Özünü kral elan etmədiyi üçün Trampı tənqid edən filosof Curtis Yarvin

Curtis Yarvin müasir dövrün ən mübahisəli filosoflarından biridir. O, liberal demokratiyanı azadlıq ideyasının zirvəsi kimi deyil, dağınıq və məsuliyyətsiz bir sistem kimi təqdim edir. Yarvinin fikrincə, bu sistemin arxasında “Kathedral” adlandırdığı görünməz bir güc dayanır. Kathedral dedikdə o, universitetləri, medianı və dövlət bürokratiyasını birləşdirən institusional elitanı nəzərdə tutur. Bu qurumlar açıq şəkildə koordinasiya olmasalar da, eyni dünyagörüşünü bölüşürlər. Onlar cəmiyyətə hansı ideyaların doğru, hansının təhlükəli olduğunu diktə edir və ictimai fikri formalaşdırırlar. Beləcə, demokratik seçkilər yalnız formal mərasimə çevrilir, çünki real təsir bu institusional sistemin əlində cəmlənir.

Yarvinin siyasi fəlsəfəsində bu böhrandan çıxış yolu kimi “CEO monarxiya” modeli dayanır. O, dövlətin şirkət kimi idarə edilməsini təklif edir. Bu baxışda ideal lider xalqın xoşuna gəlmək üçün populist vədlər verən siyasətçi deyil, nəticəyə cavabdeh olan və qərarlarını iqtisadi səmərəlilik prinsipi ilə quran icraçıdır. Yarvinin fikrincə, demokratiyada hakimiyyət çoxluqlara bölündüyü üçün məsuliyyət itir. Heç kim tam cavabdeh olmur, çünki qərarlar kollektiv şəkildə qəbul edilir. Monarxiya isə tam əksini təmin edir. Orada lider həm mükafatın, həm də məsuliyyətin yeganə daşıyıcısıdır. Bu, onun baxışında dövlət idarəçiliyini daha səmərəli və şəffaf edir.

Yarvinin “CEO monarxiya” modeli əslində bir növ korporativ dövlət ideyasıdır. Dövlətin başında duran şəxs şirkətin CEO-su kimi davranmalıdır. O, gücünü seçicilərin emosiyalarından deyil, performansından alır. Dövlətin vətəndaşları bu mənzərədə səhmdarlara bənzəyir: onların marağı emosional deyil, rasionallıq üzərində qurulur. Lider səhv qərar verərsə, o, dəyişdirilə bilər, amma seçki kampaniyaları və ideoloji manipulyasiyalar olmadan. Yarvin bu modeli demokratiyadan daha sabit və daha nəticə yönümlü hesab edir.

Donald Tramp hakimiyyətə gələndə Yarvin onu bu ideyanın təcəssümü kimi görmüşdü. Tramp siyasətçi deyildi, biznesmen idi. O, kampaniyasında dövlətin bir şirkət kimi idarə olunmalı olduğunu tez-tez vurğulayırdı. Tramp öz kabinetini biznes məntiqi ilə qurmağa çalışır, sadiq adamları ətrafında toplamaq istəyirdi. O, media ilə, universitet elitası ilə və federal bürokratiya ilə açıq qarşıdurmaya girdi. Bu davranışlar Yarvinin nəzərində Kathedralə qarşı çıxış idi.

Ancaq Yarvinin baxışında Tramp bir yerdə dayandı. O, özünü “CEO monarx” kimi elan etmədi. Sistemin içərisindən onu islah etməyə çalışdı, halbuki Yarvinə görə bu, mümkün deyildi. Tramp federal qurumları tam mərkəzləşdirmək əvəzinə, onları sadəcə zəiflətməyə çalışdı. Bu, onun baxışında yarımçıq inqilab idi. Yarvin düşünürdü ki, Tramp bütün dövlət aparatını bir idarə mərkəzinə bağlasa və siyasi teatrı bir kənara qoyub real gücü ələ alsa, ABŞ tarixində yeni idarəetmə mərhələsi başlaya bilərdi.

Yarvinin nəzərində Trampın məqsədi xalqın xoşuna gəlmək olmamalı idi. Onun əsas vəzifəsi səmərəli idarəetmə sistemini qurmaq idi. Yəni seçicilərin istəyini yerinə yetirmək deyil, dövlətin fəaliyyətini nizamlı və nəticəyönümlü hala gətirmək. Yarvinin baxışında demokratiya çox səs yaradır, amma o səsin sahibi yoxdur. CEO monarxiya isə sakit, amma effektiv işləyir. Orada qərarlar sürətli verilir, məsuliyyət aydındır, xaos yoxdur.

Curtis Yarvin siyasətdən əlavə texnologiyada da öz ideyalarını reallaşdırmağa çalışıb. O, Urbit adlı fərdi serverlər sistemini yaradıb. Bu layihə internetin yeni forması kimi düşünülüb: mərkəzsiz, amma nizamlı. Hər bir istifadəçi öz “torpağına”, yəni şəxsi məlumat məkanına sahib olur. Bu sistem Yarvinin siyasi baxışlarının texnoloji təzahürüdür. Həm siyasətdə, həm texnologiyada o, mülkiyyət və məsuliyyətin birləşməsini əsas dəyər sayır.

Son illərdə Yarvinin ideyaları sağ düşüncəli intellektuallar və Silicon Valley investorları arasında geniş müzakirə olunur. JD Vance kimi siyasətçilər onun “Kathedral” anlayışını açıq şəkildə dilə gətiriblər. Bəziləri Yarvini realist adlandırır, digərləri isə onun ideyalarını azadlığa təhlükə kimi görür.