düzeni bozarken, okuru da bedeni yalnız yeterlilik ve kudret üzerinden değil, kırılganlık, bağımlılık ve anlatı üretimi üzerinden düşünmeye zorlar (Scarry, 1985; Frank, 1995; Garland-Thomson, 1997).

Harrenhal banyosu: İtiraf, tanıklık ve adın geri alınması

Harrenhal’daki banyo sahnesi, Jaime Lannister anlatısının ahlaki merkezidir. Bu sahnede Jaime ilk kez kendi hikayesini kamusal lakbın dışına çıkarır. Brienne’in huzurunda Aerys’in wildfire planını, kralın paranoyasını, alchemists’in şehrin altına yerleştirdiği ölümcül depoları ve kendi kararının arka planını anlatır (Martin, A Storm of Swords, Jaime V). Burada gerçekleşen şey yalnızca bilgi aktarımı değildir; Jaime, kendisini geri istemektedir.

Bu sahnenin gücü, çıplaklık ve yaralanmışlıkla artar. Jaime zırhsızdır, elsizdir, ateşli ve bitkindir. Onu yıllarca taşıyan altın Lannister görüntüsü yoktur. Brienne de onun karşısında klasik saray dinleyicisi değildir; Jaime’yi pohpohlayacak, hanedan çıkarı için kullanacak ya da onu hazır ahlaki şemalara sıkıştıracak biri değildir. Tam tersine, kendisi de Westeros’un normatif güzellik ve cinsiyet rejimleri tarafından dışlanmış bir şövalyelik öznesidir. Bu nedenle Brienne’in tanıklığı özel bir ağırlık kazanır.

Jaime’nin “benim adım Jaime” diyerek kendi adını öne çıkarması, sahnenin düğüm noktasıdır. Bu cümle, sadece kişisel bir itiraz değildir. Bir kişinin kendisine yapıştırılmış adlandırmaya karşı kendi adını geri almasıdır. “Kingslayer” toplumun verdiği addır; “Jaime” ise yaralı öznenin yeniden talep ettiği addır. Bu geri alma eylemi, anlatı kimliğinin başlangıcıdır.

Banyo sahnesi, acının dile dönüşmesi bakımından da önemlidir. Jaime’nin bedensel ve ahlaki acısı uzun süre sessiz kalmıştır. Kendi hikayesini anlatmadığı için, toplum onun yerine konuşmuştur. O an, acı ilk kez bir dinleyici bulur. Fakat bu anlatı, kendini temize çıkarma nutku değildir. Jaime hâlâ kibirli, kırıcı, alaycı ve suçludur; yine de ilk kez tam anlamıyla savunulabilir bir trajik bilgi sunar. Bu karmaşıklık sahneyi melodramdan çıkarır.

Tanıklık burada iki yönlüdür. Jaime Brienne’e tanıklık eder: ona, kimsenin dinlemediği geçmişini açar. Brienne de Jaime’ye tanıklık eder: onu yalnız Kingslayer olarak değil, çelişkili, yaralı, suçlu ama bütünüyle tüketilmemiş bir özne olarak görmeye başlar. Jaime’nin dönüşümü, birinin ona inanmasıyla değil, birinin onu hazır damganın ötesinde dinleyebilmesiyle başlar.

Bu yüzden Harrenhal banyosu, romanlardaki en güçlü etik sahnelerden biridir. Ahlaki iyileşme burada vaazla değil, anlatılabilirlik imkanının açılmasıyla başlar. Jaime’nin sorunu yalnız yanlış anlaşılması değildir; kendi hikayesini anlatacak etik mekandan mahrum kalmasıdır. Brienne bu mekanı sağlar. Onu kurtarmaz; fakat onun kendisini anlatabileceği bir tanıklık alanı açar.

Brienne: Etik tanıklık, karşılıklı tanınma ve başka bir ilişki ihtimali

Brienne of Tarth, Jaime’nin hikayesinde basit bir ahlaki ayna değildir. Onu yalnızca “Jaime’ye onuru öğreten kişi” olarak okumak, karakterin karşılıklı ilişkisel gücünü azaltır. Brienne, Jaime’nin karşısına hem başka bir şövalyelik biçimi hem başka bir tanınma rejimi hem de başka bir yakınlık ihtimali olarak çıkar. Onun varlığı, Jaime’nin Cersei etrafında kurduğu aynalı dünyayı bozar.

Cersei ile ilişki, benzerlik ve sahiplenme üzerine kuruludur; Brienne ile ilişki ise fark ve tanıklık üzerine. Cersei Jaime’de kendisini görmek ister; Brienne Jaime’de henüz tam olarak ortaya çıkmamış bir etik kapasiteyi görmeye başlar. Cersei’nin sevgisi Jaime’nin değişmemesini ister; Brienne’in tanıklığı ise değişimin mümkün olabileceğini sessizce varsayar. Bu nedenle Brienne, Jaime’nin hayatında erotik ihtimalden önce etik ihtimaldir.

Brienne’in kendi toplumsal konumu da bu tanıklığı mümkün kılar. Westeros’un cinsiyet düzeni onu sürekli yanlış okur. Kadın olarak fazla güçlü, şövalye olarak fazla kadın, soylu olarak fazla tuhaf, arzu nesnesi olarak fazla uygunsuz. Bu dışlanmışlık, onu Jaime’nin damgalanmışlığına karşı duyarlı hale getirir; fakat bu duyarlılık saf merhamet değildir. Brienne Jaime’yi kolayca affetmez. Onun ahlaki yargısı serttir, ama tam da bu sertlik, tanıklığını ucuzlaştırmaz.

Ayı çukuru sahnesi, Jaime’nin Brienne’e yönelen ilişkisinin dönüm noktasıdır. Jaime onu kurtarmak için geri döndüğünde, eski çıkar mantığının dışına çıkar. Bu hamlede Cersei’ye yaranma, Tywin’in onayını alma ya da hanedan çıkarını koruma yoktur. Eylem, açıkça eksik, riskli ve neredeyse irrasyoneldir. Fakat tam da bu yüzden etik yoğunluk taşır. Jaime, elini kaybettikten sonra ilk kez başkası için kendisini riske atar.

Brienne ile Jaime arasında giderek gelişen bağ, romantik olarak adlandırılmasa bile, karşılıklı tanınma ihtimali üretir. Jaime Brienne’de alay ettiği erdemin gerçekliğini görür; Brienne Jaime’de mahkum ettiği adamın altında kalmış başka bir hikaye sezebilir. Bu bağ, Cersei-Jaime ilişkisinin aksine benzerlikten değil, farkın taşınabilmesinden doğar. Biri diğerinin aynası değil, sınavıdır.

Bu yüzden Brienne, Jaime’nin kefaret anlatısında dışsal kurtarıcı değildir. O, Jaime’nin kendi adına etik eylemde bulunmasını mümkün kılan bir karşılaşma alanıdır. Jaime’nin Brienne’e Oathkeeper’ı vermesi, yalnız bir görev devri değil, kendisinde artık eksik kalan şövalyelik idealini başka bir bedende, başka bir etik süreklilik içinde yaşatma girişimidir.

Bu bağın güzelliği, belirsizliğindedir. Romanlar onu basit bir aşk formülüne kapatmaz. Brienne, Jaime için ne Cersei’nin yerine geçen yeni sevgili ne de ahlaki annedir. O, Jaime’nin ilk kez kendisini sahiplenilmeden, kullanılmadan, aynalanmadan ve bütünüyle yargıyla tüketilmeden görme ihtimalidir. Bu ihtimal bile, Jaime’nin yalnızlığında radikal bir kırılma yaratır.

Beyaz Kitap, Oathkeeper ve anlatı kimliğinin yeniden yazılması

King’s Landing’e dönüşten sonra Jaime’nin Beyaz Kitap’a bakması, onun anlatı kimliği bakımından merkezi bir sahnedir. Kral Muhafızları’nın sayfaları, şövalye hayatlarının resmi hafızasıdır. Orada yazılanlar, kişinin kamusal anlamını geleceğe taşır. Jaime kendi sayfasındaki boşluk ve lekeyle karşılaştığında, yalnız geçmişini değil, yazılmamışlığını da görür (Martin, A Storm of Swords, Jaime IX; A Feast for Crows, Jaime II).

Beyaz Kitap, Westeros’un onur arşividir. Fakat arşiv, hakikati kendiliğinden korumaz; seçer, kısaltır, biçimlendirir ve bazen yanlış eksenlere sabitler. Jaime’nin hayatı, kamusal anlatıda “Kingslayer” olarak fazlasıyla görünürken, resmi onur arşivinde anlamlı eylem bakımından yoksul görünür. Bu paradoks, onun hayatının temel gerilimini özetler: çok bilinen ama doğru yazılmamış bir adam.

Bu sahne, Jaime’nin ahlaki uyanışını gösterişli bir pişmanlık cümlesiyle değil, yazı ve boşluk üzerinden kurar. Kendi sayfası ona eksikliğini gösterir. Burada mesele, geçmişte hiçbir iyi eylem yapmamış olması değildir; mesele, hayatının kendisi için de başkaları için de tutarlı bir erdem anlatısına dönüşmemiş olmasıdır. Erdem, tek tek davranışların toplamı değil, bir hayatın anlatısal bütünlüğü içinde görünür hale gelen sürekliliktir (MacIntyre, 1981/2007).

Oathkeeper’ın Brienne’e verilmesi bu nedenle sadece Valyrian steel bir kılıcın devri değildir. Kılıç, Ned Stark’ın Ice’ından dövülmüştür; yani Stark onurunun parçalanmış maddesi Lannister iktidarı tarafından yeniden biçimlendirilmiştir. Jaime bu kılıcı Brienne’e vererek hem Catelyn’e verdiği sözün gecikmiş sorumluluğunu üstlenir hem de kendi onurunu başka birinin eylemine emanet eder. Kılıcın adı, Jaime’nin hayatındaki en büyük yaraya, yani yemin meselesine döner.

Burada ironik bir etik derinlik vardır. “Oathkeeper”ı taşıyan kişi Jaime değildir; Brienne’dir. Jaime, artık kendi bedeninde eksik olan şövalyelik idealini, Brienne’in bedeninde ve eyleminde devam ettirir. Bu, onurun mülkiyet değil dolaşım olduğunu gösterir. Jaime’nin telafisi, kendi sayfasını tek başına parlatmakla değil, verdiği sözün dünyada bir karşılık bulmasını sağlamakla ilgilidir.

Beyaz Kitap ve Oathkeeper birlikte düşünüldüğünde, Jaime’nin dönüşümü yazı, beden ve eylem arasında kurulur. Beyaz Kitap ona eksik anlatısını gösterir; kesilmiş eli eski beden-anlatısını bozar; Oathkeeper ise yeni etik anlatının başkasına emanet edilmiş maddi işareti olur. Bu üçlü yapı, Jaime’nin kefaretinin niçin tek başına içsel pişmanlık olmadığını açıklar. Pişmanlık ancak dünyada bir eylem, bir söz ve bir kayıt ürettiğinde etik anlam kazanır.

Riverrun: Kansız zafer, tehdit ve yeni onur siyaseti

Riverrun kuşatması, Jaime’nin dönüşümünün romantize edilmemesi için özellikle önemlidir. Burada Jaime ne saf merhamet figürüdür ne de eski zalim Lannister’ın basit devamı. Kuşatmayı mümkün olduğunca kansız çözmeye çalışır; fakat bunu yaparken Edmure Tully üzerinde ağır psikolojik baskı kurar ve bebeğini mancınık ile fırlatma tehdidini kullanır (Martin, A Feast for Crows, Jaime VI). Bu sahne, Jaime’nin yeni onur siyasetinin temiz olmadığını gösterir.

Riverrun’da Jaime, Tywin’den farklılaşır; ama Tywin’in mirasından tamamen çıkmaz. Kan dökmemek ister, çünkü artık zaferin bedensel yıkımını başka türlü algılamaktadır. Ancak Lannister iktidarının araçlarını da kullanır. Rehine, tehdit, hanedan otoritesi, korku. Bu çelişki karakterin olgunluğunu azaltmaz; aksine onu daha gerçek kılar. Jaime’nin etik dönüşümü, şiddet düzeninin dışına bütünüyle çıkmak değil, o düzen içinde şiddeti azaltmaya çalışırken hâlâ onun diliyle kirlenmektir.

Bu nedenle Riverrun, Jaime’nin “iyi adama dönüşmesi”nin kanıtı değil, daha karmaşık bir politik sınavdır. Jaime artık boş kahramanlık peşinde değildir; gereksiz katliam istemez; Frey hoyratlığından tiksinir; Edmure’ye verdiği sözleri belirli ölçüde tutmaya çalışır. Fakat bütün bunlar, tehdidin etik ağırlığını ortadan kaldırmaz. Roman burada okuru kolay bir rahatlamadan mahrum bırakır.

Jaime’nin Riverrun’daki tavrı, şövalyelik onurunun savaş sonrası biçimine işaret eder. Kılıçta üstünlüğünü kaybetmiş bir şövalye, komuta, pazarlık ve stratejik söz üzerinden eylemek zorundadır. Artık zafer bedenin hızında değil, dilin ve otoritenin kullanımında aranır. Fakat dil de şiddetsiz değildir. Edmure’ye yöneltilen tehdit, fiilen uygulanmasa bile savaşın semiyotik şiddetini taşır.

Bu sahne, Jaime’nin ahlaki gelişimini güçlendirir çünkü onu basitleştirmez. Eğer Jaime Riverrun’da tamamen merhametli ve lekesiz davransaydı, dönüşüm didaktik olurdu. Oysa burada eski dünyanın dili yeni bir iç tereddütle birlikte sürer. Jaime’nin farkı, artık şiddetin anlamını düşünmeden kullanmamasıdır; ama onu kullanmaktan da tamamen vazgeçmiş değildir. Bu ara bölge, karakterin politik gerçekçiliğini kurar.

Riverrun ayrıca Jaime’nin Catelyn’e verdiği sözle ilişkisini de karmaşıklaştırır. Catelyn’in kızlarını geri getirme yemini, Oathkeeper ile Brienne’e devredilmiş olsa da, Jaime hâlâ Stark/Tully dünyasının yıkıntılarıyla çevrilidir. Riverrun’u Lannister adına teslim alırken, içten içe verdiği sözlerin ve işlediği suçların gölgesindedir. Zafer kazanır; fakat bu zafer ona ne huzur ne de gerçek aidiyet verir. Bu yüzden Riverrun, yalnızlığını azaltmaz, daha bilinçli hale getirir.

Mektubun yakılması: Kopuşun sessiz ritüeli

Cersei’nin yardım mektubunu yakması, Jaime’nin anlatısında en önemli sessiz eylemlerden biridir. Yıllar boyunca Cersei’nin çağrısı Jaime için neredeyse yasa hükmündedir. Cersei ister, Jaime gider; Cersei korkar, Jaime korur; Cersei arzular, Jaime kendi hayatını ona göre düzenler. Fakat Riverrun sonrası gelen mektup, bu döngünün artık eski gücünü kaybettiğini gösterir (Martin, A Feast for Crows, Jaime VII).

Mektubun yakılması, dışarıdan bakıldığında acımasızlık gibi görünebilir. Cersei tehlikededir; Jaime gitmez. Fakat bu eylemin derinliği, Jaime’nin ilk kez kendi benliğini Cersei’nin mutlak önüne koymasında yatar. Bu, sevginin yok olması değil, bağımlı ilişki yapısının kırılmasıdır. Jaime’nin yıllarca “biz” diye düşündüğü yerde “ben” belirmeye başlar.

Bu sahne, kopuşu büyük bir konuşmayla değil, maddi bir ritüelle anlatır. Mektup kağıttır; kağıt yanar; çağrı kül olur. Jaime, Cersei’ye cevapsız kalarak yalnız onu reddetmez, kendi eski otomatik benliğini de reddeder. Daha önce Cersei onun için kaderdi; şimdi çağrısı bir nesneye, yakılabilir bir metne dönüşmüştür. Bu nesneleşme, büyünün bozulmasıdır.

Aynı zamanda bu kopuş Jaime’yi daha yalnız yapar. Cersei’den özgürleşmek, hemen sağlıklı bir hayata kavuşmak anlamına gelmez. Tam tersine, Jaime’nin en eski duygusal dayanağı çöker. Tywin ölmüştür, Tyrion kopmuştur, çocukları kamusal olarak onun değildir, Cersei’ye güveni kalmamıştır. Brienne dışında onu gerçekten dinleyebilecek neredeyse kimse yoktur. Bu yüzden özgürlük, ilk anda sıcaklık değil soğukluk getirir.

Mektubun yakılması, Jaime’nin etik özneleşmesinde paradoksal bir eşiktir. Cersei’ye gitmemek, onu doğrudan iyi yapmaz; fakat kendi hayatını ilk kez Cersei’nin arzusuna teslim etmeme imkanı yaratır. Bu, bağımlı aşkın içinden çıkan bir özne için büyük bir kırılmadır. Jaime, artık Cersei’nin sevgilisi olmakla kendi ahlaki varlığını özdeşleştirmemeye başlar.

Bu eylemin ardından Brienne’in çağrısına gitmesi, seçimin anlamını daha da belirginleştirir. Jaime Cersei’nin mektubunu yakar ama Brienne’in peşinden gider. Böylece iki ilişki biçimi karşı karşıya gelir. Biri eski bağımlılık ve aynalı tahakkümün çağrısı; diğeri riskli, belirsiz ama etik tanınma ihtimali taşıyan bir çağrı. Jaime, ilkini yakar, ikincisine gider. Bu, romanın sessiz ama güçlü değer kaydırmalarından biridir.

Baba, kardeş ve çocuk olmayan çocuklar: Aile bağının çözülmesi

Tywin Lannister, Jaime’nin hayatında yalnızca baba değil, hanedan aklının bedenlenmiş biçimidir. Jaime’ye duyduğu sevgi, sıcaklık ve tanıma üzerinden değil, miras, soy sürekliliği ve stratejik kullanım üzerinden işler. Tywin için Jaime, Casterly Rock’ın doğal varisi ve Lannister adının parlatılmış suretidir. Bu yüzden Jaime’nin Kingsguard’a katılması, babanın gözünde yalnız kişisel bir tercih değil, hanedan mekanizmasının sabote edilmesidir. Jaime kendi aşkı uğruna babasının soy planından kaçtığını düşünür; fakat aslında Cersei’nin aynalı kapanmasına girerken başka bir bağımlılık düzenine sığınır.

Baba iktidarının bu biçimi, Jaime’nin ahlaki gelişimini dolaylı olarak sakatlar. Tywin’in dünyasında değer, tanınma ve sevgi birbirinden ayrılmaz; kişi sevildiği için değil, hanedan işlevini yerine getirdiği ölçüde değerli sayılır. Jaime’nin uzun süre onuru alay konusu yapması, kısmen bu dünyanın ürünüdür. Eğer onur yalnızca galiplerin yazdığı bir gösteriyse, eğer yeminler hanedan çıkarı karşısında eğilip 18 bükülüyorsa, eğer baba sevgisi bile politik yatırım biçiminde geliyorsa, Jaime’nin ahlaki sinizmi kişisel karakter bozukluğundan fazlası olur.

Tyrion ile ilişkisi de aynı aile yapısının başka bir yarasını açar. Jaime, Tyrion’a çocukluğundan beri belirli bir sıcaklık göstermiştir; fakat Tysha gerçeği, bu kardeşliğin içindeki en büyük zehir olarak kalır. Jaime’nin Tyrion’a söylediği geç hakikat, kardeşliği onarmak yerine parçalar; çünkü çok geç gelmiştir. Böylece Jaime bir kez daha, doğruyu söylemenin zamanını kaçırmış bir adam olarak görünür. Aerys meselesinde konuşmamış, Tysha meselesinde geç konuşmuş, Cersei meselesinde kendisine geç konuşmuştur. Onun trajedisi yalnız yalan söylemek değil, hakikati zamanında taşıyamamaktır.

Çocuklarıyla ilişkisi ise daha derin bir yokluk biçimidir. Joffrey, Myrcella ve Tommen biyolojik olarak onun çocuklarıdır; fakat kamusal olarak yeğenleridir. Jaime baba olduğu halde baba olamaz; çocuklarına sahip çıkmak onları tehlikeye atmak demektir. Bu nedenle babalık, onda hem kıskançlık hem yabancılık hem de ertelenmiş suçluluk üretir. Joffrey’e duyduğu mesafe, yalnız Joffrey’in zalimliğine tepki değildir; aynı zamanda kendi çocuğuna baba olarak dokunamamış bir adamın duygusal sakatlığıdır.

Bu aile çizgisi, Jaime’nin yalnızlığını daha da ağırlaştırır. Babası onu araç olarak sever; sevgilisi onu ayna olarak sever; kardeşiyle bağı geç kalmış bir itirafla kırılır; çocukları onun çocukları olarak var olamaz. Böyle bir dünyada Jaime’nin aile tarafından çevrelenmiş olması, yalnızlığını azaltmaz. Tam tersine, aile onun etrafında bir tanınmama mimarisi kurar. Lannister adı ona güç verir, fakat aynı anda kendi adına var olmasını geciktirir.

Jaime’nin özgürleşmesi bu yüzden yalnız Cersei’den değil, Lannister ailesinin tüm semiyotik düzeninden ayrışma sürecidir. Bu ayrışma tamamlanmış değildir; çünkü Jaime hâlâ Lannister ordusunu yönetir, hâlâ hanedan adının avantajlarıyla hareket eder, hâlâ Westeros’un gözünde altın aslandır. Fakat içsel düzeyde, artık yalnız Lannister işlevi olmaktan çıkmaya başlamıştır. Bu başlangıç, makalenin merkezindeki gecikmiş özneleşmenin aile boyutudur.

Suç, kefaret ve açık anlatı: Lady Stoneheart eşiği

Jaime’nin mevcut romanlardaki son büyük açık ucu, Brienne’in onu Lady Stoneheart’ın alanına götürmesiyle belirir. Bu nokta, anlatının henüz tamamlanmamış olması nedeniyle kesin hüküm vermeye kapalıdır; fakat etik yapı bakımından son derece anlamlıdır. Çünkü Stoneheart, Jaime’nin geçmişte doğrudan ve dolaylı olarak parçası olduğu felaketlerin geri dönen intikam biçimidir. Catelyn Stark artık yaşayan bir anne değil, yeminlerin, ihanetlerin, kanın ve kaybedilmiş çocukların ölümsüzleşmiş hesabıdır.

Bu karşılaşma ihtimali, Jaime’nin kefaret hattını romantik bir dönüşüm masalından çıkarır. Eğer geçmiş gerçekten geri dönüyorsa, bu geri dönüş bağışlayıcı bir anne yüzüyle değil, boğazı kesilmiş ve merhameti kurumuş bir adalet-karikatürüyle gelir. Stoneheart, etik yargının çürümüş biçimidir. Haksız değildir, ama adil de değildir; acısı gerçektir, fakat acının haklılığı onu kör intikamdan kurtarmaz. Jaime böyle bir figürle yüzleşmek zorunda kalırsa, kendi suçlarının yanı sıra Westeros’un bozulan adalet dilinin de karşısına çıkacaktır.

Brienne’in bu eşiğe aracılık etmesi, ilişkiyi daha da trajik kılar. Jaime’nin tanıklık ve güven ihtimali olarak gördüğü kişi, onu muhtemel ölüme çağırmaktadır. Fakat Brienne’in kendisi de yeminin, tehdidin ve masumları kurtarma arzusunun içinde sıkışmıştır. Bu durum, serinin yemin etiğini bir kez daha karmaşıklaştırır: verilen sözler kurtarıcı olabileceği gibi, kişileri imkansız şiddet düzenlerine de sürükleyebilir.

Bu açık uç, Jaime’nin dönüşümünün henüz tamamlanmadığını gösterir. Mektubu yakmak, Oathkeeper’ı vermek ve Riverrun’da kanı azaltmak yeterli değildir. Geçmiş, yalnız iç hesaplaşmayla kapanmaz; başkalarının acısı, başkalarının tanıklığı ve başkalarının intikamı olarak geri döner. Jaime’nin gerçek sınavı, kendisini artık nasıl gördüğü kadar, geçmişin onu hangi adla çağıracağıdır.

Bu yüzden Lady Stoneheart eşiği, Jaime’nin hikayesinde nihai arınma değil, nihai belirsizlik alanıdır. Eğer Jaime hayatta kalırsa, bu hayatta kalış ucuz bir kurtuluş olmamalıdır. Eğer ölürse, ölümü de yalnız ceza olarak okunmamalıdır. Her iki durumda da mesele, onun hikayesinin hangi adla kapanacağıdır. Kingslayer mı, oathbreaker mı, oathkeeper’ın kaynağı mı, yoksa lekeli ama tanınabilir bir insan mı?

Romanlar henüz bu soruya cevap vermemiştir. Bu makalenin sınırı da burada belirir. Mevcut beş kitap, Jaime’nin çözülme ve yeniden-özneleşme hattını güçlü biçimde kurar; fakat onun nihai etik kaderini tamamlamaz. Bu eksiklik bir yorum kusuru değil, metnin açık yapısının gereğidir. Jaime hâlâ askıdadır; belki de onu en çok Jaime yapan şey, tam da bu askıda kalmışlıktır.

Kavramsal Yoğunlaştırma: Damga, Tanınma, Erdem, Yara ve Anlatı

Bu makalenin ana kavramsal tercihi, Jaime’yi tek bir açıklama modeline teslim etmemektir. Onun hikayesi ne yalnız psikolojik bağımlılık, ne yalnız şövalyelik krizi, ne yalnız sakatlanmış beden anlatısı, ne de yalnız kamusal damga meselesidir. Bütün bu düzeyler birbirini üretir. Jaime’nin özgül ağırlığı, farklı teorik alanların tek bir karakterde organik biçimde kesişmesinden gelir.

Damga kavramı, “Kingslayer” adının nasıl işlediğini açıklar; fakat tek başına yeterli değildir. Çünkü Jaime yalnız damgalanmış bir adam değildir, aynı zamanda gerçekten suç işlemiş bir adamdır. Damga onu yanlış temsil eder; fakat onu masumlaştırmaz. Buradaki incelik şudur: Damga, suçun varlığını değil, suçun bütün kişiliği yutarak başka hiçbir bilginin dolaşıma girmesine izin vermemesini sorun haline getirir.

Tanınma kavramı, Jaime’nin niçin sadece affedilmeye değil, anlaşılmaya ihtiyaç duyduğunu gösterir. Affedilme, suçu merkezde tutar; tanınma ise eylemin, niyetin, bağlamın ve kişinin birlikte okunmasını gerektirir. Jaime’nin Brienne karşısındaki itirafı, “beni affet” çağrısı olmaktan çok, “beni yalnız bana verilen adla bilme” talebidir.

Erdem kavramı, Jaime’nin dönüşümünü davranış toplamı olarak değil, bir hayatın bütünlüğü olarak düşünmeye zorlar. Birkaç iyi davranış, kötü bir hayatı otomatik olarak iyi yapmaz. Fakat birkaç korkunç davranış da bir hayatın geri kalanında etik arayış ihtimalini zorunlu olarak yok etmez. Jaime’nin meselesi, bu iki kolay hüküm arasında, lekeli bir süreklilik kurup kuramayacağıdır.

Yara kavramı, elin kaybını yalnız sembolik değil maddi bir kırılma olarak ciddiye alır. Jaime’nin dönüşümü bedenden bağımsız ruhsal bir uyanış değildir; bedenin yaralanmasıyla başlar. Bu yaralanma, onun kudret ekonomisini bozar, eski özsaygı biçimlerini çökertir ve başkasına bağımlı olmanın aşağılanmasını tattırır. Beden çözülmeden, eski Jaime çözülmez.

Anlatı kavramı ise bütün bu parçaları birbirine bağlar. Jaime’nin sorunu yalnız ne yaptığı değil, yaptığı şeylerin hangi hikaye içinde okunacağıdır. Westeros ona tek 22 cümlelik bir hikaye verir. Kralını öldüren adam. Jaime’nin dönüşümü bu hikayeyi silmek değil, onun yanına başka cümleler ekleyebilmektir. Makalenin bütün yapısı, bu ekleme arzusunun izini sürer.

Bu beş kavram birlikte kullanıldığında Jaime’nin karakteri hafif bir “gri karakter” klişesinden çıkar. Gri olmak burada iyilik ve kötülüğün ortalaması değildir. Gri olmak, ahlaki hayatın farklı rejimlerinin aynı kişide çatışmasıdır Yemin ve yaşam, aşk ve özne kaybı, aile ve araçsallaştırma, yara ve tanıklık, suç ve kefaret, anlatı ve damga. Jaime, bu çatışmaların yüzeyinde değil, merkezinde durur.

Westeros’un en yalnız adamı mı? Karşılaştırmalı bir savunma

“Westeros’un en yalnız adamı” ifadesi, mutlak ve ölçülebilir bir sıralama iddiası olarak değil, Jaime’nin özgül yalnızlık biçimini yoğunlaştıran analitik bir başlık olarak anlaşılmalıdır. Çünkü seride yalnızlık birçok biçimde dağılmıştır. Theon Greyjoy kimlik parçalanması, işkence ve aidiyet kaybıyla; Jon Snow melez statü, görev ve sevgi arasındaki bölünmüşlükle; Tyrion Lannister bedensel damga, aile dışlanması ve zeka aracılığıyla kurduğu savunma diliyle; Sandor Clegane travmatik şiddet ve inanç kaybıyla; Sansa ve Arya ise yerinden edilme ve aile kaybıyla derin yalnızlıklar yaşar.

Jaime’nin yalnızlığı bu figürlerden daha “fazla” olduğu için değil, başka bir biçimde kurulduğu için ayırt edicidir. Theon’un yalnızlığı kimliğinin zorla parçalanmasından; Jon’un yalnızlığı hiçbir topluluğa tam ait olmamasından; Tyrion’un yalnızlığı aile içinde sürekli aşağılanmış bedensel farklılığından; Sandor’un yalnızlığı şiddetin imana ve yakınlığa açtığı yaradan doğar. Jaime’nin yalnızlığı ise yanlış tanınmanın, yanlış sevilmenin ve kendi gerçek hikayesini söyleyememenin birleşimidir.

Jaime etrafında insanlar vardır. Aile, askerler, saray, sevgili, kardeşler, çocuklar, düşmanlar. Fakat bu kalabalık onu tanımaz. Cersei onu kendi yansıması olarak sever; Tywin onu hanedan devamlılığının aracı olarak ister; Westeros onu Kingslayer olarak bilir; çocukları onu baba olarak bilemez; Tyrion ile bağı ihanet, sır ve suçlulukla yaralanır. Dolayısıyla Jaime’nin yalnızlığı fiziksel izolasyon değil, ilişkisel yanlış yerleştirilmedir.Bu yönüyle Jaime, yalnızlığın aristokratik biçimini taşır. O, toplumun en görünür yerindedir; ama en derin anlamda tanınmaz. Herkesin hakkında konuştuğu ama 17 kimsenin tam dinlemediği kişidir. Bu, damgalanmış kamusal figürün yalnızlığıdır. Onun yalnızlığı çöl ya da sürgün yalnızlığı değil, sarayın ve savaş alanının ortasında yaşanan tanınmama yalnızlığıdır.

Brienne’in önemi burada yeniden belirir. Çünkü Brienne, Jaime’nin hayatındaki bu yanlış tanınma zincirini bütünüyle kırmasa da ilk ciddi çatlağı açar. Jaime onun huzurunda ne yalnız Kingslayer’dır ne de Lannister ihtişamının erkek sureti. O, anlatan, yaralanmış, çelişkili ve dinlenebilir bir kişiye dönüşür. Bu küçük tanınma alanı, Jaime’nin tüm dünyasını değiştirmeye yetmez; ama onun yalnızlığını mutlak olmaktan çıkarır.

Yine de Jaime’nin hikayesi mevcut noktada tamamlanmış değildir. The Winds of Winter yayımlanmadığı için, Lady Stoneheart ile muhtemel yüzleşmenin sonucunu bilmiyoruz. Bu açık uç, Jaime’nin yalnızlık ve kefaret hattını askıda bırakır. Ancak ilk beş kitabın sonunda görünen şey nettir. Jaime eski kimliklerinin çoğunu kaybetmiş, yeni kimliğini ise henüz bütünüyle kuramamıştır. Tam da bu geçiş hali, onu serinin en trajik yalnızlık figürlerinden biri yapar.

Bu nedenle “Westeros’un en yalnız adamı” ifadesi, Jaime’yi diğer karakterlerin acılarının üstüne yerleştiren bir yarışma cümlesi değildir. Daha çok şunu söyler. Jaime, sevilmiş gibi görünen ama gerçekten tanınmamış, onurlu olması gereken ama onursuz diye anılmış, güçlü bedeniyle tanımlanmış ama bedeni kırılmış, ailesine ait görünen ama orada da özne olamamış bir adamdır. Onun yalnızlığı, görünürlükle tanınma arasındaki ölümcül farktan doğar.

Sonuç: Yalnızlığın bedeli olarak özgürlük

Jaime Lannister’ın hikayesi, ahlaki dönüşümü kolay bir arınma anlatısı olarak düşünmeyi reddeder. Jaime ne işlediği suçlardan temizlenebilir ne de yalnızca o suçlarla tüketilebilir. Bran’ı iten adam ile King’s Landing’i kurtaran adam aynı kişidir. Brienne’i kurtaran adam ile Edmure’yi bebeği üzerinden tehdit eden adam aynı kişidir. Cersei’ye bağımlı aşık ile onun mektubunu yakan adam aynı kişidir. Romanların etik derinliği, bu aynılığı bozmamasındadır.

Bu çalışmanın temel sonucu şudur: Jaime’nin yalnızlığı, bir karakter özelliği değil, bir yapı sonucudur. Feodal yemin düzeni onu yanlış ahlaki ikilemlere mahkum eder; hanedan siyaseti onu Lannister işlevine indirger; Cersei ile ilişkisi onu aynalı bir bağımlılığa hapseder; kamusal damga onu kendi anlatısından kovar; elin kaybı eski bedenini ve eski kimliğini çözer; Brienne ile karşılaşma ise ona ilk kez başka türlü bir tanınma ihtimali sunar.

Jaime’nin kefareti bu nedenle geçmişi silmek değildir. Kefaret, burada lekesizliğe dönüş değil, lekeyle birlikte sorumluluk alabilme kapasitesidir. Jaime’nin en anlamlı eylemleri de tam bu yönde ilerler. Brienne’i kurtarır, Oathkeeper’ı verir, Catelyn’e verilen sözün dolaşıma girmesini sağlar, Riverrun’da kanı azaltmaya çalışır, Cersei’nin çağrısı karşısında eski otomatik benliğini askıya alır. Bunların hiçbiri onu masum yapmaz; fakat onu etik olarak yeniden okunabilir kılar.

Bu noktada Jaime’nin özgürlüğü yalnızlığın içinden doğar. Cersei’den ayrıştıkça yalnızlaşır; Lannister rolünü sorguladıkça yalnızlaşır; Kingslayer lakbına karşı kendi hikayesini düşündükçe yalnızlaşır; kılıç ustası bedenini kaybettikçe yalnızlaşır. Fakat aynı süreçte, ilk kez kendi adına seçim yapabilecek bir alana da yaklaşır. Bu nedenle yalnızlığı yalnız ceza değildir; gecikmiş özgürlüğün bedelidir.

Jaime’nin trajik büyüklüğü, şövalyeliğin en parlak kostümünü giyip onun en derin çelişkisini taşımasında yatar. O, onurun bazen yemin bozmayı, aşkın bazen benliği yok etmeyi, gücün bazen ahlaki körlüğü, yaralanmanın ise bazen yeni bir görme biçimini doğurabileceğini gösterir. Bu bakımdan Jaime Lannister, fantastik edebiyatta yalnızca “gri karakter” olarak değil, onur rejimlerinin ahlaki patolojilerini açığa çıkaran yoğun bir anlatı figürü olarak okunmalıdır.

Kral Katili’nin yalnızlığı, nihayetinde şu paradoksta toplanır: Jaime bütün Westeros tarafından bilinir, ama uzun süre hiç kimse tarafından gerçekten tanınmaz. Onun dönüşümü de bu yanlış bilinirlikten çıkıp kırılgan, lekeli ve eksik de olsa tanınabilir bir hayata doğru ilerleme çabasıdır. Bu çabanın sonu henüz yazılmamıştır. Fakat mevcut metinler şunu yeterince gösterir. Jaime Lannister, hak ettiği onura erişmekten çok, onurun ne kadar tehlikeli, eksik ve geç öğrenilen bir şey olduğunu bize gösterdiği için önemlidir.

Kaynakça

Benjamin, Jessica. The Bonds of Love: Psychoanalysis, Feminism, and the Problem of Domination. New York: Pantheon Books, 1988.

Bowlby, John. Attachment and Loss, Vol. 1: Attachment. 2nd ed. New York: Basic Books, 1982.

Duby, Georges. The Chivalrous Society. Trans. Cynthia Postan. Berkeley: University of California Press, 1980 [1977].

Frank, Arthur W. The Wounded Storyteller: Body, Illness, and Ethics. Chicago: University of Chicago Press, 1995.

Garland-Thomson, Rosemarie. Extraordinary Bodies: Figuring Physical Disability in American Culture and Literature. New York: Columbia University Press, 1997.

Goffman, Erving. Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. London: Penguin, 1986 [1963].

Honneth, Axel. The Struggle for Recognition: The Moral Grammar of Social Conflicts. Trans. Joel Anderson. Cambridge, MA: MIT Press, 1996.

Kaeuper, Richard W. Chivalry and Violence in Medieval Europe. Oxford: Oxford University Press, 1999.

Keen, Maurice. Chivalry. New Haven: Yale University Press, 1984.

MacIntyre, Alasdair. After Virtue: A Study in Moral Theory. 3rd ed. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 2007 [1981].

Martin, George R. R. A Game of Thrones. New York: Bantam Books, 1996.

Martin, George R. R. A Clash of Kings. New York: Bantam Books, 1998.

Martin, George R. R. A Storm of Swords. New York: Bantam Books, 2000.

Martin, George R. R. A Feast for Crows. New York: Bantam Books, 2005.

Martin, George R. R. A Dance with Dragons. New York: Bantam Books, 2011.

Martin, George R. R., Elio M. García Jr., and Linda Antonsson. The World of Ice & Fire: The Untold History of Westeros and the Game of Thrones. New York: Bantam Books, 2014.

Nussbaum, Martha C. Love’s Knowledge: Essays on Philosophy and Literature. Oxford: Oxford University Press, 1990.

Scarry, Elaine. The Body in Pain: The Making and Unmaking of the World. Oxford: Oxford University Press, 1985.

Tennov, Dorothy. Love and Limerence: The Experience of Being in Love. Lanham: Scarborough House, 1999 [1979].

Battis, Jes, and Susan Johnston, eds. Mastering the Game of Thrones: Essays on George R. R. Martin’s A Song of Ice and Fire. Jefferson, NC: McFarland, 2015.