Evrensel Temel Gelir ve Evrensel Sağlık Hizmeti Nedir?

Fark Et: Sağlık Sisteminin Dönüşümü - Tüm Dünya Evrensel Temel Geliri ve Evrensel Sağlık Hizmetini Konuşuyor

Koronavirüs Türkiye’ye geldiğinde herkesin merak ettiği tek bir soru vardı: Türkiye’nin sağlık sistemi bu sürecin üstesinden gelebilir miydi, yeterli miydi? Tüm korkularımızın altında yatan ana etken ise Avrupa’nın bu salgınla birlikte çöken sağlık sistemiydi.

Hastanelerin koronavirüs kiti talepleri, yetmeyen hastane yatakları, tükenen maskeler, karaborsaya düşen dezenfektanlar, kolonyalar, tuvalet kağıtları ve tüm bunlara ek, üst düzey çaba ile görevine devam eden sağlık çalışanları, göreve çağrılanlar ve gönüllü destek verenler. Tüm bu sancılı süreçte en çok yıprananlar ise her zaman olduğu gibi “dezavantajlılar” yani düşük gelir grubu, evsizler, kayıt dışı göçmenler ve engelliler oldu.

Dezavantajlı toplulukları, finansal eşitsizliklerin yaşattığı mağduriyetleri anlattığımız yazımızı buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Evrensel Temel Gelir ve Evrensel Sağlık Hizmeti

Evrensel temel gelir fikrini ilk kez 500 yıl önce Thomas Moore yazdığı “Utopia” isimli kitabı ile dünyaya duyurmuştu. Moore, insanlara temel ihtiyaçlarını sağlayacak bir gelir sağlamanın suç oranlarını düşüreceği iddiasında bulunmuştu. Geçtiğimiz yüzyıllarda bu fikir sıkça gündeme getirilmiş, siyasi propagandaların önemli bir maddesi olmayı başarmıştı. Peki nedir evrensel temel gelir?

Evrensel Temel Gelir (UBI) herkesin eşit olarak düzenli gelire sahip olması anlamına geliyor ancak geçtiğimiz dönemde çeşitli açılardan yeniden incelenen bu tanım farklı şekillerde yorumlanabiliyor. Kimisi herkes için yerine alt gelir grubunu bu kısımda merceğe alıyor, kimisi bu geliri devletin mi yoksa yeni oluşturulacak blok zinciri gibi bir sistemle mi dağıtılacağı konusunu netleştirmek istiyor.

Ancak 21.yüzyıl ile beraber bu kadar fazla gündeme gelmesinin ana sebebi “otomasyon”

Dijitalleşmenin artması ile beraber azalacak iş gücünün çok fazla kişinin işinden olmasına sebep olacağı aşikar. Bu durumda bu insanlar nasıl gelir elde edecekler? Elon Musk, Mark Zuckerberg, Bill Gates ve Richard Branson gibi dünyanın ünlü iş insanları da bu noktada evrensel temel geliri destekliyor.

Elon Musk, otomasyonun yaratacağı işsizlik için Evrensel Temel Gelir’den başka bir çözüm yolu görünmediğini, çalışmayan bireylerin evrensel temel gelirden faydalanarak zamanlarını inovasyona harcayabileceğini aktarmıştı. Elon Musk’a göre, otomasyon ile yaygınlaşacak işsizliğin yaratacağı kaygı dolu gelecek senaryolarının tek çözüm yolu, evrensel temel gelir.

Twitter CEO’su Dorsey ise servetinden 1 milyar dolarlık Start Small adında fon kurdu, virüsle mücadele için kullanılacak olan bu fon salgından sonra ise kız çocuklarının eğitimi ve evrensel temel gelir araştırmaları için kullanılıyor olacak. Dorsey, bu iki konunun gezegenin varoluşsal sorunlarına uzun vadeli en iyi çözümler olduğunu söylüyor.

Görsele tıklayarak Immanuel Tolstoyevski’nin bu konuda yazdığı detaylı içeriği okuyabilirsiniz.

Bu konunun ehemmiyeti nedeniyle sıkça gündeme gelen evrensel temel gelir artık hükümetlerin de ciddi adımlar atması gerekliliğini ortaya çıkarıyor.

Dünyada pilot bölgelerde bu sistem için benzer çalışmalar yapılmaya başlanmıştı.

Kaynak: https://www.business-standard.com/article

ABD’de Kasım ayında yapılacak başkanlık seçimlerinde Demokrat Parti’den aday olup sonradan yarıştan çekilen Andrew Young evrensel temel gelir meselesini gündeme getirmişti. Şimdi ise koronavirüs ile birlikte gün yüzüne çıkan eşitsizlikler ve ekonomik yetersizlikler konusunda bir çok ülke bu olumsuzlukları ortadan kaldıracak yeni yöntem ve modeller arıyor. Forbes’ta yer alan haber, en fazla koronavirüs vakasına sahip ülkelerden biri olan İspanya’nın Ekonomi Bakanı Nadio Calvino, koronavirüsün ekonomik etkilerini azaltmak için ülkenin evrensel temel gelir uygulamasına geçeceğini açıkladı.”

Evrensel Temel Gelir konusu ile ilgili blok zinciri özelinde çalışmalar yürüten Enumivo (ENU) ekibi röportajlarında önemli konulara değiniyor:

“Evrensel Temel Geliri savunmak için daha geçerli bir nedenim var. Bu gezegendeki maddi zenginliğin eninde sonunda hammadde olarak doğal kaynaklardan geldiğine inanıyorum. Sadece bu gezegenin vatandaşı olmakla, herkesin -havayı soluma hakkımız olduğu gibi- bu kaynaklardan adil bir şekilde pay sahibi olmaya da hakkı vardır.

Yoksulluğun toplum için büyük bir adaletsizlik olduğuna inanıyorum. Dünyanın bir yerinde, zengin adam bir Bugatti veya Lamborghini satın almak arasında seçim yapmakla meşgul iken, dünyanın başka bir yerinde birisi dizanteriden ölüyor çünkü kirli su içmekten başka imkanı yok. Fast food zincirleri, fazla stoklarını çöp kutusuna atıyor, başka yerlerde ise insanlar açlıktan ölüyor.

Eğer düşünecek olursanız, dünya bugün yaşayan her bir insanı hayatını idame ettirmeye yetecek kadar doğal kaynağa sahip. Kimse havasızlıktan ölmediği gibi susuzluktan ve açlıktan da ölmemeli. Her insan bu dünyanın kaynaklarından pay almalıdır. Bu temel bir insan hakkıdır.” Enumivo (ENU) Geliştirme Ekibi

Evrensel Temel Gelir Buluşması

Farklı ülkelerde ‘Temel Gelir’ üzerine çalışan ağların temsilcileri, COVID-19 krizinin çalışan nüfusun çoğunluğu için oluşturacağı son derece ciddi sonuçların ‘temel gelir’ tartışmalarını hızla öne çıkaracağı fikriyle acilen toplandı. Türkiye yaklaşık 5 yıldır bu konuda çalışmalar yürüten temsilcisi Vatandaşlık Temel Geliri Araştırma Geliştirme Kültür ve Yayma Derneği, bu toplantıda kurucularından Dr. Ali Mutlu Köylüoğlu ve Temel Gelir Hollanda’dan Hilde Latour’un daveti üzerine bir araya geldi.

[embed]

Evrensel Temel Gelir ve Türkiye

Koronavirüs ile birlikte eşitsizliklere maruz kalan toplumumuzda da evrensel temel gelir meselesi siyasetçiler, akademisyen ve sivil toplum tarafından tekrar tartışılmaya başlandı. Çünkü evden çalışma imkanı olmadığı için her gün işe gitmeye devam etmek zorunda olan insanlarımız var: Kayıt dışı işçiler, taşeron işçiler, hizmet sektörü çalışanları ve daha nice meslek kolu çalışmaya devam ediyor. Üstelik yalnız yaşayanlar, başka geliri olmayanlar, ebeveynler, evsizler bir şekilde karınlarını doyurmak zorundalar ve sağlık risklerine rağmen sokağa çıkıp çalışmaya devam ediyorlar, çünkü mecburlar. Ancak evrensel temel gelir sistemi uygulanırsa vatandaşlar hem kendilerini evlerinde izole edebilir hem de yeme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarının stresini yaşamazlar. Toplumun refah ve huzura erişmesi sağlanır. Dünyada bunun örneklerini görmek mümkün:

ABD’de bazı kongre üyeleri tarafından sunulan Evrensel Temel Gelir (UBI) önergesinde amaç; koronavirüs dolayısıyla evde kalmaları gereken veya bu süreçte işinin devamlılığını sürdüremeyen yetişkinler için 4 aylık süre zarfında kişi başı ayda 1.000 dolar ve çocuklar için ayda 500 dolar destek sağlamak.

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Halk Sağlığı Kolu Başkanı Prof. Dr. Nilay Etiler ile gerçekleştirilen röportajda Prof. Dr. Etiler, salgının kontrol stratejisinde 4 temel madde olduğunu ifade ediyor: “Test, temaslı takibi, tecrit ve tedavi. Biz bu dört maddeye emekçilerin temel gelir talebini de eklemeliyiz”

Evrensel Sağlık Hizmeti

Görsel: https://climatevisuals.org/

Afrika’da hiç vaka görülmeyen 6 ülke olduğunu biliyor muydunuz?

Şaşırdınız değil mi? Gerçek şu ki virüsü tespit edecek koronavirüs kitine sahip değiller, bu nedenle de 0 vaka gözüküyorlar. Peki dünya nüfusunun yarısından fazlasının sağlık hizmetleri erişimine sahip olmadığını biliyor muydunuz?

CENEVRE (ILO Haber) — Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 2019 yılında yayınladığı rapora göre dünya nüfusunun %55'i yani 4 milyar insan sağlık güvencesinden yoksun. Bu gruptaki insanlar yaşamları boyunca yoksulluk, eşitsizlik ve hastalıklara açık bir ötekileştirme içinde bulunuyorlar. Dünya nüfusunun yarısından fazla insanın bu haklardan mahrum bırakılması ekonomik ve sosyal gelişim önünde bir engel oluşturuyor diyen ILO Genel Direktörü Guy Ryder, sosyal koruma hakkının herkes için sağlanması noktasında büyük bir çaba gerektiğini de ekliyor.

Evrensel Sağlık Hizmeti ile anlatmaya çalıştığımız şey bir insan hakkı:

Herkes için Sağlık!

Tüm vatandaşlara sağlık ve finansal koruma sağlamak anlamına geliyor. Özellikle koronavirüsten sonra sıkça gündeme gelen evrensel sağlık hizmeti adil bir dünya için gerekli olan en temel insan haklarından biri, Dünya Sağlık Örgütü bu hizmeti vatandaşların mali sıkıntıya girmeden sağlık hizmetlerine erişilmesi gereken bir durum olarak tanımlıyor. Bu hizmetin üç temel kriterde incelenmesi mümkün:

• Sağlık hizmetleri kimleri kapsıyor?
• Hangi hizmetler veriliyor?
• Maliyetinin ne kadarı karşılanıyor?

Dünyada sağlık sistemleri örnekleri ilk olarak 19.yy’da ortaya çıkmış olmakla birlikte günümüze en yakın örneklerinin 2. Dünya Savaşı’ndan sonra ortaya çıktığını söylemek mümkün, evrensel sağlık hizmetleri ve evrensel sağlık sigortaları ile işçilerin hayatlarının güvence altına alınması sağlanmıştı.

Genel olarak fırsat eşitliği sağlayan bir sistem olması istenen evrensel sağlık sisteminin herkes için sağlanması yolunda ise **Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları önemli bir adım olmuştu. Birleşmiş Milletler’in 2015 yılında imzaladığı Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın 4. maddesi [Sağlık ve Kaliteli Yaşam](https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/sustainable-development-goals/goal-3-good-health-and-well-being.html)**, bu madde sağlıklı bireyler için eşit imkanlarda sağlık hizmetinin herkese sağlanmasını temel alınıyor. Bu amaçların 2030 yılına kadar gerçekleştirilmesi hedefleniyor ancak 2020 yılı ile birlikte son 10 sene kaldı, bu salgın göz önünde bulundurulduğunda ise durumun ciddiyeti gün yüzüne çıkmış oldu. Şimdi ise herkes evrensel sağlık hizmeti sistemlerinin gerekliliğini konuşuyor.

“Tarihe baktığımız zaman, şu anda yaşadığımız türden salgınların kalıcı etkileri olduğu görülüyor. Veba salgını kamu sağlığı fikrinin gelişmesinin yolunu açtı. Büyük İktisadi Buhran sosyal güvenlik sistemlerinin gelişmesine yardımcı oldu. Şu anda da, abartamadan söyleyelim, hayatta ancak bir defa yaşanacak türden bir bunalımdan geçiyoruz. Bunu aştıktan sonra toplumlar nasıl bir görünüm alacaklar göreceğiz.” İlter Turan

Avrupa’da artan koronavirüs vakalarının ardından sendikalar bir araya gelerek insan hayatının kârdan önemli olduğunu vurgulayan taleplerini yayımladı. Kamu sağlığı harcamalarının artırılması, işçiler için ücretli izin ve evrensel sağlık hizmeti gibi isteklerde bulundular.

Türkiye’de ise İletişim Başkanı Fahrettin Altun, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, hükümetin yıllardır sağlık alanında kapasite geliştirme yatırım yaptığını söyleyerek evrensel sağlık hizmeti sunulduğunu ifade etti.

Salgın ve Sistemsel Dönüşüm

İktisat profesörü Hayri Kozanoğlu ise tarihteki salgınların önemli sosyal dönüşümlerin tetikleyicisi olduğunu ifade ediyor. Bu dönüşümün olması için de değişim arzusunun birikmiş olması gerektiğini de ekliyor: “17. yüzyıldaki veba salgını feodalizmin sonunu getirmiş, 19. yüzyılın ortasında ortaya çıkan kolera salgını ise sanayi devrimini hızlandırmıştı. İçinde bulunduğumuz salgın dönemini iceleyecek olursak dünyada hali hazırda gelir dağılımları arasında ciddi uçurumlar vardı, bu sorunlar sürekli tartışılıyordu. Bu salgınla beraber evrensel temel gelir ve evrensel sağlık hizmetleri konuları harekete geçilmesi noktasında toplumları tetikledi.”

Salgınlar önemli sosyal dönüşümleri sağlayabilir ama gerekli olan bu yönde bir arzunun toplumda zaten birikmiş olması. Biz de tam böyle bir dönemi yaşıyoruz. Hayri Kozanoğlu - İktisat Politikası Profesörü

Evrensel gelir ve evrensel sağlık hizmeti konularını gündemde tutan ve sistemsel dönüşümleri sağlamak için çaba sağlayan ülkelerin koronavirüs sürecini daha kolay atlatıp gelecekte benzer sorunlara daha hızlı ve etkili çözümler üretebileceği biliniyor. Uzmanlar hangi ülkelerin koronavirüs sürecini daha önce atlatacağı konusunu değerlendirirken bu kriterlere dikkat ediyorlar.

Fark Et — Katıl — Çözüm Üret

Dünyada var olan eşitsizliklerin salgın gibi kriz durumlarında artıyor olması sistemsel dönüşümlerin gerçekleştirilmesi konusunda tetikleyici bir rol üstleniyor. Evrensel temel gelir ve evrensel sağlık hizmeti gibi herkes için sağlanması gereken bu insan haklarının gereklilik ve süreçleri ile ilgili çalışmaların desteklenmesi ve yaygınlaştırılması gerekiyor.

Umarız ki salgın bitip her şey yoluna girdiğinde sağlanan adil ve eşit imkanlarla toplumun her kesimi gelecek için daha umutlu olmayı başarır. Bu noktada sistem dönüştürücü olma rolü yalnızca kamuya düşmüyor, imece usulü toplumdaki herkesin bir araya gelip sorunları çözmesi her şeyden daha kritik ve önemli.

Birlikte başarabiliriz Türkiye!

Kaynakça

1. https://www.climatechangenews.com/2020/03/24/coronavirus-pandemic-shows-need-new-ways-look-earth/
2. https://www.iklimhaber.org/koronavirus-birbirimize-ve-dunyaya-bakis-acimizi-degistirmemiz-gerektigini-gosteriyor/
3. https://medium.com/@hakandemir_24125/enumivo-enu-herkes-i%CC%87%C3%A7i%CC%87n-evrensel-temel-geli%CC%87r-4d263e9023b6
4. https://fortune.com/2016/11/06/elon-musk-universal-basic-income/
5. https://medium.com/t%C3%BCrkiye/evrensel-temel-gelir-ubi-ajandas%C4%B1-bilmeniz-gereken-her-%C5%9Fey-3e1f60fd8648
6. https://www.business-standard.com/article/international/universal-basic-income-is-the-world-ready-117011100068_1.html
7. https://www.yenisafak.com/yazarlar/ahmetulusoy/evrensel-temel-gelir-zamani-2054663
8. https://www.ilo.org/ankara/news/WCMS_614421/lang--tr/index.htm
9. https://mimirbook.com/tr/8af4fd1c708
10. http://www.wikiyours.com/makale/evrensel-saglik-hizmeti
11. https://tr.euronews.com/2020/04/01/kapitalizmde-yolun-sonu-mu-dunya-art-k-carenin-sosyal-devlet-ve-hatta-sosyalizm-oldugunu-m

imece, gençlerin ve girişimcilerin fayda odaklı dönüşüm yolculuklarında kapasitelerini geliştirir; bununla beraber, oluşturduğu içerik ve komüniteler üzerinden sistemsel dönüşümü tetikler.

Bu içerikteki bir bilgiden faydalandıysanız bize geri bildirimde bulunmak ister misiniz?

Eğer bu içerik, çalışmalarınızda ve planlamalarınızda sizin için yararlı bir kaynak olduysa, bilgiyi ne için kullandığınızı ve bu bilginin size nasıl bir katkı sunduğunu bize aktarmaya ne dersiniz? Değerlendirmenizi imece@imece.com mail adresiyle paylaşabilirsiniz. Buradaki içeriklerin daha çok kişiye ulaştığını bilmek, bizim için çok değerli.

Şu içeriklerimize de göz atmak ister misiniz?

[embed]Koronavirüs En Çok Kimleri Etkiliyor? Sosyoekonomik eşitsizlik perspektifinden korona salgınımedium.com

[embed]Koronavirüs Krizi Sorunlarına Karşı Hack The Crisis Turkey Çözümleri Koronavirüs salgının getirdiği zorluklara karşı; birlikte yeni çözümler geliştirilmesini teşvik ettiğimiz online…medium.com

[embed]Birlikte Öğrenme Deneyimi-Türkiye Koronavirüs ile gelen sosyal izolasyon dönemini verimli geçirme kılavuzumedium.com

[embed]Koronavirüs Günlerinde Eğitim: Çocuklar Evde Çok mu Sıkılıyor? Öğretmen, çocuk ve aileye yeni eğitim süreci için “her şey” rehberimedium.com