Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Strateji Belgesi üzerine yazıma itirazı ve yanıtım

DÜZELTME VE CEVAP

BThaber’de Osman Coşkunoğlu isimli yazarın 30 Eylül 2019 tarihli “2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi” inandırıcı ve umut verici olamıyor” başlıklı yazısında 2023 Türkiye Sanayi ve Teknoloji Stratejisi ile ilgili yorumlarına istinaden kamuoyunu doğru ve sağlıklı bir şekilde bilgilendirme ihtiyacı hasıl olmuştur.

[Bakanlıktan gelen yazıda, benim yazımla ilgili olmayan genel ve uzun girişi burada aktarmıyorum, ilgilenenler şuradan okuyabilir.]

Eser sahibinin yazısında yer alan birkaç iddia ve hatayı kısaca cevaplamak gerekirse:

• OSMAN COŞKUNOĞLU’NUN İDDİASI:

Belge, daha önceleri de yapılmış ve inandırıcılığını yitirmiş vaatlerde bulunuyor. Örneğin, belgede “Türkiye’de imalat sanayisinin dijital dönüşümüne katkı sağlamak üzere… ‘Dijital Dönüşüm Merkezleri’ kurulacaktır” deniyor (s.46). Bundan 13 ay önce, 3 Ağustos 2018’de açıklanan, hükümetin “I. 100 Günlük İcraat Programı”nda bu merkezlerden 7 tanesinin hedeflendiği, 2 tanesinin 100 gün içinde açılacağı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından vaadedilmişti ama 144 gün sonra sadece çok yetersiz tek bir “merkez” açılabildi.

GERÇEK:

Dijital Dönüşüm Merkezleri’nin ilki Ankara Organize Sanayi Bölgesi tarafından 11 Aralık 2018’de Ankara’da ikincisi Bursa Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 9 Mart 2019 Bursa’da açılmıştır.

Teorik ve pratik eğitimlerin verildiği model fabrika da denilen bu yapılar sadece bu iki ilimizle de sınırlı kalmayacak. Konya, Kayseri, İzmir, Gaziantep, Adana ve Mersin’de de bu merkezlerin açılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir.

=> YANITIM: Burada, yazımdaki ile farklı bir gerçek ortaya konmuyor. 3 Ağustos 2018'de yayımlanan “I. 100 Günlük İcraat Programı”nda, 100 gün içinde iki Dijital Dönüşüm Merkezi kurulacak vaadi vardı. Oysa, 144 gün sonra (yani 11 Aralık’da), “II. 100 Günlük İcraat Programı” açıklanmadan iki gün önce aceleyle çok yetersiz bir merkez açıldı. İkincisi, ancak 3 ay sonra Bursa’da açıldı. O zaman gerçekleştirilemeyen bu vaat,” Strateji” adı altındaki yeni belgede tekrarlanıyor. Bu da inandırıcılığa gölge düşürüyor.

• OSMAN COŞKUNOĞLU’NUN İDDİASI:

Belge, sanırım aceleye getirilmiş olduğu için, çok sayıda yazım hataları da içeriyor. Fakat çok daha vahim olarak, bilgi hataları var. Örneğin, “Elon Musk tarafından kurulan SpaceX firması tarafından yeni bir ulaşım yöntemi olarak tünel içerisinde kapsül ile ulaşımı sağlayacak Hyperloop fikri…” (.22) deniyor belgede. Oysa, hyperloop Elon Musk’ın Boring şirketinin projesi, SpaceX ile ilgisi yok.

GERÇEK:

Hyperloop fikri ilk olarak 2013 yılı Haziran ayında Elon Msuk tarafından yayınlanan bir yazı ile duyurulmuştur. Açık inovasyon yaklaşımı ile bu konuya ilgi duyan herkesten katkı talep edilmiştir. Bu aşamada Elon Musk tarafından kurulmuş ayrı bir şirket olmadığı için, insanlardan SpaceX ve Tesla Motors şirketlerine ait e-posta adreslerine geri bildirimde bulunması istenmiştir. Devam eden süreçte farklı girişimciler Hyperloop sistemleri ile ilgili şirketler kurmuşsa da Elon Musk tarafından ayrı bir şirket kurulmamış, “Hyperloop” konusu SpaceX şirketi bünyesinde takip edilmiştir. Zira metinde bahsedilen “Pod Competition” ile ilgili bilgilere spacex.com/hyperloop sayfasından erişilebilmektedir.

Boring Company ise benzer bir tünel işi ile uğraşıyor olsa da, “hyperloop” ile doğrudan ilgisi yoktur. Uzmanlığı yeraltı tüneller ile araç yolculuğu için farklı bir yaklaşım sunmaktır.

Önemli olan burada bir yaklaşım örneği olarak verilen Elon Musk’ın “hyperloop” fikrini hangi şirketi bünyesinde takip ettiğinden ziyade, bunun için bir yarışma açmış ve bu yarışmayla üniversite öğrencilerini yarıştırarak icat çıkarma eğiliminin öne çıkarılmış olmasıdır.

Benzer yarışmalar, uzun yıllardır DARPA tarafından düzenlenmekte ve yıkıcı birçok teknolojik ürün bu yarışmalar sonrasında ortaya çıkmaktadır. DARPA’nın 2004’te “Grand Challenge” adıyla otonom araçlarda düzenlediği yarışma başka bir örnektir.

=> YANITIM: => Belgede çok sayıda yazım hatası olduğunu yazmama bakanlık itiraz etmemiş. İtirazları, Hyperloop projesi ile ilgili yaptığım düzeltme üzerine. Hyperloop, günümüzde Boring firmasının bir projesidir. Bu düzeltmeyi yaptıktan sonra, bakanlığın açıklamasındaki şu cümleye aynen katıldığımı belirteyim: “Önemli olan burada bir yaklaşım örneği olarak verilen Elon Musk’ın “hyperloop” fikrini hangi şirketi bünyesinde takip ettiğinden ziyade, bunun için bir yarışma açmış ve bu yarışmayla üniversite öğrencilerini yarıştırarak icat çıkarma eğiliminin öne çıkarılmış olmasıdır.”

• OSMAN COŞKUNOĞLU’NUN İDDİASI:

Belgede, savunma sanayimizdeki başarılardan söz ediliyor. Sivil sektörde, toplumda günlük kullanımda olan çok sayıda teknoloji ilk olarak Amerika’nın savunma sanayisinde geliştirilmiştir. İşte bunu ülkemizde de gerçekleştirmeyi hedeflemek ve bunun nasıl gerçekleştirileceğini somut olarak belirtmek önemli bir stratejidir ve bu belgede ben bunu göremedim.

GERÇEK:

2023 SANAYİ VE TEKNOLOJİ STRATEJİSİ’NDEKİ İLGİLİ İFADELER

Sayfa 17: Benzer bir şekilde Türk Savunma Sanayisi teknoloji geliştirme projelerinden elde edilen kazanımlar ve kendini geliştiren yerli tedarikçiler diğer sektörlerin çalışmalarına örnek olacaktır. Savunma Sanayisi’nde kritik teknolojilerin yerli üretimi ve yerli ürün kullanım düzeyinin %20’lerden %68’lere yükselmesinde güçlü ulusal planlama ve koordinasyonun payı yüksektir. Sivil sektörlerde de ulusal düzeyde yönetim mekanizmaları kurulacak, özel sektörün öncülük edeceği süreçler tasarlanacaktır. Maliyet etkin ve rekabetçi çözümlere yönelik ihtiyaçların daha fazla olduğu da göz önünde bulundurularak sektörel yol haritaları hazırlanacaktır.

Sayfa 42: Strateji Belgesi’nde belirlenen teknolojiler arasında, halihazırda sektör özelinde yol haritası çalışması yapılanlar bulunmaktadır. Örneğin: Savunma Sanayii Başkanlığı, “İnsansız Hava Araçları”nın savunma sanayisinde kullanımına ve geleceğine yönelik Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası’nı (2011–2030) yayınlamıştır. DARPA’daki örneğe benzer olarak savunma sanayisinde gelişen insansız hava aracı üretme yeteneğinin sivil havacılık alanında da yenilikçi araçlar üreten bir yapıya taşınması ve bu alanda küresel girişimler çıkarmak hedefi ile kullanılması amaçlanmaktadır.

Sayfa 36: Bu hedefle Savunma Sanayii Başkanlığı’nın çalışması dikkate alınarak insansız hava araçları teknolojisinin sivil sektörlere etkisi ve geleceğine yönelik ayrı bir yol haritası hazırlanacaktır.

=> YANITIM: Burada, T.C. Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurul Üyesi Dr. Hakan Yurdakul’un strateji ile ilgili verdiği seminerden bir alıntı yapmakla yetineceğim. “BT Yönetiminde Milli Stratejiler” başlıklı seminerde, strateji gurusu olarak bilinen Mintzberg’in bir kitabına atıf yapan Yurdakul, strateji için aynen şöyle diyor [14. dakika, 14. saniye]: “ “Dilek, niyet ve istek listesinden bahsetmiyoruz; değişen şartlar gözönünde bulundurularak geliştirilir ve uygulanır.”

SONUÇ:

Osman Coşkunoğlu’nun ilgili yazısında belirttiği eleştirilerin ve yorumların hakkaniyetten uzak olduğunun altını çizeriz. İlgili paydaşların da görüşleri alınarak hassasiyetle hazırlanan strateji belgesinin tümüne bakıldığında oldukça kapsamlı ve doyurucu bir içeriğe sahip olduğu birçok paydaşımızın da ifade ettiği bir konudur. 83 sayfalık dokümandan birkaç konuyu seçip, onlar üzerinden gerçeği yansıtmayan yorumlar yaparak stratejinin tümünü yemek profesyonel bir yaklaşım değildir. 2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi ayakları yere basan, hedeflerine odaklı ve mekanizmaları harekete geçirici bir belge olarak önümüzdeki dönemde kendini kanıtlayacaktır.

=> YANITIM: Eleştirilerimin yapıcı olduğunu düşünüyorum. Emeği geçenlere haksızlık gibi bir niyetim yok. Fakat, belge bir strateji değil, yapılacaklar listesi içeriyor. Bu da yararlı. Dolayısıyla, yazımın sonunda belge için “bir bilgilendirme amacına hizmet ediyor diye bakabiliriz” diyorum. Vaat edilenlerin gerçekleşmesini umuyorum ve bu niyetle izleyeceğiz. Yapılanların ve yapılamayanların bakanlığın web sitesinde düzenli aralıklarla ve somut verilerle yayımlanacağı vaadinin gerçekleşmesini umuyorum. İzleyenlerin katkıları ve yapıcı eleştirileri daima bakanlığa yardımcı olacaktır.