Zihnimin Sığamadığı Sayfalar: Anlam Aramak, Anlatamamak

Photo by Boudewijn Huysmans on Unsplash

İnsan bazen kendini anlatmak için değil, duyulmak için konuşur. Ama o ses, çoğu zaman bir duvara çarpar gibi geri döner. Sözlerim, dilimden çıkarken ağır değil ama karşıma vardıklarında anlamsız kalıyor; sanki başka bir lügatla yazılmış gibi. Hep bir eksiklik, hep bir yanlış tonlama. Anlamın kendisi değil de, yanlış yerde arandığı hissi.

Ben hiçbir zaman "çok konuşan" biri olmadım, ama konuşmadığım zamanlar bile zihnim sessiz değildi. Aksine, içimde o kadar çok ses vardı ki, dışarıdan duyulmasın diye sustum. Çünkü ne zaman konuşsam, kelimelerimden çok, suskunluğum yorumlandı. Belki de bu yüzden bir süre sonra cümlelerim kendi içimde yankılanmaya başladı. İnsanların arasında dururken bile kendimle konuşmaya başladım—anlamı orada aradım.

Bazen bir odada on kişiyle birlikte oluyorsun ama kendini en uzak yerdeymiş gibi hissediyorsun. Gülümsüyorsun ama düşüncelerin başka bir evrende. Konuşmalara dahil oluyorsun ama söylediklerin bir sisin içinde kayboluyor gibi. Çünkü bazen insanlar seni dinliyor ama duymuyor. Seni görüyor ama sana bakmıyor. Sadece orada olmanı kabul ediyorlar—orada kim olduğunla ilgilenmeden.

Anlaşılmamak, yalnızlığın başka bir formu. Fiziksel değil, zihinsel bir yalnızlık. Bir noktadan sonra alışıyorsun buna. Ama alışmak, kabullenmek değil. İçeride hâlâ bir ses, bir temas bekliyor insan. Martin Eden’i okuduğumda işte o sesi duydum. İlk defa biri, ben hiçbir şey söylemeden beni anlattı. O satırları okurken düşündüm: “Benimle aynı acıyı başka biri de hissetmiş. Ve bunu bir şekilde anlatabilmiş.”

İşte ben de bu satırları, belki bir yerlerde aynı duygularla yalnız kalmış birinin, benim cümlelerimi okurken içinden "beni anladı" diyebilmesi için yazıyorum. Jack London kadar harika hissettiremem, ama sezdiririm. O da yeter.

“Bazen insan kendini, başka birinin yazdığı bir hikâyede bulmayı değil, kaybetmeyi ister.” — R.A.

O yüzden anlamı kitaplarda aradım. Ama sadece bilgi ya da felsefe için yazılmış olanları değil. Hikâye anlatan ama içinde gerçek taşıyanları. Fareler ve İnsanlar, Auschwitz Kütüphanesi, Martin Eden… Onlar sadece bir şey öğretmediler. Aynı anda hem ben oldular hem karşımda duran yabancı. Onlarla konuşamadım ama onlar beni anladı.

En azından öyle sandım.

Bir gün, üç saat boyunca kitap okudum. Normalde bir saatten sonra beynim dış ses olurdu; her kelimeyi okur ama hiçbirini anlamazdım. O günse farklıydı, kelimeler içime işliyordu. Acıkmasaydım kitabı hiç bölmek istemezdim. Ama sonra bir şey fark ettim: Kitap beni anlamıyordu. Ne kadar sürükleyici olsa da, ben oradaydım ama kitap benimle değildi. İçimdeki boşluğa bakmadı. İçimle konuşmadı ben anlaşılma hissini taklit ettimsadece. O ise orada kendi hikâyesini anlattı.

Ama ya bu da bir yanılgıysa?

Belki de kitaplar beni anlamıyor değildi. Belki de ben, oradaki karakterleri anlamıyordum. Belki onların içindeki kırılmaları göremiyor, sessizliklerinde kayboluyordum. Aynı şekilde belki de bir kitabı çok iyi anladığımızı, onun içimizdeki bizi anladığını düşündüğümüzde yaptığımız tek şey aslında oradaki karakterleri anlamaktır. Belki de anlamaya çalışmak, başkasının değil, önce kendi içinden geçmekti. Bu yüzden kitaplara suç atmak kolaydı ama haksızdı. Çünkü ben bile kendimi her zaman anlayamıyordum ki...

"Okur, bazen anlamak istemez. Anlamaya başlarsa bir şey değişmelidir. Değiştirmek istemeyen, anlamazmış gibi yapar." — George Orwell

Sonunda şunu fark ettim: İnsan bazen bilgiyi öğrenmek için değil, içinde bir boşluğu sessizce doldurmak için okur. Ama boşluklar, hikâyelerin değil, anlayışın konusu. Anlayış ise tek taraflı işlemiyor. Bazen sessizce okuduklarımız da bizi duymayı bekliyor.

“Anlamak, bazen sadece bakmak değil, içinde kalabilmektir.” — Stefan Zweig

Ve işte tam da bu yüzden, anlam arayışı asla bitmiyor. Çünkü anlaşılamamak, bir eksiklik değil; derinliğin doğal sonucu. Yüzeye çıkmadan dalgaların altındaki güzelliği göremeyenler, orada olanı da çoğu zaman boğulma zanneder. Ben artık o derinlikte yüzmeyi seçiyorum.

Anlamak istedim ama çoğu zaman sadece geçip gittiler zihnimin kıyısından. Belki bir gün birisi durur… ve anlamaz, ama dinler. O bile yeter.

Bu yazı ilk olarak Medium’da yayınlanmıştır.