KEN LOACH VE YAŞLI MEŞE

ken loach

Ken Loach, tam adıyla Kenneth Loach, 1936'da İngiltere’de doğdu. Oxford Üniversitesi’nde hukuk eğitiminden sonra dramatik sanatlar alanına yöneldi. Bölgesel tiyatro oyunlarında rol aldı. BBC’ de yönetmenlik yaptı. Yoksulluk, işsizlik, işçi hakları, barınma sorunları, göçmenlik gibi birçok toplumsal konuyu irdeleyen filmler yaptı. Filmleri toplumsal gerçekçiliğin dönüm noktalarından biri kabul edildi. 1967' de Düşen Kadın isimli ilk uzun metrajlı filmini çekti. Televizyon dizilerini ve belgesellerini bir kenara bırakırsak eğer toplamda 26 tane uzun metrajlı film çekti. Sağlık nedenleri ve ilerleyen yaşı nedeniyle son filmi The Old Oak (2023) ile yönetmenliğe veda etti.

İtalyan Yeni Gerçekçiliğinden ve İngiliz Sosyal Gerçekçiliğinden etkilenen Loach, işçi sınıfının günlük yaşantısını, sorunlarını, çalışma şartlarını ve Neo-liberalizmin işçiler üzerindeki etkilerini anlatan filmler yapmıştır. Filmleri politiktir. Thatcher dönemi politikalarının ülkeyi getirdiği noktayı anlatan yönetmen, eleştirel sosyal teorinin birçok kavramını da filmlerinin satır aralarına yerleştirmiştir.

Filmlerinde “star”lara değil sıradan insanlara yer verir. Oyuncuları değil, hikayeyi izleriz. Filmlerinin vermek istediği bir mesajı olduğu için senaryo çok güçlü değildir. Sokakta karşılaştığımız insanları hemen her gün maruz kaldığımız durumları, işçisini ezen patronları, neo-liberalizmin insanlara sattığı ve aslında hiç de gerçekleşmeyecek hayalleri, geçim sıkıntısını, esnek birikimi ve benzerlerini anlattığı için güçlü senaryo hayatın içinde gizlidir zaten.

Hoşgörü, Ken Loach’a göre kendini güvende hissetmediğinde yitirilir (Loach&Louis, 2024). Loach, bu analizini The Old Oak filminde sosyal devletin ortadan kalkması ile İngiltere’deki madenlerin güvencesiz işçileri üzerinden de gösterir. Yıllarca süren madenci grevlerinden sonra geri adım atmayan Thatcher, arkasında yoksulluk ve güvencesiz insanları bırakmıştır. Bu eski madenci kasabasına gelen baş karakter göçmen Yara (Farsça’da cesur, yiğit demektir) ve ailesi, bir hoşgörüsüzlük olarak zenofobik söylemlere sürekli uğrar. Kasabada Old Oak isimli ve kasabalının “elimizde kalan son kamusal alan” olarak tanımladığı TJ Ballantyne’in işlettiği bar hemen her gün yerel halkın vakit geçirdiği bir mekandır ve gün boyu zenofobik söylemler barda yeniden üretilir. Dayanışmacı kimliği ile söylenen şeylere katılmasa da TJ sessiz kalır. Filmin ilerleyen zamanlarında TJ ve Yara arasındaki dostluk, filmin çekirdeğini oluşturacaktır.

Empati, Ken Loach’a göre dayanışmadan doğar (Loach&Louis, 2024). Filmde bir yardımlaşma görmüyoruz bir dayanışma var. Göçmenler ve göçmenlerden ne maddi ne de manevi pek de bir farkı kalmayan yerel halk beraber yemekler düzenleyip bir dayanışmanın içerisinde kendilerini yeniden üretiyorlar. Birbirleri ile empati kurmayı öğreniyorlar.

Reddediş, Ken Loach’a göre korkudan doğar (Loach&Louis, 2024). Şehirlerine gelen göçmenleri kötü gidişin sorumlusu olarak gören insanlar çoğunluktadır. Kötü gidişatın sorumlusu ortadayken insanlar yine kendisinden daha güçsüze fatura keserler. Ama bir önceki sahnede yönetmen bize yan dairesi Kıbrıslı bir müşteri tarafından çok ucuza alınan Charlie’nin gözyaşlarına boğulduğunu gösterir. Neo-liberal dönemde mülksüzleştirme ve kullanım değerini yitiren evler gibi değersizleştirilmiş emekçi sınıfın hayatları da filmde sorunun kendisidir.

Loach’a göre stresi doğuran şey, daimi bir ekonomik sınavdır (Loach&Louis, 2024). Geçim sıkıntısı çeken TJ, doğru olanın ne olduğunu bildiği halde sesini çıkaramaz. Çünkü kamusal yüzünü takınmıştır ve bir stres halindedir. Azimli halini kaybetmiştir. Taa ki köpeği Mara öldürülene kadar (Mara, Arapça’da sevilen demektir). Mara, TJ’nin köpeğidir ve TJ, eşi öldüğünde tam da intihar edecekken Mara bir yerlerden çıkagelir. TJ, zaman içerisinde köpeğine bağlanır. Köpek, kendisini hayata bağlayan bir halata dönüşür adeta. Fakat küçük bir ırk olan Mara, kasabada işsizlik ve umutsuzluğa terk edilmiş gençlerin zincirler ve tasmalarla gezdirdiği büyük ırk köpekler tarafından maalesef boğularak öldürülür. TJ hayata küser ve intiharın eşiğine tekrardan gelir. Ama bu kasvetli durumu Yara’ nın ve ailesinin dayanışması ile aşar. Gözü kara bir insandır artık. Acı kaybı TJ’yi dönüştürmüştür. Onun için ekonomik sıkıntılar değil dayanışma önemlidir. Çünkü yönetmene göre dayanışma emekçi sınıf için en güçlü silahtır.

Loach’a göre beraber, aynı sofraya oturmak insanları birleştirir. Zor zamanlarda, hastalıkta, ölümde ve güzel günlerde birlikte olmak filmin ana temalarından birisidir. Filmde Suriyeli göçmenler ve İngilizler beraber yaşamanın bir yolunu sadece dayanışma ile birlikte bulabileceklermiş gibi görünür. Film boyunca hissedilen kaos filmin sonunda Mara’nın babasının Suriye’de öldürülmesinin haberi ile bir dayanışmaya dönüşür. Kasaba halkı; rengi, ırkı, dini, dili ne olursa olsun hep birlikte Mara’ya ve ailesine destek için Mara’nın evine akın ederler. Çünkü bilirler ki zor zamanlar sadece dayanışma ile aşılabilecektir ve alt sınıftan tüm insanlar için çıkış sadece dayanışmadır.

Sadece filmleri ile değil özel hayatında da politik duruşuyla varlık gösteren Ken Loach’a saygılarımla,

iyi seyirler.

KAYNAKÇA

Loach, K. & Louis, E., (2024). sanat ve siyaset konuşmaları. ( A. Eren, Çev). Tellekt.

Gümüşay, Gülçin (2024). The Old Oak film incelemesi: Geçmişin gölgesi geleceğin umutları arasında. söylentidergi. https://www.soylentidergi.com/the-old-oak-film-incelemesi-gecmisin-golgesi-gelecegin-umutlari-arasinda/

Yaş, Zeki. (2024) The Old Oak: Hürmet, tekrar, ihlal. Birikim Dergisi. https://birikimdergisi.com/guncel/11743/the-old-oak-hurmet-tekrar-ihlal