Inwestowanie w akcje — wady i zalety

Inwestowanie w akcje to kupowanie udziałów w spółkach po to, by zarabiać na wzroście ich wartości lub na wypłacanych przez nie zyskach.

Akcja to papier wartościowy, który daje ci kawałek własności w spółce. Jeśli firma wypuściła na rynek milion akcji, a ty masz dziesięć tysięcy z nich, jesteś właścicielem 1% tego przedsiębiorstwa. Stajesz się więc współwłaścicielem firmy, a nie tylko jej klientem, czy obserwatorem.

Chcesz wiedzieć, ile możesz zarobić inwestując? Sprawdź to w kalkulatorze inwestycyjnym.

Jakie są główne zalety inwestowania w akcje?

Akcje pozwalają chronić oszczędności przed inflacją, szybko zamieniać je z powrotem na gotówkę i budować dochód, który płynie do ciebie bez codziennej pracy.

Potencjał generowania ponadprzeciętnych zysków

Akcje historycznie należą do najlepiej zarabiających klas aktywów i w długim okresie pokonują zarówno inflację, jak i oprocentowanie lokat bankowych.

Dla porównania: amerykański indeks S&P 500, który skupia około 500 największych spółek z USA, od swojego startu w 1957 roku przynosił średnio mniej więcej 10% rocznie w ujęciu nominalnym (czyli przed odliczeniem inflacji).[1] Lokata bankowa czy obligacje rzadko dają tyle, a inflacja co roku zjada część siły nabywczej pieniędzy trzymanych „pod materacem”.

Akcje radzą sobie z inflacją, bo firmy potrafią przerzucać rosnące koszty na klientów. Gdy ceny w gospodarce rosną, sieć handlowa podnosi ceny produktów na półkach, jej przychody rosną nominalnie, a za nimi pnie się też wycena jej akcji.

Kupując akcje, dołączasz do sukcesu globalnych liderów bez zakładania własnej firmy. Nie musisz budować systemu operacyjnego, by skorzystać na rozwoju Microsoftu — wystarczy, że kupisz choćby jedną jego akcję i zostaniesz współwłaścicielem przedsiębiorstwa.

Regularny dochód pasywny dzięki dywidendom

Dojrzałe spółki dywidendowe co roku dzielą się zyskiem ze swoimi akcjonariuszami, dzięki czemu otrzymujesz gotówkę bez sprzedawania swoich akcji.

Wyobraź sobie, że masz akcje firmy, która wypłaca 5 zł dywidendy na akcję rocznie. Przy tysiącu akcji co roku trafia do ciebie 5000 zł, a same akcje nadal należą do ciebie. To trochę jak czynsz z wynajmu mieszkania — dostajesz pieniądze, a „nieruchomość” zostaje twoja.

Dywidendy mają jeszcze jedną zaletę: płyną do ciebie nawet wtedy, gdy ceny akcji spadają. W okresie dekoniunktury, czyli gospodarczego spowolnienia, kurs twoich akcji może lecieć w dół, ale firma wciąż może wypłacać zysk i zasilać twoje konto gotówką.

Otrzymaną dywidendę można od razu reinwestować, czyli przeznaczać na zakup kolejnych akcji. Działa wtedy procent składany — zyski zaczynają zarabiać własne zyski, a kapitał rośnie coraz szybciej, jak kula śniegowa tocząca się ze stoku.

Wysoka płynność i niski próg wejścia

Rynek akcji jest łatwo dostępny — możesz zacząć od małej kwoty i niemal w każdej chwili zamienić akcje z powrotem na gotówkę.

Próg wejścia jest niski. Żeby kupić mieszkanie na wynajem, potrzebujesz zwykle kilkuset tysięcy złotych, ale inwestycję w akcje zaczniesz od ceny jednego waloru — czasem to kilkadziesiąt, a czasem kilkaset złotych.

Płynność oznacza, że akcje łatwo sprzedać. W godzinach pracy giełdy zamienisz popularne akcje na gotówkę w kilka sekund. Dla porównania, sprzedaż mieszkania potrafi zająć wiele miesięcy, a tu wystarczy kilka kliknięć w aplikacji.

Z jakimi wadami i ryzykiem wiąże się rynek akcji?

Inwestowanie w akcje wiąże się z ryzykiem utraty pieniędzy, dużymi wahaniami wartości oraz potrzebą poświęcenia czasu i nerwów.

Ryzyko utraty zainwestowanego kapitału

Wartość akcji może spaść nawet do zera, jeśli spółka zbankrutuje, a państwo nie gwarantuje zwrotu zainwestowanych w nią pieniędzy.

Tu kryje się ważna różnica względem lokaty. Pieniądze na lokacie chroni Bankowy Fundusz Gwarancyjny do równowartości 100 000 euro na deponenta w danym banku, więc nawet upadek banku ich nie przekreśli.[2] Akcje takiej ochrony nie mają — jeśli firma upadnie, twój kapitał może zniknąć bez śladu.

Historia zna takie przypadki. Bank Lehman Brothers we wrześniu 2008 roku był czwartym co do wielkości bankiem inwestycyjnym w USA, a mimo to złożył wniosek o upadłość — największą w historii Stanów Zjednoczonych — i jego akcjonariusze stracili niemal wszystko.[3]

Część ryzyka jest specyficzna dla konkretnej firmy. Błędy zarządu, utrata głównego klienta albo pojawienie się sprytniejszego konkurenta mogą pogrążyć jedno przedsiębiorstwo, nawet gdy cała branża ma się dobrze.

Wysoka zmienność cen i obciążenie psychiczne

Kursy akcji potrafią gwałtownie skakać w górę i w dół, a te wahania popychają inwestorów do decyzji podejmowanych pod wpływem stresu.

Ceny reagują na codzienne wiadomości. Wybory polityczne, dane o inflacji, plotki o przejęciu firmy czy nawet jeden wpis znanego prezesa w mediach społecznościowych potrafią w kilka godzin zmienić kurs akcji o kilka procent.

Najtrudniejszy bywa nie sam rynek, lecz własne emocje. Wiosną 2020 roku, gdy wybuchła pandemia, indeks S&P 500 spadł o około jedną trzecią między 19 lutego a 23 marca — był to najszybszy taki spadek w historii — a wielu inwestorów wpadło w panikę i sprzedało akcje na samym dnie, tuż przed tym, jak rynek zaczął odrabiać straty.[4]

To klasyczne pułapki zachowań. Strach każe sprzedawać na dołku, a chciwość kusi, by dokupować na szczycie bańki spekulacyjnej, czyli wtedy, gdy ceny oderwały się już od realnej wartości firm.

Wymóg posiadania wiedzy i poświęcenia czasu

Samodzielne wybieranie dobrych spółek wymaga ciągłej nauki, czytania sprawozdań finansowych i śledzenia tego, co dzieje się na rynku.

Sprawozdania finansowe bywają trudne do rozszyfrowania. Żeby ocenić, czy akcja jest tania czy droga, inwestorzy patrzą na wskaźniki takie jak C/Z (cena do zysku, mówiący, ile lat zysków spółki płacisz za jej akcję) czy C/WK (cena do wartości księgowej). Poprawne odczytanie wymaga wprawy.

Dochodzi do tego czasochłonność. Akcji nie kupuje się raz na zawsze — trzeba na bieżąco śledzić wyniki kwartalne firm z portfela i reagować, gdy w spółce dzieje się coś niepokojącego.

Jak minimalizować ryzyko podczas inwestowania w akcje?

Ryzyka giełdowego nie da się usunąć w całości, ale kilka sprawdzonych zasad zarządzania pieniędzmi pozwala mocno ograniczyć możliwe straty.

Pierwsza zasada to dywersyfikacja, czyli rozkładanie kapitału na wiele różnych aktywów. Zamiast wkładać wszystkie pieniądze w jedną spółkę, rozdzielasz je między różne branże, kraje i wielkości firm. Gdy jedna firma zawiedzie, pozostałe mogą zrównoważyć stratę, tak jak nie wkłada się wszystkich jajek do jednego koszyka.

Druga zasada to długi horyzont. Im dłużej trzymasz akcje — najlepiej co najmniej 5–10 lat — tym mniejszy wpływ na końcowy wynik mają krótkoterminowe wahania. Statystycznie pojedyncze złe miesiące rozmywają się w dobrym wyniku całej dekady.

Trzecia zasada to inwestowanie systematyczne, znane jako DCA (uśrednianie ceny zakupu). Polega na kupowaniu akcji za stałą kwotę w równych odstępach, na przykład za 500 zł pierwszego dnia każdego miesiąca. Czasem kupisz drożej, czasem taniej, a cena się uśredni — i przestajesz zgadywać idealny moment na wejście na rynek.

Czwarta zasada to inwestowanie wyłącznie wolnych środków. Na giełdę trafiają tylko te pieniądze, których ewentualna strata lub czasowe zamrożenie nie zaszkodzą twojemu codziennemu życiu. Środki na czynsz, jedzenie czy poduszkę bezpieczeństwa zostają poza rynkiem.

Dla kogo inwestowanie w akcje jest odpowiednim rozwiązaniem?

Akcje pasują do osób, które chcą pomnażać kapitał przez lata, godzą się na wahania wartości oszczędności i lubią uczestniczyć w rozwoju gospodarki.

Dobrze sprawdzają się u inwestorów z długim horyzontem czasowym. Jeśli budujesz kapitał na cel oddalony o wiele lat — emeryturę albo edukację dzieci — masz czas, by przeczekać gorsze okresy na rynku.

Akcje pasują też do osób o wyższej tolerancji na ryzyko. Chodzi o kogoś, kto zobaczy spadek wartości portfela o kilkanaście czy kilkadziesiąt procent i nie wpadnie w panikę, tylko spokojnie poczeka na odbicie.

Trzecia grupa to osoby gotowe na samodzielną naukę. Inwestor, który chce poświęcić czas na zrozumienie rynku i podstaw analizy spółek, wyciągnie z giełdy więcej niż ktoś, kto liczy na szybki zysk bez wysiłku.

Jak zacząć inwestować w akcje w bezpieczny sposób?

Bezpieczny start oznacza wybór legalnego pośrednika, poznanie własnego nastawienia do ryzyka i rozpoczęcie od prostych form inwestowania.

Pierwszym krokiem jest rachunek maklerski, czyli konto, przez które kupuje się i sprzedaje akcje. Porównaj koszty u różnych brokerów — prowizje od zleceń i opłaty za prowadzenie konta — i wybieraj pośredników działających na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) lub jej zagranicznych odpowiedników.[5]

Warto rozważyć konta emerytalne IKE i IKZE. To specjalne rachunki z preferencjami podatkowymi: na IKE po spełnieniu warunków ustawowych (m.in. wypłata po 60. roku życia) zyski są w całości zwolnione z 19-procentowego podatku od zysków kapitałowych, zwanego potocznie podatkiem Belki, a w IKZE przy wypłacie zamiast 19% pobiera się zryczałtowany 10% podatek, za to wpłaty odliczasz od dochodu w rocznym PIT.[6] Dzięki temu większa część zysku zostaje w twojej kieszeni.

Na początku rozsądnie jest zaczynać od małych kwot. Niewielka pierwsza inwestycja pozwala oswoić się z aplikacją maklerską i mechanizmami rynku bez narażania dużych pieniędzy, gdy brakuje jeszcze doświadczenia.

Dla wielu początkujących wygodną opcją są fundusze ETF. To fundusze indeksowe, które naśladują całe rynki — kupując jeden ETF na indeks S&P 500, stajesz się pośrednio współwłaścicielem 500 firm naraz. Taka forma daje gotową dywersyfikację bez konieczności samodzielnego wybierania pojedynczych spółek.

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady inwestycyjnej ani rekomendacji zakupu lub sprzedaży jakichkolwiek instrumentów finansowych.

Źródła

1. NYU Stern (Aswath Damodaran). “Historical Returns on Stocks, Bonds and Bills: 1928–2024.”↩︎
2. Ministerstwo Finansów. “Ochrona deponentów.”↩︎
3. Yale Program on Financial Stability, Journal of Financial Crises. “The Lehman Brothers Bankruptcy A: Overview.”↩︎
4. Federal Reserve Bank of St. Louis. “How COVID-19 Has Impacted Stock Performance by Industry.”↩︎
5. Komisja Nadzoru Finansowego. “Domy maklerskie — Wstęp.”↩︎
6. Portal PPK. “Czym jest i ile wynosi podatek Belki?.”↩︎